Kiến nghị
Cần làm rõ cơ chế định giá và minh bạch thông tin trong dự án BT
VCCI đưa ra nhiều góp ý nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn triển khai các dự án PPP, đồng thời tạo lập môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và có thể dự đoán.
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề và mới có văn bản góp ý Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định chi tiết Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (Dự thảo). Theo đó, VCCI đã đưa ra một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư.
Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất sửa đổi, bổ sung Nghị định số 257/2025/NĐ-CP liên quan đến việc thực hiện dự án theo hợp đồng Xây dựng – Chuyển giao (BT). Theo đó, Dự thảo bổ sung quy định yêu cầu công khai quyết định chủ trương đầu tư trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và trang thông tin điện tử của cơ quan có thẩm quyền, đồng thời “khuyến khích” đăng tải thông tin về vị trí, diện tích quỹ đất dự kiến thanh toán cho dự án BT.
VCCI cho rằng, việc công khai các thông tin liên quan đến quỹ đất là cần thiết nhằm tăng tính minh bạch, hạn chế khiếu nại, khiếu kiện. Tuy nhiên, quy định theo hướng “khuyến khích” là chưa đủ mạnh để đảm bảo mục tiêu này. Trong bối cảnh thông tin đất đai vốn nhạy cảm và dễ phát sinh tranh chấp, việc để các địa phương tùy nghi quyết định có công khai hay không có thể dẫn đến thiếu nhất quán trong thực thi.
Để đảm bảo tính minh bạch, VCCI đề nghị sửa đổi quy định tại khoản 7a theo hướng các thông tin về vị trí, diện tích quỹ đất dự kiến thanh toán cho dự án BT bắt buộc phải đăng tải trên trang thông tin điện tử của UBND cấp xã, cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Liên quan đến việc xác định giá trị quỹ đất thanh toán, Dự thảo cho phép khấu trừ chi phí xây dựng hạ tầng khi xác định giá trị quỹ đất. Tuy nhiên, theo phản ánh của doanh nghiệp, hiện chưa có cơ chế đầy đủ và thống nhất để xác định các chi phí này. Các công cụ như suất vốn đầu tư xây dựng do cơ quan quản lý công bố mới chỉ mang tính tham chiếu, chưa đủ cơ sở để kiểm soát rủi ro sai lệch hoặc trục lợi.
Trên thực tế, việc xác định chi phí hạ tầng trong các dự án BT thường mang tính phức tạp, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện địa hình, quy mô đầu tư hay tiêu chuẩn kỹ thuật. Nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, đây có thể trở thành “kẽ hở” gây thất thoát tài sản công hoặc phát sinh tranh chấp giữa các bên.
Vì vậy, VCCI đề xuất bổ sung cơ chế xác định và kiểm soát chi phí xây dựng hạ tầng dựa trên thẩm định độc lập và so sánh thị trường với suất vốn; quy định rõ tiêu chí xác định khu vực có điều kiện hạ tầng tương tự đối với các dự án mang tính đặc thù BT.
Một điểm gây nhiều băn khoăn khác là điểm d khoản 3 Điều 1 Dự thảo bổ sung điểm h khoản 3 Điều 6 quy định trường hợp không xác định được khu vực có điều kiện hạ tầng tương tự thì áp dụng giá đất cao nhất trong bảng giá đất của khu vực có cùng mục đích sử dụng.
Quy định này được hiểu nhằm phòng ngừa thất thoát tài sản công trong trường hợp thiếu thông tin so sánh. Mặc dù mục tiêu của quy định là nhằm phòng ngừa thất thoát tài sản công, song theo doanh nghiệp, cách tiếp cận này có thể dẫn đến hệ quả ngược.
Cụ thể, trong bối cảnh chưa có tiêu chí rõ ràng để xác định “khu vực tương tự”, quy định này có thể bị áp dụng một cách tùy nghi. Để tránh rủi ro, cơ quan thực thi có xu hướng lựa chọn mức giá cao nhất, từ đó đẩy toàn bộ rủi ro tài chính sang phía nhà đầu tư. Điều này đặc biệt bất hợp lý khi quỹ đất thanh toán có thể nằm ở khu vực hạ tầng chưa phát triển nhưng lại bị định giá theo khu vực có điều kiện tốt nhất.
Không chỉ ảnh hưởng đến phương án tài chính của doanh nghiệp, quy định này còn có thể làm suy giảm tính hấp dẫn của các dự án BT, đi ngược lại nguyên tắc hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và xã hội.
Do đó, VCCI kiến nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cơ chế linh hoạt hơn trong xác định giá đất, cho phép áp dụng các phương pháp định giá theo quy định của pháp luật về đất đai thay vì cứng nhắc áp dụng mức giá cao nhất.
Ở một khía cạnh khác, Dự thảo cũng bổ sung quy định về việc Nhà nước phải bù đắp chi phí tài chính cho nhà đầu tư trong trường hợp chậm giao đất, cho thuê đất để thanh toán hợp đồng BT. Theo đó, nhà đầu tư sẽ được hưởng một khoản tiền tương ứng với mức lãi suất trung bình của các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước chi phối.
Đây được đánh giá là bước tiến tích cực, góp phần bảo đảm công bằng trong quan hệ hợp đồng. Tuy nhiên, quy định hiện vẫn còn thiếu rõ ràng khi chưa xác định cụ thể loại lãi suất tham chiếu, kỳ hạn áp dụng cũng như phương pháp tính.
Ngoài ra, đối với trường hợp hợp đồng BT thanh toán bằng quỹ đất được giao một lần ngay sau khi ký kết, VCCI cho rằng cần bổ sung quy định về thời điểm tính khoản bù đắp từ thời điểm ký hợp đồng, thay vì từ thời điểm nghiệm thu công trình như Dự thảo đang quy định.