Công nghệ

Đô thị lớn nhất Việt Nam đang cần phải giải một bài toán khó về giao thông. Quy mô dân số hơn 14 triệu người hiện nay đang tạo ra một sức ép rất lớn lên hệ thống các phương thức di chuyển truyền thống. Để giải quyết bài toán này, ông Lê Ngọc Linh - Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM cho biết, chính quyền thành phố đã đặt ra một lộ trình, đến năm 2027, toàn bộ hệ thống giao thông tại khu vực trung tâm phải đạt khả năng điều khiển thích ứng hoàn toàn.

Đây không đơn thuần là việc tự động hóa các tín hiệu đèn giao thông. Ông Lê Ngọc Linh mô tả một kịch bản điều hành năng động, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) đóng vai trò “tổng chỉ huy” luồng người. Khi một nút giao có dấu hiệu sắp xảy ra ùn tắc, hệ thống sẽ ngay lập tức tính toán và đưa ra khuyến nghị trực tiếp để người dân chuyển đổi phương thức di chuyển. Thay vì kiên trì chôn chân trên đường bộ, cư dân sẽ nhận được chỉ dẫn chuyển sang đi Metro hoặc đường thủy để tối ưu hóa thời gian. Mô hình này chuyển đổi trạng thái của người tham gia giao thông từ bị động sang chủ động dựa trên dữ liệu thời gian thực.

Để tận dụng tối đa khả năng của AI, thành phố đang ráo riết gia cố lớp hạ tầng số. Trong năm nay, một chiến dịch mở rộng mạng lưới giám sát được triển khai với việc lắp đặt thêm 300 camera AI chuyên dụng để đo đếm lưu lượng và 200 camera AI tập trung vào nhiệm vụ điều khiển giao thông. Những thiết bị này không hoạt động độc lập mà được tích hợp vào một hệ sinh thái đã số hóa toàn diện hơn 1.350 chốt đèn tín hiệu trên khắp địa bàn, cho phép quản lý thống nhất từ một trung tâm điều hành.

Đáng chú ý, TPHCM đã có bước chạy đà quan trọng khi vận hành công nghệ Bản sao số (Digital Twin). Theo ông Lê Ngọc Linh, công nghệ này hiện bao phủ các tuyến huyết mạch như Võ Văn Kiệt, Mai Chí Thọ, Phạm Văn Đồng và khu vực cửa ngõ sân bay Tân Sơn Nhất. Việc tái lập không gian thực thể lên môi trường số cho phép các thuật toán chạy mô phỏng các kịch bản ùn tắc trước khi chúng thực sự diễn ra, từ đó đưa ra các quyết định điều tiết chính xác.

Tuy nhiên, mục tiêu điều hành bằng AI đang vướng phải những rào cản thực tế về hạ tầng vật thể. Ông Lê Ngọc Linh thẳng thắn chỉ ra một nghịch lý: thành phố đang cố gắng vận hành hệ thống AI hiện đại tầm cỡ khu vực Đông Nam Á trên một nền tảng đô thị cũ kỹ, chắp vá với những cấu trúc đã tồn tại hơn 300 năm. Sự lệch pha giữa tốc độ xử lý của thuật toán và tốc độ lưu thông thực tế trên những con đường nhỏ hẹp, thiếu quy hoạch đồng bộ là một điểm gãy logic cần được nhìn nhận thấu đáo.

“AI không phải là ‘thánh’ để có thể tự giải quyết mọi thứ”, ông Lê Ngọc Linh khẳng định. Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi có sự tương thích của hạ tầng vật thể. Bên cạnh đó, một điểm yếu chí tử khác nằm ở “mạch máu” dữ liệu. Mặc dù 19 bộ cơ sở dữ liệu nền tảng đang được xây dựng nhưng hiện tại mới chỉ hoàn thành được khoảng 1/3 khối lượng công việc. Việc thiếu hụt dữ liệu thô đủ lớn và đủ sạch khiến AI dễ rơi vào tình trạng “đói” thông tin, dẫn đến những dự báo thiếu chính xác. Nếu không nhanh chóng lấp đầy 2/3 khoảng trống dữ liệu còn lại, hệ thống camera AI đắt tiền có nguy cơ chỉ dừng lại ở chức năng giám sát thụ động thay vì điều khiển chủ động.

Để hóa giải các điểm nghẽn, các chuyên gia đề xuất một lộ trình thực thi có trọng điểm. TS Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam kiến nghị, trí tuệ nhân tạo cần được khu trú và ưu tiên vào hai lĩnh vực có tác động trực tiếp nhất là Giao thông thông minh và Hành chính công. Việc tập trung nguồn lực sẽ tránh được tình trạng đầu tư dàn trải, vốn là rào cản của nhiều dự án chuyển đổi số trước đây.

Về mặt tổ chức, UBND TPHCM đã có bước đi cụ thể khi thành lập Trung tâm Hạ tầng đô thị thông minh. Đây được kỳ vọng là cơ quan đầu não đứng ra điều phối, phá vỡ các “ốc đảo số” giữa các sở ngành để giải quyết các vấn đề bức xúc như ùn tắc giao thông một cách căn cơ.

Đồng thời, thành phố đang mở ra không gian cho các thử nghiệm táo bạo. Ông Võ Minh Thành, Phó Giám đốc Sở KH&CN TPHCM cho biết, địa phương đang triển khai các cơ chế sandbox (khung thể chế thử nghiệm) cho các công nghệ mới như xe tự hành và thiết bị không người lái... Các khu vực thử nghiệm này sẽ là nơi kiểm chứng khả năng tương tác giữa phương tiện tự động và hệ thống điều hành AI trước khi nhân rộng ra toàn thành phố. TPHCM 2027 sẽ không chỉ là câu chuyện về những con chip hay camera, mà là sự hài hòa giữa một đô thị di sản 300 năm với các lệnh điều hướng thông minh của tương lai.

Quân Bảo