Kinh tế địa phương

Hà Nội đang nghiên cứu phương án cho thuê một số khu vực vỉa hè nhằm khai thác hiệu quả không gian đô thị và thúc đẩy phát triển kinh tế đêm. Đề xuất này nhanh chóng thu hút sự quan tâm bởi vỉa hè từ lâu không chỉ là hạ tầng phục vụ giao thông mà còn gắn với sinh kế, dịch vụ và nhịp sống đô thị.

Tại nhiều thành phố lớn trên thế giới, vỉa hè được tổ chức thành không gian kinh tế, du lịch và văn hóa với các hoạt động như cà phê ngoài trời, phố ẩm thực, biểu diễn nghệ thuật hay kinh doanh dịch vụ về đêm. Nếu được quy hoạch hợp lý, đây có thể trở thành nguồn lực tạo thêm việc làm, tăng sức sống đô thị và thúc đẩy tiêu dùng.

Với Hà Nội, những khu vực như phố cổ, hồ Hoàn Kiếm, các tuyến phố đi bộ hay khu vực tập trung khách du lịch đều có tiềm năng khai thác kinh tế đêm khá lớn. Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tìm cách mở rộng không gian tăng trưởng từ dịch vụ và du lịch, việc nghiên cứu khai thác vỉa hè theo hướng bài bản được xem là hướng đi đáng cân nhắc.

Tuy nhiên, tranh luận hiện nay không nằm ở chuyện “có nên cho thuê vỉa hè hay không”, mà là quản lý thế nào để vừa khai thác được nguồn lực kinh tế, vừa giữ được trật tự đô thị và quyền đi bộ của người dân.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy thất bại lớn nhất trong quản lý vỉa hè không nằm ở thiếu quy định mà ở sự thiếu nhất quán trong thực thi. Có thời điểm xử lý rất quyết liệt, nhưng cũng có lúc buông lỏng, dẫn đến tình trạng lấn chiếm tùy tiện, kinh doanh tràn lan hoặc người đi bộ phải xuống lòng đường.

Điều khiến nhiều người lo ngại không phải việc khai thác kinh tế từ vỉa hè, mà là nguy cơ xảy ra cơ chế “xin - cho”, thiếu minh bạch trong cấp phép hoặc tình trạng nơi được sử dụng, nơi lại xử lý theo cách khác nhau.

Tuy nhiên, để việc khai thác vỉa hè không rơi vào tình trạng lộn xộn hoặc tái diễn cảnh lấn chiếm kéo dài như trước đây, điều quan trọng nhất vẫn là cách tổ chức và quản lý thực tế.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Th.s KTS Lê Bá Thái Quyền (Học viện Kỹ thuật Quân sự) cho rằng nếu được quản lý bài bản, vỉa hè hoàn toàn có thể trở thành không gian kinh tế, dịch vụ và du lịch của đô thị thay vì chỉ được nhìn như phần diện tích phục vụ giao thông đơn thuần.

Theo ông Quyền, vấn đề quan trọng nhất là phải công khai rõ khu vực nào được phép khai thác, thời gian sử dụng ra sao, diện tích dành cho người đi bộ thế nào và trách nhiệm quản lý thuộc về đơn vị nào.

“Điều người dân lo ngại không phải việc khai thác vỉa hè, mà là tình trạng quản lý thiếu đồng bộ, nơi làm nghiêm, nơi buông lỏng hoặc phát sinh cơ chế xin - cho trong quá trình cấp phép”, KTS Lê Bá Thái Quyền nhận định.

Theo ông, cùng với quy hoạch rõ ràng, cơ quan quản lý cũng cần tăng cường ứng dụng công nghệ trong cấp phép, giám sát và thu phí để bảo đảm minh bạch, hạn chế tiêu cực và tránh tình trạng sử dụng tùy tiện.

KTS Lê Bá Thái Quyền cũng cho rằng trong mọi trường hợp, quyền ưu tiên của người đi bộ phải được đặt lên hàng đầu. Nếu khai thác kinh tế nhưng làm mất không gian đi bộ hoặc gây lộn xộn kéo dài thì sẽ đi ngược mục tiêu xây dựng đô thị văn minh.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, nhiều ý kiến cũng cho rằng Hà Nội hoàn toàn có thể khai thác hiệu quả kinh tế vỉa hè và kinh tế đêm nếu có quy hoạch phù hợp, cơ chế quản lý rõ ràng và thực thi đồng bộ. Đây không chỉ là câu chuyện tăng nguồn thu mà còn liên quan tới cách tổ chức không gian đô thị hiện đại.

Một đô thị hiện đại không phải là đô thị “cấm sạch” mọi hoạt động trên vỉa hè, mà là đô thị đủ năng lực quản lý để biến không gian công cộng thành nguồn lực phát triển mà vẫn giữ được trật tự và văn minh.

Nguyễn Giang