Phân tích - Bình luận
Đằng sau quyết định dọa áp thuế 25% lên xe hơi EU của Mỹ
Washington cáo buộc EU vi phạm thỏa thuận Turnberry trong khi EU vẫn đang trong quá trình phê chuẩn nội bộ - một động thái có thể khiến ngành ô tô EU phải trả giá.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Sáu vừa qua tuyên bố sẽ nâng thuế nhập khẩu ô tô và xe tải từ Liên minh châu Âu (EU) lên 25% trong tuần tới, cáo buộc khối này "không tuân thủ thỏa thuận thương mại đã được đồng thuận đầy đủ."
Nhà Trắng cho biết ông Trump sẽ thực hiện động thái này theo thẩm quyền Section 232, điều khoản cho phép Tổng thống điều chỉnh nhập khẩu các mặt hàng bị xác định là đe dọa an ninh quốc gia.
Tuyên bố được đưa ra bất ngờ vào cuối tuần, không kèm theo chi tiết về điều khoản cụ thể nào của thỏa thuận mà Washington cho rằng Brussels đã vi phạm.
Thỏa thuận Turnberry và sự cố Tòa án Tối cao Mỹ
Tháng 7/2025, ông Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đạt thỏa thuận tại sân golf Turnberry của ông Trump ở Scotland, ấn định mức thuế 15% đối với hầu hết hàng hóa từ EU — thấp hơn mức 25% áp lên nhiều đối tác thương mại khác.
Khuôn khổ này sau đó bị ảnh hưởng bởi phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ. Tòa tuyên bố ông Trump thiếu thẩm quyền pháp lý để áp thuế diện rộng theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), buộc chính quyền Trump phải ban hành lệnh hành pháp mới thiết lập mức thuế toàn cầu 15% dựa trên cơ sở pháp lý khác.
Phía EU cho rằng sự thay đổi này đặt ra câu hỏi về việc liệu Mỹ có còn tôn trọng nghĩa vụ Turnberry hay không. Ủy ban châu Âu từng tuyên bố: "Một thỏa thuận là một thỏa thuận," và yêu cầu Mỹ thực hiện các cam kết đã ký.
Tiến trình phê chuẩn bị trì hoãn từ EU
Ngày 26/3/2026, Nghị viện châu Âu thông qua vị thế đàm phán với 417 phiếu thuận và 154 phiếu chống, mở đường cho tiến trình đàm phán ba bên giữa Nghị viện, Ủy ban và Hội đồng châu Âu. Phiên họp đầu tiên này được lên lịch vào ngày 13/4.
Tuy nhiên, Nghị viện gắn kèm các điều kiện mà Washington chưa chấp nhận. Một điều khoản hiệu lực có điều kiện quy định ưu đãi thuế của EU chỉ có hiệu lực sau khi Mỹ thực hiện cam kết của mình trước. Một điều khoản khác ấn định thỏa thuận hết hiệu lực vào 31/3/2028 trừ khi cả hai bên đồng ý gia hạn.
Tính đến tháng 4/2026, EU chưa thực thi bất kỳ điều khoản nào của thỏa thuận. Brussels cho biết quá trình phê chuẩn nội bộ dự kiến hoàn tất vào cuối tháng 6.
Nội bộ EU chia rẽ: Pháp và Tây Ban Nha ủng hộ lập trường cứng rắn của Nghị viện, trong khi Đức và Italy muốn bảo toàn thỏa thuận như đã ký kết tháng 7/2025.
Ngành ô tô châu Âu hoảng loạn
Volkswagen có doanh số lớn nhất trong số các thương hiệu châu Âu tại Mỹ, tiếp theo là BMW và Mercedes-Benz. Đức xuất khẩu khoảng 450.000 xe sang Mỹ trong năm 2024.
Theo Oxford Economics, mức thuế 25% có thể khiến xuất khẩu ô tô Đức giảm 7,1% và Italy giảm 6,6%, với mức giảm thấp hơn ở Tây Ban Nha và Pháp.
Porsche và Audi chịu rủi ro cao hơn do không có năng lực sản xuất tại Mỹ. Porsche nhập khẩu toàn bộ xe bán tại thị trường Mỹ từ châu Âu, với doanh số khoảng 76.000 chiếc năm 2024.
Thị trường chứng khoán châu Âu phản ứng ngay sau thông báo. Cổ phiếu Daimler giảm 3,64%, cổ phiếu Volkswagen giảm 2,83%, cổ phiếu Porsche giảm 2,76%, cổ phiếu BMW giảm 2,28% và cổ phiếu Mercedes-Benz giảm 1,66%.
Với những mẫu xe cao cấp như Mercedes-Maybach S-Class khởi điểm 185.000 USD/chiếc, mức thuế tăng thêm có thể đẩy chi phí lên hàng chục nghìn đô la Mỹ cho người tiêu dùng Mỹ.
Ông Trump cho biết các nhà sản xuất ô tô tại Mỹ sẽ không bị áp thuế, khuyến khích các hãng châu Âu dịch chuyển sản xuất sang Mỹ. BMW hiện vận hành nhà máy lớn nhất của châu Âu tại Mỹ ở Spartanburg, South Carolina, với khoảng 400.000 xe sản xuất năm 2024. Mercedes-Benz vận hành nhà máy tại Tuscaloosa, Alabama.
EU chưa đưa ra phản hồi chính thức về thông báo của ông Trump tính đến cuối ngày thứ Sáu.
Nhà phân tích Scott Lincicome nhận định đây là "thêm một ví dụ cho thấy các thỏa thuận thương mại này chỉ dựa trên cái bắt tay và hy vọng ông Trump không nổi giận vì điều gì đó," đồng thời cho rằng phía châu Âu "về cơ bản đang tuân thủ khuôn khổ" thỏa thuận.
Tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ EU-Mỹ đạt 1,7 nghìn tỷ euro năm 2024, tương đương trung bình 4,6 tỷ euro mỗi ngày, theo Eurostat.
Chưa rõ liệu đe dọa có được thực thi hay không. Cuộc khủng hoảng tương tự với Hàn Quốc đầu năm nay đã kết thúc khi Quốc hội Seoul phê chuẩn quỹ đầu tư song phương và Washington rút lại đe dọa thuế quan.
Với EU, quy trình phê chuẩn của 27 thành viên và bối cảnh địa chính trị phức tạp hơn — bao gồm căng thẳng về Greenland, Iran và Ukraine — khiến kịch bản tương tự khó lặp lại trong thời gian ngắn.