Phân tích - Bình luận

Chủ tịch World Bank (WB), Ajay Banga, vừa phát đi một cảnh báo đáng chú ý về nguy cơ hình thành một “khoảng trống việc làm” quy mô lớn tại các nền kinh tế đang phát triển. Theo đó, trong vòng 10-15 năm tới, khoảng 1,2 tỷ người sẽ bước vào độ tuổi lao động, nhưng khả năng hấp thụ của thị trường việc làm toàn cầu lại không theo kịp.

Thách thức không nằm ở quy mô dân số, mà ở chất lượng và cấu trúc tăng trưởng. Mô hình phát triển hiện nay, vốn dựa nhiều vào công nghệ, tự động hóa và tối ưu hóa năng suất, đang tạo ra giá trị gia tăng cao hơn nhưng đồng thời làm suy giảm khả năng tạo việc làm trên diện rộng. Bên cạnh đó, tình trạng lệch pha kỹ năng giữa hệ thống đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp tiếp tục kéo dài, khiến cung - cầu lao động ngày càng mất cân đối.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, dòng vốn đầu tư có xu hướng tập trung vào một số ít quốc gia đáp ứng được yêu cầu về hạ tầng và nhân lực, làm gia tăng nguy cơ bị gạt ra bên lề đối với nhiều nền kinh tế thu nhập thấp. Đồng thời, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang thu hẹp đáng kể các cơ hội việc làm truyền thống, đặc biệt ở nhóm lao động trung bình.

Theo ông Ajay Banga, trong kịch bản duy trì xu hướng hiện tại, các nền kinh tế đang phát triển chỉ có khả năng tạo ra khoảng 400 triệu việc làm trong vòng 10-15 năm tới. Con số này thấp hơn rất nhiều so với nhu cầu thực tế, khiến thị trường lao động toàn cầu đứng trước nguy cơ thiếu hụt tới 800 triệu việc làm.

Cựu CEO của Mastercard thừa nhận rằng việc “quy hoạch” hàng tỷ người lao động vào mục tiêu dài hạn là một thách thức lớn, khi mà nền kinh tế toàn cầu đã phải hứng chịu hàng loạt cú sốc ngắn hạn kể từ đại dịch COVID-19, hiện nay là xung đột Trung Đông.

Trong tuần này, hàng nghìn quan chức tài chính từ khắp nơi trên thế giới sẽ tập trung tại Washington để tham dự cuộc họp mùa xuân của WB và Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF) trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Israel với Iran, đe dọa làm chậm tăng trưởng toàn cầu và đẩy lạm phát lên cao.

Các cuộc thảo luận sẽ tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch trong cấp phép; tăng cường phòng, chống tham nhũng; hoàn thiện khung pháp lý về lao động và đất đai; đồng thời tháo gỡ các rào cản trong quá trình thành lập doanh nghiệp, cải thiện logistics, phát triển hệ thống thương mại hiệu quả hơn.

Ủy ban Phát triển, cơ quan điều hành của WB, đã vạch ra kế hoạch hợp tác với các nước đang phát triển để đơn giản hóa các điều kiện chính sách và quy định - vốn đã cản trở đầu tư và tạo việc làm trong nhiều năm.

Chủ tịch WB cho biết: “Tôi không chắc chúng ta có thể đạt được một trạng thái lý tưởng, nơi mọi người đều được bảo đảm việc làm trong 15 năm tới. Tôi nghi ngờ điều đó, nhưng nếu không làm được, hệ quả sẽ rất nghiêm trọng, từ gia tăng di cư bất hợp pháp đến bất ổn”.

Tại Việt Nam, theo thông tin Cục Thống kê (Bộ Tài chính) trong quý 1/2026, thanh niên (từ 15 - 24 tuổi) không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo là gần 1,6 triệu người, chiếm 11,4% tổng số thanh niên, tăng 212.500 người so với cùng kỳ năm trước.

Dữ liệu của WB không chỉ là một dự báo mang tính kỹ thuật, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ chú trọng quy mô sang ưu tiên khả năng tạo việc làm, từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tính bao trùm của nền kinh tế.

Trương Khắc Trà