Nghị định 122/2026/NĐ-CP: “Cú hích” chính sách cho đầu tư PPP giao thông

Theo đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 122/2026/NĐ-CP quy định chi tiết việc xử lý vướng mắc của dự án BOT giao thông. Nghị định này quy định chi tiết về xử lý vướng mắc giảm doanh thu của các dự án BOT trong lĩnh vực đường bộ có hợp đồng được ký kết trước ngày 01/01/2021 theo quy định tại Điều 99a Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (Luật PPP);

Điều kiện chi trả và nguyên tắc xác định chi phí bồi thường, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn theo quy định tại điểm a khoản 2a Điều 52 Luật PPP đối với dự án BOT giao thông trong giai đoạn vận hành, kinh doanh có hợp đồng được ký kết trước ngày 01/01/2021.

Nghị định này áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến dự án đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo hình thức hợp đồng BOT được ký kết trước ngày 01/01/2021.

Điểm đáng chú ý, lần đầu tiên các cơ chế như chia sẻ phần giảm doanh thu, bổ sung vốn Nhà nước hỗ trợ hoặc chấm dứt hợp đồng trước thời hạn được cụ thể hóa rõ ràng hơn. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc tạo nền tảng pháp lý minh bạch để xử lý các tồn đọng kéo dài nhiều năm trong lĩnh vực hạ tầng giao thông.

Trong bối cảnh nhu cầu phát triển kết cấu hạ tầng tiếp tục ở mức cao, Nghị định 122/2026/NĐ-CP được ban hành kỳ vọng không chỉ tháo gỡ các vướng mắc đang hiện hữu, mà còn sẽ tạo nền tảng ổn định hơn cho khu vực đầu tư theo phương thức PPP.

Nhìn nhận về Nghị định, các chuyên gia cho rằng, tác động lớn nhất của Nghị định 122/2026/NĐ-CP không chỉ nằm ở việc tháo gỡ khó khăn cho từng dự án cụ thể mà còn ở thông điệp chính sách mang tính “công bằng” giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong chia sẻ rủi ro. Và khi các vướng mắc phát sinh nhiều năm trước đây được nhìn nhận và xử lý trên nguyên tắc minh bạch, công bằng, niềm tin của khu vực tư nhân sẽ được củng cố, qua đó tạo thêm động lực để doanh nghiệp mạnh dạn tham gia các dự án hạ tầng mới trong giai đoạn tới.

Theo PGS TS Phạm Duy Nghĩa, Chuyên gia tư vấn ADB, việc giải quyết các rủi ro tồn đọng từ các dự án BOT trước đây đóng vai trò như một cam kết dài hạn, góp phần giảm chi phí vốn và nâng cao khả năng huy động nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng.

Một tác động quan trọng khác của Nghị định 122/2026/NĐ-CP là khả năng giảm đáng kể yếu tố bất định pháp lý là biến số then chốt trong lĩnh vực BOT, nơi vòng đời đầu tư và thu hồi vốn thường kéo dài hàng chục năm. Khi mức độ bất định giảm dần, thị trường cũng có xu hướng nhìn rõ hơn giá trị thực của các doanh nghiệp sở hữu tài sản BOT đang vận hành hiệu quả, năng lực triển khai đã được kiểm chứng và chiến lược phát triển dài hạn rõ ràng.

Không chỉ các chuyên gia, nhìn nhận về Nghị định này, nhiều doanh nghiệp cũng cho rằng, điểm tích cực lớn nhất từ Nghị định 122/2026/NĐ-CP không chỉ là tháo gỡ các tồn tại kéo dài tại một số dự án BOT, mà còn thể hiện sự sòng phẳng của Nhà nước với doanh nghiệp tư nhân trong đầu tư hạ tầng.

Theo các doanh nghiệp, Nghị định 122/2026/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để tháo gỡ những khó khăn kéo dài nhiều năm tại các dự án BOT, qua đó sẽ giúp ổn định phương án tài chính dự án, bảo đảm chi phí vận hành và duy trì chất lượng khai thác công trình trong dài hạn. Và việc xử lý dứt điểm các vướng mắc BOT trên cơ sở pháp lý được luật hóa sẽ giúp nhà đầu tư sớm củng cố dòng tiền, nâng cao năng lực quản lý vận hành và chủ động hơn nữa nguồn lực cho các kế hoạch tái đầu tư, mở rộng trong tương lai.

Không chỉ có vậy, về lâu dài, khi các “điểm nghẽn” được xử lý minh bạch, niềm tin của nhà đầu tư sẽ được củng cố, tạo thêm động lực để doanh nghiệp mạnh dạn tham gia các dự án PPP mới, tiếp tục đồng hành với các dự án hạ tầng trong giai đoạn tiếp theo.

Được biết trước đó, thực hiện kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và chỉ đạo của Thường trực Chính phủ, Bộ Xây dựng (trước đây là Bộ Giao thông vận tải) đã phối hợp với các địa phương đánh giá toàn diện những khó khăn, vướng mắc của các dự án BOT giao thông trên phạm vi cả nước. Trong đó đã xác định danh mục 11 dự án BOT cần tháo gỡ vướng mắc gồm 8 dự án do Bộ quản lý, 3 dự án địa phương quản lý.

Quá trình xử lý, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc tại 11 dự án BOT giao thông đã được khởi động ngay từ cuối năm 2022, nhưng do tính chất phức tạp, chưa từng có tiền lệ, nên phải đến đầu tháng 4/2026, các cơ quan chức năng mới chốt được hướng xử lý với quy trình, phương pháp xác định tỷ lệ và mức vốn Nhà nước chia sẻ phần giảm doanh thu; điều kiện chi trả, nguyên tắc xác định chi phí bồi thường, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn dự án BOT giao thông - Đây là nền tảng quan trọng cho sự ra đời Nghị định 122/2026/NĐ-CP.