Kinh tế

Trong bối cảnh kinh tế thế giới bước vào một giai đoạn biến động sâu sắc với hàng loạt thay đổi về công nghệ, chuỗi cung ứng và cạnh tranh địa chính trị, Việt Nam đang đứng trước cơ hội định hình lại vị thế của mình trong trật tự kinh tế toàn cầu mới.

Việt Nam hướng tới FDI thế hệ mới

Ngày 13/5/2026, dưới sự chỉ đạo của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam và Tạp chí Kinh tế Việt Nam chủ trì tổ chức Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam lần thứ 6 (Vietnam Connect Forum - VCF 2026) có chủ đề “Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và kinh tế tư nhân trong nước hợp lực tạo sức bật tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới”.

Phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn, Đồng chí Nguyễn Văn Thắng, Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh: Việt Nam hiện không còn chỉ theo đuổi mục tiêu tăng trưởng đơn thuần, mà đang hướng tới một mô hình phát triển có chất lượng cao hơn, bền vững hơn và có khả năng chống chịu mạnh mẽ hơn trước các cú sốc toàn cầu.

Theo Phó Thủ tướng, thế giới hiện nay đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính nền tảng. Cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục tái cấu trúc, trong khi sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn và dữ liệu lớn đang làm thay đổi toàn bộ cách thức cạnh tranh giữa các quốc gia. Trong bối cảnh đó, những lợi thế truyền thống như lao động giá rẻ hay ưu đãi thuế quan không còn đủ sức hấp dẫn như trước. Các nhà đầu tư thế hệ mới hiện tìm kiếm những yếu tố khác mang tính dài hạn hơn, đó là sự ổn định thể chế, hạ tầng xanh, hạ tầng dữ liệu hiện đại và một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ độ tin cậy.

Chính những biến động ấy đã mở ra cơ hội để Việt Nam chuyển đổi mô hình phát triển, từ một nền kinh tế chủ yếu tham gia ở khâu gia công sang vai trò trung tâm giá trị của khu vực và thế giới.

Nhìn lại chặng đường phát triển vừa qua, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định Việt Nam đã chứng minh được năng lực thích ứng đáng kể trước những “cơn gió ngược” của kinh tế toàn cầu. Năm 2025, GDP Việt Nam tăng trưởng 8,02%, đưa quy mô nền kinh tế lên khoảng 514 tỷ USD. Bước sang quý I/2026, đà tăng trưởng tiếp tục duy trì ở mức ước đạt 7,83%.

Đặc biệt, khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục giữ vai trò động lực quan trọng của nền kinh tế. Luỹ kế đến nay, Việt Nam có hơn 46.500 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký vượt 543 tỷ USD. Đáng chú ý, vốn thực hiện lũy kế đạt khoảng 357,6 tỷ USD, con số được xem là minh chứng rõ nét cho niềm tin và cam kết lâu dài của cộng đồng quốc tế đối với môi trường đầu tư Việt Nam. Khu vực FDI hiện đóng góp hơn 20% GDP và chiếm tới 70% kim ngạch xuất khẩu của cả nước, qua đó trở thành lực đẩy quan trọng cho tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cũng chỉ ra mối liên kết giữa khu vực FDI và khu vực kinh tế trong nước vẫn chưa tạo được hiệu ứng cộng hưởng như kỳ vọng. Nhiều doanh nghiệp nội địa vẫn chủ yếu hoạt động ở các khâu có giá trị gia tăng thấp, tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành công nghiệp chủ lực còn hạn chế, trong khi năng lực hấp thụ công nghệ vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của chuỗi cũng ứng toàn cầu.

“Trong thời gian tới, Chính phủ Việt Nam sẽ thực hiện một bước chuyển chiến lược trong tư duy thu hút đầu tư nước ngoài. Việt Nam đang định hình khái niệm “FDI thế hệ mới”, trong đó thành công không còn được đo bằng số vốn đăng ký đơn thuần, mà được đánh giá bằng chất lượng công nghệ mang lại, mức độ tạo giá trị gia tăng tại địa phương, khả năng kết nối với doanh nghiệp nội địa và đóng góp cho quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số của quốc gia và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. FDI thế hệ mới phải là những đối tác cùng Việt Nam kiến tạo giá trị mới và vị thế mới thay vì chỉ khai thác các lợi thế sẵn có”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

5 định hướng lớn từ Chính phủ

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cũng cho biết Chính phủ Việt Nam cam kết triển khai một số định hướng lớn. Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện thể chế theo hướng phục vụ phát triển. Chính phủ sẽ tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, thúc đẩy số hóa toàn diện và nâng cao tính ổn định, minh bạch cũng như khả năng dự báo của chính sách nhằm tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi nhất cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Thứ hai, ưu tiên thu hút đầu tư vào các ngành công nghệ chiến lược. Việt Nam khẳng định mở rộng cánh cửa đối với các dự án thuộc lĩnh vực bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, dược phẩm, năng lượng sạch, vật liệu mới cũng như các dịch vụ tài chính và logistics hiện đại.

Thứ ba, tập trung vào việc khơi thông năng lực nội sinh của doanh nghiệp trong nước. Nhà nước xác định phát triển doanh nghiệp nội địa và công nghiệp hỗ trợ là nhiệm vụ chiến lược, đồng thời cam kết xây dựng các chính sách đột phá về tín dụng, quản trị và chuyển giao công nghệ để giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Thứ tư, tập trung phát triển hạ tầng chiến lược và nguồn nhân lực. Chính phủ đang thúc đẩy đầu tư mạnh vào hạ tầng giao thông chiến lược, hạ tầng số, hạ tầng năng lượng xanh. Đặc biệt chú trọng mô hình liên kết “ba nhà” gồm Nhà nước - Nhà trường - Nhà đầu tư. Đây là chìa khóa để hình thành lực lượng lao động chất lượng cao đáp ứng đúng nhu cầu của các ngành công nghệ lõi.

