Nghiên cứu - Trao đổi
Bảo vệ bản quyền: Hạ tầng mềm phát triển kinh tế thể thao
Bảo vệ bản quyền không chỉ là câu chuyện pháp lý, mà là điều kiện tiên quyết để thu hút dòng vốn ngoại và xây dựng thị trường kinh tế thể thao bền vững.
Số hóa dẫn dắt thị trường
Trong bối cảnh kinh tế thể thao toàn cầu đang bước vào giai đoạn phát triển dựa trên dữ liệu và tài sản trí tuệ, câu chuyện nâng tầm thể thao Việt Nam không còn dừng ở thành tích thi đấu hay quy mô giải đấu, mà nằm ở khả năng xây dựng một hệ sinh thái giá trị hoàn chỉnh. Ở đó, hạ tầng vật lý và nền tảng số không tồn tại tách rời, mà phải tạo ra sự cộng hưởng chiến lược nhằm tối ưu hóa trải nghiệm khán giả và gia tăng giá trị thương mại.
Trên thực tế, trong kỷ nguyên OTT (dịch vụ cung cấp nội dung số), hạ tầng không còn đơn thuần là nơi diễn ra các trận đấu. Nó trở thành nền tảng cốt lõi để thiết lập hệ sinh thái kinh tế thể thao. Chia sẻ tại Diễn đàn Kinh tế Thể thao mới đây, bà Tô Nam Phương, Phó Tổng giám đốc FPT Play cho rằng, chiến lược phát triển cần tập trung vào hai điểm chạm khán giả then chốt.
Một là hạ tầng số, nơi thông qua Internet và các nền tảng phát sóng hiện đại, doanh nghiệp có thể khai thác dữ liệu hành vi để cá nhân hóa trải nghiệm.
Hai là hạ tầng vật lý, hệ thống sân vận động đạt chuẩn quốc tế, nơi tạo ra cảm xúc nguyên bản và giá trị thương hiệu cốt lõi. Chính sự kết hợp này cho phép chuyển hóa người xem thụ động thành người dùng tích cực, từ đó hình thành tệp khách hàng trung thành và mở rộng vòng đời giá trị. Dữ liệu từ thực tiễn đã cho thấy rõ xu hướng này. Trong chưa đầy một tháng thi đấu SEA Games 33, nền tảng FPT Play ghi nhận hơn 2 tỷ lượt xem nội dung thể thao.
“Từ đây, chiến lược phát triển không thể dừng ở việc phát sóng, mà phải hướng đến xây dựng và bảo vệ "siêu IP" (tài sản trí tuệ thương mại mang tính bền vững). Đây chính là nền tảng để nâng định giá giải đấu, đồng thời mở ra khả năng xuất khẩu nội dung thể thao ra thị trường quốc tế”, bà Phương chia sẻ.
Cũng theo vị đại diện FPT Play, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là vấn đề vi phạm bản quyền. Trong môi trường vi phạm, dữ liệu bị phân tán, giá trị quảng cáo bị pha loãng, nguồn thu thất thoát và rủi ro pháp lý cao khiến các nhà đầu tư quốc tế e ngại.
Ngược lại, một môi trường bản quyền minh bạch giúp tập trung dữ liệu, tối đa hóa ROI, nâng cao độ tin cậy định chế và tạo ra dòng tiền ổn định cho tái đầu tư. Điều này cho thấy, bảo vệ bản quyền không chỉ là câu chuyện pháp lý, mà là điều kiện tiên quyết để thu hút dòng vốn ngoại và xây dựng một thị trường “quang minh chính đại”.
Nâng cao nhận thức người dùng
Đầu tháng 3 vừa qua, một diễn biến đáng chú ý trên thị trường nội dung số đã cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn nạn vi phạm bản quyền thể thao tại Việt Nam. Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho biết đã chủ trì, phối hợp với công an tỉnh Hưng Yên triệt phá một đường dây xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, đồng thời tổ chức đánh bạc và đánh bạc trực tuyến thông qua hệ thống có tên gọi “Xôi Lạc TV”.
