Phân tích - Bình luận
Chiến lược kinh tế “phi dầu mỏ” của Trung Đông
Trong khi nhiều nền kinh tế căng thẳng với nguồn cung năng lượng hóa thạch thì chính các nhà xuất khẩu dầu ở Trung Đông tìm cách “thoát dầu”.
Một nghịch lý đang diễn ra ngay tại “giếng dầu” của thế giới, khi nhiều nền kinh tế Trung Đông đẩy mạnh đầu tư ngoài ngành nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu mỏ và khí đốt.
Trong nhiều thập kỷ, Saudi Arabia giữ vai trò trụ cột trên thị trường năng lượng toàn cầu nhờ vị thế là một trong những quốc gia xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất. Tuy nhiên, biến động kéo dài của giá dầu đang bộc lộ rõ những hạn chế của mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên.
Để tái cấu trúc nền kinh tế, Saudi Arabia đang triển khai siêu đô thị NEOM với tổng vốn đầu tư khoảng 500 tỷ USD. Dự án đặt tại khu vực Tây Bắc, kết nối với Jordan và Egypt, hướng tới hình thành một trung tâm kinh tế mới vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo.
Mục tiêu dài hạn của NEOM là giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu dầu mỏ, mở rộng cấu trúc kinh tế đa ngành, với trọng tâm là các lĩnh vực như năng lượng và nước, công nghệ sinh học, công nghiệp thực phẩm, sản xuất tiên tiến và giải trí.
Song song đó, United Arab Emirates (UAE) cũng theo đuổi chiến lược chuyển dịch năng lượng, đặt mục tiêu đạt phát thải carbon ròng bằng 0 vào năm 2050. Theo kế hoạch, đến thời điểm này, cơ cấu năng lượng của quốc gia này sẽ gồm 44% năng lượng tái tạo, 38% khí đốt, 12% than sạch và 6% năng lượng hạt nhân.
UAE hiện sở hữu ba trong số những nhà máy điện mặt trời lớn nhất thế giới, bao gồm Mohammed bin Rashid Al Maktoum Solar Park. Từ ngành năng lượng tái tạo, nước này kỳ vọng tạo ra khoảng 50.000 việc làm mới, đồng thời nâng công suất lên 14 GW vào năm 2030.
Trong nỗ lực “làm sạch” ngành nhiên liệu hóa thạch, công ty dầu khí quốc doanh Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) đang phát triển dự án thu giữ carbon quy mô lớn nhất khu vực, với công suất dự kiến đạt 1,5 triệu tấn mỗi năm.
Ở khía cạnh tài chính, Public Investment Fund (PIF) của Saudi Arabia tận dụng nguồn lực tích lũy từ dầu mỏ để mở rộng đầu tư toàn cầu. Quỹ này đã rót vốn vào các tập đoàn công nghệ, công ty trò chơi điện tử như Electronic Arts, hợp tác thành lập Vision Fund với SoftBank Group của Masayoshi Son, đồng thời thâu tóm câu lạc bộ bóng đá Newcastle United.
Bên cạnh đó, Saudi Arabia cũng đẩy mạnh phát triển ngành du lịch – dịch vụ với hàng loạt dự án khu nghỉ dưỡng cao cấp, hãng hàng không và hạ tầng sân bay mới. Tỷ trọng ngành này trong GDP đã tăng từ 3% năm 2019 lên khoảng 5% vào năm 2025.
Trong khi đó, Abu Dhabi Investment Authority (ADIA) - một trong những quỹ đầu tư lớn nhất thế giới - tiếp tục đa dạng hóa danh mục trên phạm vi toàn cầu, từ bất động sản, hạ tầng đến tín dụng và công nghệ tương lai.
Nhìn tổng thể, quá trình “phi dầu mỏ” đang trở thành xu hướng rõ nét tại Trung Đông, khi các nền kinh tế trong khu vực tìm cách xây dựng động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh.