Nghiên cứu - Trao đổi

Liên tiếp các vụ việc liên quan thực phẩm giả, nguyên liệu không rõ nguồn gốc, quảng cáo sai sự thật bị phát hiện thời gian gần đây đang khiến thị trường tiêu dùng thêm phần trầm lắng.

Từ các sản phẩm thực phẩm chức năng, đồ ăn chế biến sẵn đến hàng bán qua livestream, mạng xã hội…, tâm lý dè chừng đang xuất hiện ngày càng rõ trong lựa chọn của người tiêu dùng. Nhiều người cho biết họ bắt đầu siết chặt chi tiêu, hạn chế mua các sản phẩm quảng cáo tràn lan hoặc ưu tiên những thương hiệu quen thuộc, có nguồn gốc rõ ràng hơn.

Điều đáng lo không chỉ nằm ở vài sản phẩm vi phạm bị phát hiện, mà ở cảm giác bất an đang lan rộng trên thị trường. Khi người tiêu dùng mất niềm tin, tác động không dừng ở một doanh nghiệp hay một nhóm hàng cụ thể mà ảnh hưởng tới cả thị trường thực phẩm.

Thực phẩm là lĩnh vực gắn trực tiếp với sức khỏe nên niềm tin tiêu dùng luôn đặc biệt quan trọng. Chỉ cần một số vụ việc gây chú ý cũng đủ khiến tâm lý thị trường thay đổi rất nhanh.

Thực tế hiện nay cho thấy không ít sản phẩm được quảng cáo bằng những lời giới thiệu hấp dẫn, hình ảnh bắt mắt hoặc đánh mạnh vào tâm lý sính hàng giá rẻ, hàng “xách tay”, hàng “gia truyền”… trong khi chất lượng thực tế rất khó kiểm chứng.

Đáng chú ý, môi trường mạng đang trở thành kênh tiêu thụ thực phẩm phát triển nhanh nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Không ít người tiêu dùng thừa nhận họ gần như không thể phân biệt đâu là hàng thật, đâu là sản phẩm bị thổi phồng công dụng nếu chỉ nhìn qua quảng cáo trên mạng xã hội hay livestream bán hàng.

Trong bối cảnh sức mua chưa phục hồi mạnh, sự dè dặt của người tiêu dùng càng khiến thị trường thêm khó khăn. Không chỉ các cơ sở vi phạm bị ảnh hưởng, nhiều doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho chất lượng sản phẩm cũng chịu tác động dây chuyền khi niềm tin thị trường suy giảm.

Để lấy lại niềm tin người tiêu dùng, nhiều ý kiến cho rằng điều quan trọng không chỉ là xử lý từng vụ việc cụ thể mà còn phải siết chặt kiểm soát hoạt động quảng cáo, bán hàng trên môi trường mạng, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và tăng trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử.

Nếu hàng giả, hàng kém chất lượng tiếp tục len lỏi trên thị trường, sức mua sẽ còn bị ảnh hưởng bởi người tiêu dùng ngày càng có xu hướng thận trọng hơn với thực phẩm và các sản phẩm liên quan sức khỏe.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp – Giám đốc Công ty Luật HPVN cho rằng tác động của thực phẩm bẩn không chỉ dừng ở vấn đề an toàn sức khỏe mà còn làm méo mó môi trường cạnh tranh trên thị trường.

Theo luật sư, những cơ sở sử dụng nguyên liệu kém chất lượng, cắt giảm tiêu chuẩn sản xuất hoặc quảng cáo sai sự thật thường có giá bán thấp hơn và thu lợi nhuận cao hơn so với các doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho chất lượng sản phẩm.

Điều này tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu công bằng, nơi doanh nghiệp làm ăn bài bản phải chịu áp lực lớn từ những sản phẩm giá rẻ nhưng không bảo đảm chất lượng.

“Người tiêu dùng mất niềm tin thì doanh nghiệp làm thật sẽ chịu tác động đầu tiên. Khi thị trường xuất hiện quá nhiều sản phẩm kém chất lượng, người mua sẽ có xu hướng dè dặt với toàn bộ ngành hàng chứ không chỉ riêng sản phẩm vi phạm”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhận định.

Theo ông, đáng lo ngại là nhiều sản phẩm hiện nay được tiêu thụ chủ yếu qua livestream, mạng xã hội hoặc các nền tảng trực tuyến với tốc độ lan truyền rất nhanh, trong khi cơ chế kiểm soát còn chưa theo kịp thực tế.

Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp cho rằng cùng với việc xử lý các cơ sở vi phạm, cần siết chặt hơn trách nhiệm đối với hoạt động quảng cáo và bán hàng trên môi trường mạng, đặc biệt với các trường hợp thổi phồng công dụng, quảng cáo gây hiểu nhầm hoặc không chứng minh được nguồn gốc sản phẩm.

“Không thể để tình trạng cạnh tranh bằng cách đánh đổi sức khỏe người tiêu dùng kéo dài. Nếu hàng giả, hàng kém chất lượng tiếp tục tồn tại, doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc sẽ ngày càng khó cạnh tranh bằng chất lượng thật”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhấn mạnh.

Nguyễn Giang