Xung đột Trung Đông hiện nay đang tác động đến doanh nghiệp Việt Nam thông qua một điểm nghẽn chiến lược của thương mại toàn cầu – eo biển Hormuz.
Đây là tuyến vận tải đặc biệt quan trọng, nơi trung chuyển khoảng 25% dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu, cùng với LNG, phân bón và hóa chất. Khi tuyến này bị gián đoạn, thị trường toàn cầu chịu tác động qua ba kênh: giá năng lượng, chi phí vận tải và rủi ro chuỗi cung ứng.
Đối với đường biển, xung đột đã làm gián đoạn và kéo dài thời gian. Ngay trong tuần đầu xung đột, các hãng tàu lớn như MSC, Maersk, CMA CGM và Hapag-Lloyd đã đồng loạt dừng khai thác qua eo biển Hormuz, chuyển hướng tàu vòng qua châu Phi, thậm chí áp dụng 'End of Voyage' – dỡ hàng tại cảng trung gian (MSC). Theo Flexport, tính đến ngày 12/03 đã có tới 202 tàu bị ảnh hưởng hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp bởi cuộc xung đột này.
Các hãng chấp nhận đi xa hơn để tránh rủi ro, nhưng cái giá phải trả là thời gian – khi hành trình kéo dài gấp đôi, gấp ba, toàn bộ chi phí và chu kỳ kinh doanh cũng bị đội lên tương ứng.
Đối với đường hàng không, ảnh hưởng từ xung đột đã làm suy giảm năng lực vận chuyển (capacity) có ngày 20% (Thứ 2 ngày 2/3), qua đó đã đẩy giá cước hàng không tăng mạnh, có thời điểm lên tới 50-70%.
Diễn biến này đặc biệt ảnh hưởng đến các nhóm hàng giá trị cao và các lô hàng yêu cầu thời gian giao hàng ngắn, khiến chi phí logistics tăng đáng kể và gây áp lực lớn lên kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp.
Riêng đối với Cảng Hàng không Quốc tế Nội Bài, năng lực vận chuyển giảm 20%, trong đó các hãng hàng không Trung Đông chiếm 11% (Qatar, Emirates và Etihad). Sân bay Nội Bài thuộc nhóm bị ảnh hưởng đáng kể
Theo phân tích của Bộ Xây dựng, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 30-40% chi phí vận hành trong vận tải hàng hải và đường thủy. Khi giá nhiên liệu tăng 20%, giá vận tải hàng hải có thể tăng khoảng 15%, và giá vận tải thủy nội địa tăng khoảng 18%. Thực tế trên thị trường, giá cước vận tải tại nhiều địa phương đã tăng từ 10-30% như tại Hải Phòng và Quảng Ninh, giá cước hàng hóa và container tăng trung bình 10-24%.
Theo kết quả khảo sát của VLA, có 73,4% doanh nghiệp theo dõi sát tình hình chiến sự thường xuyên và hàng ngày; 89,8% doanh nghiệp bị tác động từ trung bình đến nghiêm trọng (mức 3 – mức 5); và có 42,9% doanh nghiệp gặp vấn đề lớn nhất là cước phí tăng đột biến.
Đồng thời, kết quả khảo sát cũng chỉ ra 3 vấn đề lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay, đó là: Chi phí tăng nhanh nhưng không báo trước; Thời gian vận chuyển không ổn định dẫn đến khó giữ cam kết giao hàng; Rủi ro hợp đồng (EOV, deviation, surcharge).
Từ đó, VLA khuyến nghị. Đối với Freight Forwarder: Không báo giá "fixed dài hạn" trong giai đoạn biến động; Xây dựng multi-routing plan (ít nhất 2-3 tuyến); Cập nhật surcharge thường xuyên; Tư vấn lại Incoterms cho khách hàng; Chủ động đề xuất giải pháp (sea-air, split shipment); Đẩy mạnh chuyển đổi số & chuyển đổi xanh.
Đối với chủ hàng: Thứ nhất, lập kế hoạch dự phòng: Lead time dài hơn, buffer tồn kho, kịch bản trễ hàng; Thứ hai, phối hợp chặt với forwarder, không chọn giá tốt nhất, mà chọn đối tác có năng lực, chuyên nghiệp, có mạng lưới rộng khắp; Thứ ba, rà soát thị trường & khách hàng. Tránh phụ thuộc vào tuyến rủi ro, đa dạng hóa thị trường; Thứ tư, quản trị tài chính. Tính lại cost structure, đồng thời điều chỉnh giá bán/điều khoản thanh toán/Bảo hiểm
Khủng hoảng Trung Đông không chỉ làm tăng chi phí logistics mà đang buộc toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu phải tái cấu trúc theo hướng linh hoạt và đa phương thức. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho những doanh nghiệp thích ứng nhanh.
