Doanh nghiệp

Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến đã đề xuất điều chỉnh khái niệm, mở rộng chức năng và nâng cao vai trò, vị thế của cảng biển trong mạng lưới vận tải quốc gia.

Nâng tầm vị thế cảng biển

Theo dự thảo, cảng biển được xác định là khu vực bao gồm vùng đất cảng và vùng nước cảng, được xây dựng kết cấu hạ tầng, lắp đặt trang thiết bị cho tàu thuyền đến, rời để bốc dỡ, hàng hóa, đón trả hành khách và thực hiện dịch vụ khác. Cảng biển có một hoặc nhiều bến cảng. Bến cảng có một hoặc nhiều cầu cảng.

Đáng chú ý, chức năng cơ bản của cảng biển được xác định là đầu mối giao thông vận tải, thực hiện chức năng tiếp nhận tàu biển, bốc dỡ, lưu giữ, trung chuyển hàng hóa, đón trả hành khách và kết nối vận tải đa phương thức.

Đồng thời, cung cấp dịch vụ logistics và dịch vụ hàng hải, bao gồm lưu kho, phân phối, dịch vụ giá trị gia tăng, hoa tiêu, lai dắt, cung ứng, sửa chữa tàu biển và các dịch vụ liên quan khác; kết nối, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, khai thác cảng và chuỗi cung ứng.

Cảng biển cũng là trung tâm thúc đẩy phát triển công nghiệp, thương mại, khu kinh tế và hoạt động sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu; tạo động lực thúc đẩy du lịch, đô thị và kinh tế biển.

Cạnh đó, là địa điểm thực hiện quản lý nhà nước về hải quan, kiểm dịch, biên phòng và các chức năng quản lý chuyên ngành khác; Bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường và thực hiện chuyển đổi xanh trong hoạt động cảng biển theo quy định của pháp luật và điều ước quốc tế.

Theo cơ quan soạn thảo, dự thảo đã mở rộng và cụ thể hóa chức năng của cảng biển theo hướng phù hợp với thực tiễn phát triển hiện đại. Trong đó, bổ sung các nội dung về dịch vụ logistics, kết nối vận tải đa phương thức, ứng dụng công nghệ số và vai trò của cảng biển trong chuỗi cung ứng.

Dự thảo cũng làm rõ chức năng của cảng biển là trung tâm phát triển kinh tế, thương mại và là địa điểm thực hiện quản lý nhà nước chuyên ngành, bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng hải và bảo vệ môi trường.

"Việc sửa đổi này nhằm nâng cao vai trò, vị thế của cảng biển, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế biển và hội nhập quốc tế", Bộ Xây dựng nhấn mạnh.

Bộ luật mới cũng hình thành khung pháp lý cho cảng biển, cảng cạn và logistics. Trong đó, chức năng của cảng cạn cũng được đề xuất mở rộng từ các hoạt động tác nghiệp container đơn thuần sang chức năng của một trung tâm logistics và điểm kết nối vận tải đa phương thức.

Cụ thể, cảng cạn được xác định chức năng tiếp nhận bốc dỡ, lưu kho, bãi, chuyển tải hàng hóa container hoặc các loại hàng hóa khác và tổ chức vận tải đa phương thức; kết nối hạ tầng giao thông nội vùng với hệ thống cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu và mạng lưới vận tải quốc tế.

Cạnh đó, cảng cạn cung cấp hạ tầng kỹ thuật và không gian làm việc để cơ quan nhà nước thực hiện kiểm soát hải quan, kiểm tra chuyên ngành, các dịch vụ công và thủ tục hành chính liên quan đến xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa; thực hiện vai trò là điểm thông quan nội địa và cửa khẩu đối với hàng hóa vận chuyển quốc tế.