Thứ năm, bảo đảm hài hòa lợi ích và phát triển bền vững. Việt Nam cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư hoạt động đúng pháp luật, nhưng đồng thời cũng kiên quyết xử lý các hành vi chuyển giá, gây ô nhiễm môi trường hay sử dụng công nghệ lạc hậu, vi phạm sở hữu trí tuệ. Mục tiêu là xây dựng một môi trường đầu tư cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

“Các nhà đầu tư nước ngoài hãy coi Việt Nam không chỉ là một điểm đến sinh lời, mà là một đối tác phát triển chiến lược lâu dài. Đồng thời, cộng đồng doanh nghiệp trong nước cũng được khuyến khích chủ động đổi mới tư duy, nâng cao năng lực quản trị để tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng quốc tế.

Chính phủ Việt Nam cam kết tiếp tục đồng hành, lắng nghe, hành động cùng cộng đồng doanh nghiệp, tiếp tục xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, an toàn, ổn định và cạnh tranh quốc tế. Với sự đồng hành, hợp lực giữa khu vực có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực kinh tế trong nước, Việt nam sẽ tạo được sức bật nhanh và bền vững trong giai đoạn phát triển mới”, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng bày tỏ.

Tái cấu trúc chính sách hút FDI

Cũng tại Diễn đàn, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chia sẻ để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, nhu cầu vốn của nền kinh tế Việt Nam được xác định ở mức khoảng 8,5 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, khu vực nhà nước đóng góp từ 8,3 - 8,5 triệu tỷ đồng, còn lại là thu hút từ khu vực tư nhân, trong đó khu vực FDI và đầu tư tư nhân trở thành động lực quan trọng. Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết tái định vị vai trò của khu vực đầu tư nước ngoài (FDI) và dòng vốn đầu tư gián tiếp (FII) trong cấu trúc nền kinh tế, đặc biệt là FDI thế hệ mới.

TS Nguyễn Đức Hiển gợi mở một số nhóm vấn đề cần lấy ý kiến từ các doanh nghiệp, Hiệp hội doanh nghiệp cả ở khu vực FDI cũng như khu vực kinh tế trong nước. Cụ thể: Một là, sự chuyển dịch với các ưu đãi chính sách. Câu chuyện đặt ra hiện nay là Việt Nam cần có những cơ chế, chính sách gì để thu hút và sử dụng hiệu quả dòng vốn FDI thế hệ mới. Trước hết, cần xem xét sự chuyển dịch trong chính sách ưu đãi đầu tư, đặc biệt là ưu đãi thuế. Bên cạnh đó là ưu đãi dựa trên kết quả đầu ra, gắn với các cam kết cụ thể mà nhà đầu tư thực hiện.

Thời gian tới, các chính sách cũng cần hướng tới nuôi dưỡng nguồn thu từ FDI và nâng cấp khu vực FDI hiện có. Trong đó, cần xác định rõ những lĩnh vực, ngành nghề ưu tiên hợp tác. Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, Nghị quyết liên quan đến công nghiệp hóa, công nghệ, năng lượng..., tuy nhiên cần tập trung vào những lĩnh vực phù hợp với năng lực hấp thụ của nền kinh tế, từ đó bảo đảm dòng vốn FDI mang lại hiệu quả thực chất.

Theo TS Nguyễn Đức Hiển, một nội dung rất quan trọng khác là làm thế nào để tạo sự liên kết và cộng hưởng giữa khu vực doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, tránh tình trạng tồn tại “hai nền kinh tế” tách biệt. Đây là vấn đề đã được nhắc đến nhiều năm qua nhưng cần có cách tiếp cận mới và thực chất hơn.

Hai là, liên quan đến doanh nghiệp trong nước, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) sắp tới cũng cần được sửa đổi với tư duy và cách tiếp cận mới. Thực tế cho thấy Luật Hỗ trợ DNNVV 2017 thời gian qua chưa thực sự đi vào cuộc sống. Mặc dù đã có nhiều chủ trương lớn như Nghị quyết 10-NQ/TW về Phát triển Kinh tế tư nhân, sau đó là Nghị quyết 68-NQ/TW, nhưng khoảng cách giữa chủ trương và việc triển khai chính sách hỗ trợ DNNVV, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vẫn còn khá xa.

Ngoài ra, câu chuyện bản quyền công nghệ, chuyển giao công nghệ và cơ chế thúc đẩy hợp tác nghiên cứu - phát triển (R&D) giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam. Trong thời gian tới, đoàn công tác của Ban Chính sách sẽ khảo sát các trung tâm R&D của Samsung và một số doanh nghiệp lớn để đánh giá những chính sách nào cần tiếp tục cải tiến.

Ba là, mong muốn trao đổi, gợi mở thêm các định hướng hợp tác và thu hút đầu tư trong bối cảnh Việt Nam đã tham gia 17 FTA và thiết lập nhiều quan hệ đối tác chiến lược, đối tác chiến lược toàn diện với các quốc gia. Tuy nhiên, vấn đề hiện nay là cần đổi mới cách khai thác các FTA cũng như các quan hệ đối tác để mang lại hiệu quả thực chất hơn cho nền kinh tế.

Những gợi mở từ Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho thấy Việt Nam đang hướng tới một cách tiếp cận mới trong thu hút FDI, không chỉ đặt trọng tâm vào quy mô vốn mà còn ưu tiên chất lượng, tính lan tỏa và khả năng nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.

Diễm Ngọc