Kinh tế địa phương

Trong dòng chảy của kỷ nguyên số, khi mỗi con chip bán dẫn được ví như “bộ não” của mọi thiết bị thông minh. Đây không chỉ là một kế hoạch phát triển kinh tế thông thường, mà là bản tuyên ngôn về khát vọng làm chủ công nghệ và nâng tầm giá trị Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Kỳ vọng từ “bộ não” của nền kinh tế số

Theo lãnh đạo Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh, thế giới đang chứng kiến một cuộc đua khốc liệt trong ngành công nghiệp bán dẫn –dự kiến chạm mốc doanh thu 1.000 tỷ USD vào năm 2030. Trong bối cảnh đó, việc UBND tỉnh Bắc Ninh ban hành Kế hoạch số 172/KH-UBND về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050. Bắc Ninh xác định rõ: phát triển bán dẫn là lựa chọn chiến lược, là ưu tiên hàng đầu trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với chuyển đổi số .

Tại sao lại là bán dẫn? Và tại sao lại là Bắc Ninh? Câu trả lời nằm ở tầm nhìn chiến lược. Bán dẫn không đơn thuần là một ngành công nghiệp; nó là nền tảng của trí tuệ nhân tạo (AI), ô tô điện, thiết bị y tế và an ninh quốc gia.

Với Bắc Ninh – địa phương có tỷ trọng sản xuất điện tử chiếm tới 74% giá trị công nghiệp của tỉnh – việc tiến vào ngành bán dẫn chính là bước đi sống còn để phá vỡ giới hạn của mô hình “gia công giá trị thấp”. Từ “ Công xưởng điện tử” đến thung lũng bán dẫn” – cuộc diễn tập cho tương lai công nghệ lõi.

Cú hích thể chế: Đòn bẩy phá vỡ quán tính cũ

Lịch sử phát triển kinh tế đã chứng minh: Khi công nghệ đạt đến ngưỡng giới hạn, chính thể chế sẽ là người mở đường. Bắc Ninh hiểu rằng, để thu hút những “đại bàng” trong ngành bán dẫn, việc ban hành một kế hoạch phát triển riêng cho ngành bán dẫn mang ý nghĩa như một “cú hích” – một lực đẩy đủ mạnh để phá vỡ quán tính phát triển cũ, mở ra không gian tăng trưởng mới. Điểm đặc biệt của kế hoạch này không chỉ nằm ở mục tiêu tham vọng, mà ở cách tiếp cận: lấy thể chế làm đòn bẩy, lấy chính sách làm động lực dẫn dắt thị trường.

Điểm sáng của kế hoạch này chính là hệ thống chính sách ưu đãi đột phá. Từ việc miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, ưu đãi thuế nhập khẩu thiết bị công nghệ cao đến hỗ trợ tín dụng cho các startup bán dẫn, tỉnh đang kiến tạo một "vùng xanh" thực sự cho trí tuệ. Đặc biệt, việc áp dụng cơ chế “Luồng xanh 60%” cho các thủ tục hành chính liên quan đến công nghệ cao đã rút ngắn tối đa thời gian chờ đợi.

Tuy nhiên, Bắc Ninh không chỉ dừng lại ở việc trải thảm đỏ mời FDI. Tỉnh đang hướng tới một mục tiêu bền vững hơn: Thành lập Quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo và khuyến khích doanh nghiệp nội địa tham gia vào chuỗi cung ứng. Đây là bước đi nhằm hình thành một hệ sinh thái bán dẫn tự cường, nơi các doanh nghiệp trong nước không còn đứng ngoài cuộc chơi của những gã khổng lồ.

Từ hạ tầng kỹ thuật đến “Thung lũng sáng tạo”

Ngành bán dẫn vốn nổi tiếng với những đòi hỏi khắt khe đến mức "cực đoan" về hạ tầng: Nguồn điện không được phép chớp nháy dù chỉ một mili giây, nước phải đạt độ siêu tinh khiết và môi trường sản xuất phải sạch hơn cả phòng phẫu thuật.

Nhận diện rõ những thiếu hụt về hạ tầng chuyên biệt, Bắc Ninh đã quyết liệt phê duyệt dự án Khu công nghệ thông tin tập trung quy mô gần 259 ha. Đây không chỉ là một khu công nghiệp thuần túy, mà là một “thung lũng sáng tạo”, tích hợp giữa Công nghiệp – Đô thị – Dịch vụ và Nghiên cứu (R&D).

Bắc Ninh đẩy mạnh chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài và hợp tác quốc tế. Tỉnh đặt mục tiêu thu hút từ 3 đến 5 tập đoàn công nghệ lớn đầu tư vào các nhà máy và trung tâm R&D, từng bước hình thành đầy đủ các khâu trong chuỗi giá trị bán dẫn, từ thiết kế, chế tạo đến đóng gói và kiểm thử.

Hơn thế nữa, Bắc Ninh đang định hình một hạ tầng công nghệ xanh. Việc sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất chip không chỉ là để bảo vệ môi trường, mà là tấm "thẻ thông hành" để các sản phẩm chip "Made in Bac Ninh" tiến vào các thị trường khó tính nhất toàn cầu.

Nhân lực: Mắt xích quyết định sự thành bại

Nếu thể chế là "cú hích", hạ tầng là "bệ đỡ" thì nguồn nhân lực chính là "máu" nuôi sống cơ thể bán dẫn. Thực tế cho thấy, các dự án khổng lồ như Amkor đang cần hàng nghìn kỹ sư chất lượng cao – một con số thách thức đối với bất kỳ địa phương nào.

Để giải bài toán này, Nghị quyết 113/2025/NQ-HĐND của tỉnh đã ra đời như một vị cứu tinh. Với mục tiêu đào tạo 30.000 lao động bán dẫn đến năm 2030, Bắc Ninh đang triển khai một chiến dịch đào tạo quy mô lớn. Chính sách hỗ trợ học phí, chi phí đào tạo lại và thậm chí là hỗ trợ học tập tại nước ngoài cho thấy tỉnh không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt, mà đang xây dựng một nền tảng tri thức cho nhiều thập kỷ tới.

Mô hình gắn kết Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp đang được đẩy mạnh để đảm bảo rằng sinh viên ra trường có thể bước ngay vào phòng Lab của các tập đoàn đa quốc gia. Đây là cuộc chuyển dịch cơ cấu lao động quan trọng nhất trong lịch sử phát triển của tỉnh: Từ lao động chân tay sang lao động trí tuệ.

Tầm nhìn 2050: Vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu

Con đường trở thành trung tâm bán dẫn không trải đầy hoa hồng. Bắc Ninh sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ Singapore, Malaysia hay Đài Loan. Tuy nhiên, lợi thế của chúng ta là sức trẻ, sự quyết liệt của chính quyền và một nền tảng công nghiệp phụ trợ điện tử vững chắc đã được tích lũy hơn một thập kỷ qua.

Đến năm 2050, với mục tiêu doanh thu ngành bán dẫn đạt trên 25 tỷ USD/năm, Bắc Ninh trở thành trung tâm đào tạo, sản xuất vi mạch hàng đầu khu vực, làm chủ một số công nghệ lõi và tham gia sâu vào tất cả các công đoạn: Thiết kế, chế tạo, đóng gói và kiểm thử vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là bước tiến quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong lĩnh vực công nghệ cao.

Để Bắc Ninh trở thành “trung tâm công nghệ lõi” là một hành trình đầy gian nan nhưng vô cùng tự hào. Kế hoạch phát triển công nghiệp bán dẫn của Bắc Ninh không chỉ mang ý nghĩa đối với một địa phương, mà là phát pháo hiệu cho thấy Việt Nam đã sẵn sàng bước vào những phân khúc cao nhất của chuỗi giá trị toàn cầu. Bắc Ninh sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với những trung tâm đã phát triển như Singapore, Malaysia hay Đài Loan – những nơi đã xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh trong nhiều thập kỷ.

Với tư duy thể chế tiên phong và sự chuẩn bị bài bản về hạ tầng, nhân lực, Bắc Ninh đang chứng minh rằng, một "thung lũng bán dẫn" của khu vực đang dần hiện hữu, khẳng định bản lĩnh và tầm nhìn của một Bắc Ninh đổi mới, sáng tạo và hội nhập.

Kim Dung - Vũ Phường