Đối ngoại

Liên minh châu Âu (EU) và ASEAN ngày càng có nhiều điểm tương đồng, đặc biệt với tư cách là hai trong số những khối khu vực lớn nhất thế giới. Tổng dân số của hai khu vực hiện vượt hơn một tỷ người, trong khi triển vọng hợp tác tương lai được định hướng bởi Kế hoạch Hành động ASEAN-EU giai đoạn 2023-2027 đầy tham vọng.

Tại Hội nghị Bộ trưởng ASEAN-EU lần thứ 25 diễn ra ngày 27-28/4/2026 tại Brunei Darussalamm, các cuộc thảo luận cấp cao được tiến hành trong khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược mà hai bên đang cùng xây dựng.

EU và ASEAN là đối tác đối thoại từ năm 1977, cùng thúc đẩy các giá trị và nguyên tắc chung nhằm duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, chủ nghĩa đa phương bền vững cũng như các quan hệ kinh tế cởi mở và công bằng.

Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động, cả EU và ASEAN đều muốn tăng cường mạnh mẽ quan hệ thương mại và đầu tư - lĩnh vực đã được tăng trưởng đáng kể trong ba thập kỷ qua. Hiện nay, EU là đối tác thương mại lớn thứ ba của ASEAN.

Một trong những thành tựu nổi bật nhằm thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa 2 khu vực này trong những năm gần đây là Hiệp định Vận tải Hàng không Toàn diện ASEAN-EU ký năm 2021, thỏa thuận đầu tiên trên thế giới giữa hai khối khu vực.

Theo đó, các hãng hàng không ASEAN và EU được mở rộng cơ hội vận chuyển hành khách và hàng hóa giữa cũng như vượt ra ngoài hai khu vực, góp phần phục hồi kết nối hàng không sau đại dịch Covid-19.

Trong thời gian tới, hai khối tiếp tục nghiên cứu khả năng xây dựng một hiệp định thương mại tự do (FTA) cấp khu vực, điều từng được nhiều quan chức nhấn mạnh, trong đó có cựu Bộ trưởng Thương mại Malaysia Mustapa Mohamed và cựu Cao ủy Thương mại EU Cecilia Malmstrom.

Đây là ưu tiên đặc biệt quan trọng với EU trong bối cảnh xung đột Ukraine và chính sách thuế quan của Tổng thống Trump, yếu tố cũng đang ảnh hưởng tới ASEAN.

Ngoài FTA ASEAN-EU, hiện cũng xuất hiện động lực thúc đẩy một thỏa thuận tiềm năng giữa EU và khối CPTPP. Bộ trưởng Ngoại giao Singapore Vivian Balakrishnan tiếp tục dẫn dắt nỗ lực hướng tới một hiệp định EU-CPTPP mà ông kỳ vọng sẽ mang tính tham vọng.

Trong lĩnh vực năng lượng, EU vẫn có một số đòn bẩy nhất định với ASEAN khi hỗ trợ kết nối các mạng lưới điện quan trọng tại Đông Nam Á. EU cũng tài trợ cho nhiều dự án chuyển đổi năng lượng trong khu vực, bao gồm kế hoạch giảm phụ thuộc than đá của Indonesia.

Kể từ khi nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược năm 2020, hợp tác ASEAN-EU đã mở rộng vượt ra ngoài lĩnh vực kinh tế. Hai bên tăng cường phối hợp trong an ninh, giáo dục đại học, y tế, ứng phó thiên tai, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển đô thị bền vững và nông nghiệp.

EU hiện cũng là một trong những đối tác phát triển lớn của ASEAN, tích cực thúc đẩy ngoại giao phòng ngừa trong khu vực. Trong giai đoạn phục hồi sau đại dịch, EU đã hỗ trợ các nước ASEAN hơn 800 triệu euro dưới hình thức viện trợ và cho vay.

Ngoài ra, việc duy trì các tuyến hàng hải tự do và rộng mở phù hợp với luật pháp quốc tế được xem là ưu tiên then chốt. EU muốn tăng cường hợp tác với các đối tác trong lĩnh vực an ninh hàng hải, quốc phòng, phòng chống tấn công mạng, khủng bố và tội phạm có tổ chức.

Một trong những mục tiêu lớn của châu Âu khi tăng cường hiện diện tại ASEAN nói riêng và khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói chung là xây dựng lợi thế cạnh tranh kinh tế trước các cường quốc khác, bao gồm Mỹ.

Dù nhiều quốc gia châu Âu như Anh đã tăng cường gắn kết với khu vực ASEAN trong những năm gần đây, EU với 27 thành viên vẫn là lực lượng dẫn dắt chính. Điều này thể hiện rõ trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của EU, với ASEAN giữ vai trò trung tâm nhằm củng cố hiện diện chiến lược và hành động của châu Âu tại khu vực có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng này.

Chiến lược được thúc đẩy mạnh bởi các nước như Đức, Pháp và Hà Lan, những quốc gia mong muốn mở rộng hợp tác kinh tế và đầu tư, tiếp nối các FTA mà EU đã ký với Singapore và Việt Nam năm 2019, cũng như với Indonesia năm 2026.

Đầu tư của Đức đặc biệt nổi bật tại các thị trường ASEAN như Malaysia và Singapore. Trong khi đó, Hà Lan và Pháp cũng sở hữu dấu ấn kinh tế đáng kể trong khu vực, một phần lý do khiến Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tiếp tục thăm Đông Nam Á trong năm ngoái.

Chiến lược của EU hướng tới xây dựng khuôn khổ hợp tác chính trị và kinh tế dựa trên sự tôn trọng và bình đẳng lẫn nhau, với mục tiêu là củng cố ổn định khu vực, an ninh, thịnh vượng và phát triển bền vững trong bối cảnh các thách thức ngày càng gia tăng; đồng thời thúc đẩy dân chủ, nhân quyền và pháp quyền; duy trì môi trường thương mại - đầu tư cởi mở, công bằng; tăng cường khả năng chống chịu của khu vực; ứng phó biến đổi khí hậu và cải thiện kết nối với châu Âu.

Cẩm Anh