Phân tích - Bình luận
Xung đột Trung Đông "hạ nhiệt": Thị trường khởi sắc, rủi ro vẫn còn
Thị trường tài chính toàn cầu vừa “thở phào” khi các bên liên quan đến xung đột Trung Đông ngừng bắn trong 2 tuần, dù tương lai còn bỏ ngỏ.
Đêm 7 tháng 4, một thông báo ngắn của Tổng thống Mỹ trên Truth Social đã làm đảo lộn toàn bộ thị trường tài chính toàn cầu. Ông Donald Trump tuyên bố đồng ý ngừng bắn hai tuần với Iran theo đề nghị của Pakistan, kèm điều kiện Tehran mở lại Eo biển Hormuz – tuyến huyết mạch dầu mỏ của thế giới. Theo đó, hợp đồng tương lai S&P 500 tăng hơn 1%, trong khi dầu thô lao dốc khoảng 6% ngay sau thông báo.
Phản ứng tức thì của thị trường
Một tuần trước, thị trường toàn cầu đã sống trong trạng thái nín thở. Ông Trump liên tục tuyên bố dao động giữa hai thái cực – hoặc hoan nghênh đàm phán với Iran là "có tiến triển tốt, sắp có hòa bình," lúc khác lại dọa sẽ leo thang quân sự mạnh hơn. Những tín hiệu mâu thuẫn đó khiến thị trường dầu biến động mạnh, không tìm được hướng đi.
Đỉnh điểm căng thẳng xảy ra vào sáng thứ Ba tuần này khi ông Trump đặt tối hậu thư: Iran phải mở eo biển trước 8 giờ tối, nếu không sẽ hứng chịu các cuộc tấn công vào cầu, đập điện và toàn bộ cơ sở hạ tầng. Ông thậm chí còn cảnh báo "một nền văn minh sẽ chết đêm nay" nếu không có thỏa thuận. Dầu thô Brent tăng vọt lên 111 USD/thùng trong phiên sáng, chứng khoán lao dốc.
Tuy nhiên, sau đó Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã đăng lên mạng xã hội, kêu gọi ông Trump ngừng bắn hai tuần và yêu cầu Iran mở eo biển như một "cử chỉ thiện chí." Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi xác nhận Tehran chấp thuận và tuyên bố Iran sẽ cho phép "thông hành an toàn" qua Eo biển Hormuz trong hai tuần thông qua phối hợp với lực lượng vũ trang Iran.
Tin tức như một cú hích cho thị trường đang tê liệt. Giá dầu thô Mỹ rơi xuống dưới 95 USD/thùng - một mức giảm choáng váng sau khi còn giao dịch ở mức 117 USD/thùng chỉ vài giờ trước đó. Giá khí đốt tự nhiên, xăng bán buôn và dầu sưởi cũng đồng loạt lao dốc.
Hợp đồng tương lai S&P 500 nhảy vọt hơn 2%, đồng USD mất giá. Giá vàng tăng 2,5%, giá bạc tăng 4,6%. Thị trường châu Á và châu Âu cũng ghi nhận tín hiệu tích cực, với hợp đồng tương lai Nikkei Nhật Bản tăng gần 3%.
"Thị trường đã dự đoán ông Trump đang tìm lối thoát ở Iran," Jamie Cox, đối tác điều hành tại Harris Financial Group, nhận xét và cho biết ông Trump tìm được và nắm lấy nó.
Hòa bình chưa chắc chắn
Dù vậy theo các chuyên gia, sự hứng khởi vừa qua trên thị trường chưa đủ xóa mờ một thực tế khắc nghiệt hơn nhiều. Ngay sau thông báo, chuyên gia phân tích Patrick De Haan của GasBuddy cảnh báo: ngừng bắn hai tuần có nghĩa là "thêm hai tuần nguyên trạng và gần như không có gì đi qua eo biển, điều này khả năng cao sẽ tiếp tục đẩy giá dầu, xăng, diesel và nhiên liệu hàng không lên cao hơn nữa."
Và đó là chưa kể đến thiệt hại đã xảy ra. Theo chuyên gia Henning Gloystein từ Eurasia Group, sẽ cần nhiều tháng để sửa chữa các nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng bị tổn hại ở vùng Vịnh. Các hãng tàu chở dầu sẽ mất ít nhất hai tháng để nối lại hoạt động dù xung đột có tạm dừng.
Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm từ khoảng 130 chuyến/ngày hồi tháng 2 xuống chỉ còn 6 chuyến trong tháng 3. Nhiều sân bay trên toàn thế giới đã bắt đầu áp hạn chế tiếp nhiên liệu vì thiếu hụt xăng máy bay. Các hãng hàng không như Ryanair dự kiến sẽ hủy 5–10% chuyến bay mùa hè nếu tình trạng kéo dài.
Theo thỏa thuận, Mỹ và Iran dự kiến tổ chức đàm phán hòa bình tại Islamabad vào thứ Sáu tới. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nhiều khả năng sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ. Ông Trump cho biết đã nhận được đề xuất 10 điểm từ Iran và coi đó là cơ sở có thể đàm phán được.
Nhưng khoảng cách giữa hai bên vẫn còn rất lớn. Một nguồn thạo tin Iran khẳng định Tehran không tin tưởng ông Trump hay đại diện của ông, đã đặt ra những yêu cầu bảo đảm bổ sung. Iran muốn xung đột kết thúc, nhưng không theo cách hay thời điểm mà ông Trump mong muốn.
Israel cũng không đứng ngoài cuộc. Tel Aviv đã chuẩn bị danh sách mục tiêu cập nhật tại Iran cho kịch bản đàm phán thất bại, và Thủ tướng Netanyahu đã truyền đạt sự hoài nghi về bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào không yêu cầu Iran giao nộp toàn bộ uranium đã làm giàu.
Thị trường quen với sự mơ hồ
"Chúng ta đang trong một giai đoạn bế tắc kéo dài hơn là tiến gần đến một giải pháp rõ ràng," chiến lược gia Hiroki Shimazu tại MCP Asset Management nhận định. Ông dự báo sẽ có nhiều tuần biến động phía trước.
Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất - ngừng bắn trong vòng 4 đến 6 tuần - thị trường toàn cầu vẫn sẽ phải đối mặt với nhiều tháng tái xây dựng dự trữ chiến lược, sửa chữa hạ tầng, và tích trữ vì lý do an ninh năng lượng.
Dù là một tín hiệu tích cực nhất từ khi xung đột Trung Đông nổ ra đến nay, việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz vẫn chưa thực sự chắc chắn, khi mà khả năng hai bên đồng ý với nhau vẫn còn bỏ ngỏ. Do đó, hai tuần ngừng bắn có thể mua được thời gian, nhưng chưa chắc sẽ mua được hòa bình.