Xung đột Trung Đông thúc đẩy chuyển dịch năng lượng toàn cầu

Theo nhận định của các nhà phân tích, các nỗ lực toàn cầu nhằm đa dạng hóa nguồn năng lượng được dự báo sẽ tăng tốc, khi xung đột tại khu vực Trung Đông gây ra sự gián đoạn chưa từng có đối với nguồn cung toàn cầu.

Cho đến thời điểm hiện tại, cuộc xung đột đã giáng một đòn mạnh vào an ninh năng lượng toàn cầu, buộc các quốc gia phải khẩn cấp đánh giá lại mức độ phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng dễ biến động.

Trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố lệnh ngừng bắn hôm thứ Ba, Tehran được cho là đã đề xuất áp dụng một khoản phí mới đối với tất cả các tàu thương mại đi qua eo biển sau khi tuyến này mở lại. Động thái này có thể làm tăng chi phí dầu thô Trung Đông và càng thúc đẩy xu hướng giảm phụ thuộc vào khu vực này.

Sau thông báo từ phía Washington, lưu lượng tàu thuyền không tăng ngay lập tức. Dữ liệu ngày thứ Tư từ nền tảng theo dõi tàu Myvessel.cn cho thấy đến cuối buổi chiều chỉ có sáu tàu đi qua khu vực này.

Ông Fatih Birol, người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của tình hình khi cho biết căng thẳng trên thị trường dầu khí do việc phong tỏa Eo biển Hozmuz gây ra nghiêm trọng hơn cả các cuộc khủng hoảng năm 1973, 1979 và 2022 cộng lại.

Trong khi đó, ông Jayendu Krishna, Giám đốc tại Drewry Maritime Services nhấn mạnh các cuộc khủng hoảng năng lượng đã nhiều lần phơi bày những điểm yếu về kinh tế và chiến lược của nền kinh tế toàn cầu khi phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là đối với các quốc gia thiếu tài nguyên dầu khí.

Đồng quan điểm, Ông Lin Boqiang, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách Năng lượng Trung Quốc thuộc Đại học Hạ Môn, cho rằng sau một cú sốc nguồn cung ở quy mô lớn như vậy, các quốc gia sẽ ngày càng ưu tiên nội địa hóa năng lượng nhằm giảm thiểu tác động từ các biến động bên ngoài và tăng khả năng kiểm soát nguồn cung điện.

“Trung Quốc đã chứng minh rằng việc tích hợp điện gió và điện mặt trời với hệ thống lưu trữ năng lượng và xe điện là một con đường hiệu quả để tăng cường tự chủ năng lượng,” ông Lin nói.

Chuyên gia này cũng cho rằng phần lớn các quốc gia có thể đi theo mô hình này để giảm thiểu các rủi ro địa chính trị mà xung đột Trung Đông đã phơi bày.

Không giống như các nguồn nhiên liệu hóa thạch bị giới hạn về mặt địa lý, quốc gia nào cũng có tiềm năng phát triển điện gió và điện mặt trời.

Ông Lin cũng cho biết các cơ sở điện mặt trời có thể được xây dựng chỉ trong khoảng sáu tháng, mang lại lợi thế đáng kể về chi phí và hiệu quả.

Dù động lực chính của sự chuyển dịch này hiện nay là an ninh năng lượng thay vì mục tiêu khí hậu, ông Lin nhận định rằng xung đột sẽ tạo ra một “cú hích lớn” cho quá trình chuyển đổi năng lượng, trong đó việc giảm phát thải carbon sẽ là lợi ích đi kèm.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng các biện pháp ngắn hạn nhằm cắt giảm tiêu thụ năng lượng nhiều khả năng sẽ dần chuyển thành những thay đổi mang tính cấu trúc dài hạn.

Trung Đông từ lâu đã là “chảo lửa” địa chính trị và có thể tình hình vẫn sẽ như vậy ngay cả khi xung đột kết thúc. “Các chính phủ thiếu tài nguyên năng lượng chắc chắn sẽ muốn đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Điều này có thể thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, dù vẫn còn nhiều rào cản,” ông Lin nói.

Dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế cũng củng cố xu hướng này. Trong một báo cáo công bố tuần trước, cơ quan này cho biết tổng công suất điện tái tạo toàn cầu đã đạt 5.149 gigawatt vào năm 2025, tăng thêm 692GW, tương đương mức tăng trưởng 15,5% trong một năm.

Theo báo cáo, năng lượng tái tạo chiếm tới 85,6% tổng công suất bổ sung mới, trong khi các nguồn năng lượng không tái tạo tiếp tục chiếm tỷ trọng ngày càng nhỏ trong phần tăng thêm.

Về dài hạn, căng thẳng năng lượng lần này có thể trở thành bước ngoặt định hình lại bản đồ năng lượng thế giới. Bên cạnh việc đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo, nhiều quốc gia sẽ tăng cường đầu tư vào hạ tầng dự trữ chiến lược, đa dạng hóa đối tác cung ứng và thúc đẩy các công nghệ mới như hydrogen xanh hay lưới điện thông minh.

Xu hướng “an ninh năng lượng gắn với tự chủ quốc gia” nhiều khả năng sẽ trở thành trụ cột trong các chính sách kinh tế và công nghiệp thời gian tới, thay thế dần cách tiếp cận phụ thuộc vào nguồn cung toàn cầu giá rẻ như trước đây.