Theo thông tin từ cơ quan chức năng, nền tảng này đã thực hiện hành vi phát tán, tiếp sóng trái phép nhiều nội dung thể thao thuộc quyền khai thác hợp pháp của các tổ chức sở hữu bản quyền. Đây là hành vi xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu trí tuệ, yếu tố cốt lõi trong mô hình kinh tế thể thao hiện đại.
Cơ quan chức năng nhận định, các hành vi trên đã gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực. Trước hết, việc phát tán nội dung lậu làm suy giảm nghiêm trọng giá trị thương mại của bản quyền thể thao, khiến các đơn vị nắm giữ quyền hợp pháp thất thoát nguồn thu. Đồng thời, việc gắn kết với các nền tảng cờ bạc trực tuyến tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các loại tội phạm công nghệ cao, tác động tiêu cực đến trật tự, an toàn xã hội.
Đáng chú ý, vụ việc cũng cho thấy một thực tế đáng lo ngại, các nền tảng vi phạm bản quyền không còn hoạt động đơn lẻ, mà đang hình thành các “hệ sinh thái ngầm” kết hợp giữa nội dung lậu và các dịch vụ phi pháp nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Điều này không chỉ xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân sở hữu bản quyền, mà còn làm méo mó môi trường kinh doanh, cản trở nỗ lực thu hút đầu tư vào lĩnh vực thể thao và nội dung số.
Từ góc độ thị trường, việc triệt phá các hệ thống như “Xôi Lạc TV” không chỉ mang ý nghĩa xử lý vi phạm, mà còn là bước đi quan trọng trong việc thiết lập lại trật tự trên không gian số, bảo vệ tính minh bạch của thị trường bản quyền. Đây được xem là điều kiện cần để xây dựng niềm tin với các nhà đầu tư, đặc biệt là các đối tác quốc tế, những chủ thể luôn đặt yếu tố bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ lên hàng đầu khi quyết định rót vốn.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch công ty Luật SBLaw, về phương diện pháp lý, Việt Nam đã thiết lập một khuôn khổ tương đối đầy đủ thông qua Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi năm 2022), trong đó quyền phát sóng được ghi nhận như một quyền liên quan và được bảo hộ độc lập.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định pháp luật và hiệu quả thực thi vẫn còn đáng kể, đặc biệt trong bối cảnh các hành vi vi phạm ngày càng diễn ra phổ biến trên môi trường số xuyên biên giới. Việc nhiều nền tảng đặt máy chủ ở nước ngoài, kết hợp với tính ẩn danh cao của các chủ thể vi phạm, đã làm gia tăng đáng kể độ phức tạp trong công tác thanh tra, điều tra và xử lý vi phạm.
Ở một khía cạnh khác, cần nhìn nhận rằng nguyên nhân của tình trạng xâm phạm bản quyền không chỉ xuất phát từ yếu tố công nghệ hay kẽ hở thực thi, mà còn gắn liền với hành vi và nhận thức của người tiêu dùng nội dung số. Tâm lý “tiếp cận miễn phí” cùng với sự thiếu hiểu biết về quyền sở hữu trí tuệ vẫn đang là những yếu tố thúc đẩy nhu cầu đối với nội dung vi phạm.
Do đó, cách tiếp cận chính sách cần được mở rộng theo hướng kết hợp giữa chế tài pháp lý và các giải pháp mang tính giáo dục, truyền thông, nhằm từng bước hình thành văn hóa tiêu dùng nội dung có bản quyền.
Đặc biệt, việc xử lý vấn đề bản quyền đòi hỏi một cơ chế phối hợp đa bên, bao gồm Nhà nước, các chủ thể nắm giữ quyền và các nền tảng công nghệ trung gian. Chỉ khi quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ một cách thực chất và hiệu quả, thị trường truyền hình thể thao mới có thể vận hành theo hướng minh bạch, tối ưu hóa giá trị thương mại của nội dung, đồng thời tạo lập niềm tin đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Đây cũng là điều kiện nền tảng để thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp sáng tạo trong dài hạn.