Cung cấp các dịch vụ hậu cần (logistics) tích hợp và giá trị gia tăng, bao gồm: tập kết, chia lẻ, đóng gói, nhãn mác, xử lý hàng hóa, sửa chữa và vệ sinh container và các dịch vụ hỗ trợ khác. Điều phối luồng hàng hóa, hỗ trợ giải tỏa áp lực hạ tầng giao thông và tình trạng ùn tắc tại hệ thống cảng biển; là động lực thúc đẩy hình thành các trung tâm phân phối, vùng công nghiệp và đô thị vệ tinh trong nội địa.

Chức năng của cảng cạn còn có thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ cảng thông minh và các tiêu chuẩn về tăng trưởng xanh, cũng như thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, giảm phát thải carbon và bảo đảm an ninh, an toàn trong quy trình vận hành chuỗi logistics nội địa.

Lý giải về điều này, cơ quan soạn thảo cho rằng, các sửa đổi nhằm phản ánh đúng vai trò của cảng cạn trong chuỗi cung ứng hiện đại, phù hợp với xu hướng phát triển logistics và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống kết cấu hạ tầng vận tải.

Khuyến khích phát triển cảng xanh, cảng thông minh

Dự thảo Bộ luật đã bổ sung những thuật ngữ mới về cảng xanh, cảng thông minh và nhiên liệu thay thế. Cụ thể, cảng xanh là cảng, bến được đầu tư, xây dựng, quản lý và khai thác theo hướng giảm phát thải khí nhà kính và các chất ô nhiễm môi trường; sử dụng công nghệ và nhiên liệu thay thế; bảo đảm quản lý chất thải, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cảng thông minh là cảng, bến ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và hệ thống quản lý tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, tối ưu hóa chuỗi logistics, bảo đảm an toàn, an ninh và minh bạch trong hoạt động.

Nhiên liệu thay thế là các loại nhiên liệu hoặc nguồn năng lượng đóng vai trò thay thế ít nhất một phần hoặc toàn bộ nguồn dầu mỏ hóa thạch trong việc cung cấp năng lượng cho hoạt động hàng hải và đường thủy nội địa và có tiềm năng góp phần vào việc giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả môi trường của ngành hàng hải và đường thủy nội địa.

Theo Bộ Xây dựng, việc đưa các thuật ngữ phản ánh đúng xu thế phát triển của ngành hàng hải và đường thủy hiện đại. Hiện nay, các khái niệm này đã được sử dụng rộng rãi trong thực tiễn và trong các chính sách phát triển của ngành hàng hải toàn cầu, đặc biệt trong các chương trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và giảm phát thải.

Các tổ chức quốc tế như IMO cũng như các khu vực như EU, đều đã và đang thúc đẩy mạnh mẽ các mô hình cảng xanh, cảng thông minh và sử dụng nhiên liệu thay thế.

Việc luật hóa các thuật ngữ này còn giúp thống nhất cách hiểu, tạo nền tảng để xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, cơ chế ưu đãi và các chính sách hỗ trợ liên quan, đặc biệt trong phát triển hạ tầng, đội tàu và công nghiệp phụ trợ.

Đồng thời, đáp ứng yêu cầu hội nhập và thực hiện các cam kết và điều ước quốc tế khi các nội dung liên quan đến giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng sạch, điện bờ, nhiên liệu thay thế… đều là yêu cầu bắt buộc trong các điều ước quốc tế như Phụ lục VI, Công ước MARPOL, cũng bảo đảm tính định hướng và lâu dài của hệ thống pháp luật

Đặc biệt, dự thảo Bộ luật cũng đưa ra quy định về kết cấu hạ tầng cảng biển. Để tạo động lực tài chính đủ hấp dẫn để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, hoán cải phương tiện và xây dựng hạ tầng cung ứng nhiên liệu mới, dự thảo đề xuất thiết lập cơ chế ưu đãi đủ mạnh, tạo động lực thị trường để thu hút nguồn lực xã hội hóa, với những ưu đãi về thuế, phí, tín dụng, đất đai đối với hoạt động đầu tư, xây dựng, quản lý, khai thác… trong chính sách phát triển hoạt động hàng hải và giao thông đường thủy nội địa.

Thy Hằng