Phân tích - Bình luận

Ngày 2/5/2026, Spirit Airlines chính thức ngừng hoạt động sau khi thương vụ cứu trợ trị giá 500 triệu USD từ chính phủ thất bại. Quyết định đóng cửa xảy ra đột ngột khiến hàng nghìn hành khách mắc kẹt ở sân bay, trước các quầy làm thủ tục đã đóng cửa và không còn nhân viên Spirit.

Đây là lần đầu tiên trong 25 năm, một hãng hàng không lớn của Mỹ phá sản vì vấn đề tài chính. Spirit đã sa thải 17.000 nhân viên, bao gồm phi công, tiếp viên hàng không, kỹ thuật viên và nhân viên mặt đất. Với việc hủy toàn bộ chuyến bay và đóng cửa dịch vụ khách hàng, hàng nghìn hành khách bị mắc kẹt phải tự tìm chuyến bay thay thế với chi phí cao hơn nhiều.

Những nguyên nhân đa tầng

Cuộc xung đột Trung Đông đã khiến giá nhiên liệu máy bay tăng vọt, gây áp lực nặng nề lên Spirit. Dữ liệu từ Kayak cho thấy giá vé máy bay nội địa trung bình tại Mỹ tăng 24% từ đầu tháng 1 đến cuối tháng 4/2026, trong khi cùng kỳ năm ngoái chỉ tăng 3%. Đối với các chuyến bay quốc tế, mức tăng lên tới 50%.

Spirit, với mô hình kinh doanh dựa trên việc duy trì chi phí thấp nhất, đã không còn lợi thế về chi phí nữa. Khi các hãng lớn có thể hấp thụ cú sốc nhiên liệu nhờ quy mô và đa dạng hóa, Spirit lại không có nhiều lựa chọn.

Nhưng vấn đề sâu xa hơn nằm ở cách thị trường đã thay đổi. Các hãng hàng không lớn đã áp dụng chiến lược mà từng làm nên thành công của Spirit, tung ra loại vé "basic economy" với giá cạnh tranh. Điều này làm xói mòn lợi thế cạnh tranh cốt lõi của các hãng siêu giá rẻ.

Một nghiên cứu năm 2024 của Văn phòng Tổng Thanh tra Bộ Giao thông Vận tải Mỹ phát hiện rằng các hãng lớn đã giảm giá vé thấp nhất khi các hãng giá rẻ như Spirit, Frontier và Allegiant bắt đầu bay trên tuyến mới. Chính "hiệu ứng Spirit" này đã trở thành công cụ cạnh tranh của các ông lớn.

Spirit cũng đối mặt với nhiều thách thức riêng. Trong những năm gần đây, hãng phải ngừng khai thác nhiều máy bay do động cơ bị lỗi, buộc phải cắt giảm năng lực và khiến chi phí đơn vị tăng cao. Hãng đã hai lần nộp đơn xin phá sản — lần đầu năm 2024 và lần thứ hai năm 2025.

Thị phần của Spirit cũng thu hẹp đáng kể. Khi đóng cửa, các chuyến bay của Spirit chỉ chiếm 1,8% thị trường hàng không nội địa, giảm từ mức đỉnh hơn 5% năm 2023.

Năm 2024, tòa án liên bang đã chặn thương vụ JetBlue mua lại Spirit trị giá 3,8 tỷ USD, đồng ý với Bộ Tư pháp rằng hành khách sẽ phải đối mặt với chi phí cao hơn nếu Spirit biến mất. Quyết định này, được đưa ra với mục đích bảo vệ người tiêu dùng, vô tình đã đẩy Spirit đến bờ vực phá sản.

Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy đổ lỗi trực tiếp cho quyết định của Bộ Tư pháp thời Tổng thống Biden đã chặn thương vụ sáp nhập với JetBlue, trong khi những người chỉ trích cho rằng mô hình kinh doanh của Spirit vốn đã không bền vững.

Sau khi Spirit rút khỏi các tuyến bay từ quý 2/2024 đến quý 2/2025, giá vé trung bình tăng 23%. Điều này có nghĩa là hành khách trả thêm trung bình 60 USD cho một chuyến khứ hồi trên cùng một tuyến, tương đương gần 250 USD cho một gia đình bốn người.

Mặc dù các hãng lớn như United, Delta, American và Southwest đã cam kết hỗ trợ tạm thời bằng cách giới hạn giá vé cho khách hàng của Spirit bị mắc kẹt, các chuyên gia ngành cho rằng giá vé sẽ tăng lên.

Sự lụi tàn của hàng không siêu rẻ?

Sự biến mất của Spirit đánh dấu một bước ngoặt trong xu hướng tập trung hóa ngành hàng không Mỹ. Tính đến tháng 2/2026, Spirit có thị phần 3,9% hành khách nội địa Mỹ, giảm từ 5,1% cùng kỳ năm ngoái. Dù thị phần nhỏ, các nhà bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cho rằng Spirit có tác động quan trọng đến giá vé bằng cách tạo ra cạnh tranh cho các hãng lớn trên các tuyến bay mà họ khai thác.

William McGee, chuyên gia cấp cao tại American Economic Liberties Project, nhận định: "Bạn không cần phải bay với một hãng nhỏ để hưởng lợi từ sự hiện diện của nó, bởi vì chúng sẽ kéo giá của các hãng lớn xuống. Khi Spirit không còn bay trên những tuyến đó, tất cả mọi người sẽ phải trả nhiều hơn."

Sự sụp đổ của Spirit đặt ra câu hỏi lớn về tính bền vững của mô hình hãng hàng không giá siêu rẻ (ULCC) tại Mỹ. Các yếu tố như năng lực dư thừa, sự chuyển dịch ưu tiên của người tiêu dùng sang dịch vụ cao cấp, hiệu quả hoạt động giảm và chi phí lao động tăng đã dẫn đến thua lỗ lớn cho các ULCC.

Spirit đã đi tiên phong trong mô hình ULCC tại Mỹ từ giữa những năm 2000, học theo Ryanair và EasyJet ở châu Âu — quảng cáo giá vé cực rẻ nhưng tính phí cho mọi thứ từ hành lý đến đồ ăn nhẹ trên máy bay. Giờ đây, với Spirit biến mất, các ULCC còn lại như Frontier và Allegiant cũng sẽ đối mặt với áp lực tương tự.

Sự sụp đổ của Spirit đang chuyển sự cân bằng về phía các hãng hàng không lớn hơn, làm dấy lên lo ngại rằng ngành có thể trở nên tập trung và đắt đỏ hơn đối với người tiêu dùng.

Giáo sư John Kwoka từ Northeastern University cảnh báo: "Các hãng truyền thống sẽ tiếp quản một số tuyến bay của Spirit, nhưng không phải với cùng mức giá, và thêm vào đó, họ sẽ bắt đầu hạn chế hoặc tăng giá các lựa chọn giá rẻ nhất của riêng mình khi không còn phải đối mặt với Spirit. Đây chính xác là những gì đã xảy ra trước đây khi các hãng giá rẻ thoát ra, bị mua lại hoặc đóng cửa."

Nam Trần