24h

Sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số đang mở ra dư địa phát triển lớn cho ngành công nghiệp nội dung tại Việt Nam. Chỉ trong vài năm, hàng loạt mô hình khai thác âm nhạc, video giải trí, livestream hay phân phối nội dung trực tuyến phát triển nhanh chóng, thu hút lượng lớn người dùng và tạo ra nguồn doanh thu đáng kể.

Tuy nhiên, đi cùng với tốc độ tăng trưởng ấy là thực trạng vi phạm bản quyền ngày càng phức tạp. Từ phim ảnh, âm nhạc đến các chương trình giải trí, tình trạng sao chép, phát tán, cắt ghép hay khai thác lại nội dung trái phép vẫn diễn ra phổ biến trên môi trường mạng.

Việc cơ quan công an gần đây khởi tố nhiều vụ án liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan tiếp tục cho thấy câu chuyện bản quyền không còn dừng ở những tranh chấp thông thường. Khi nội dung số trở thành tài sản có giá trị thương mại lớn, các hành vi khai thác trái phép cũng kéo theo những hệ lụy ngày càng nghiêm trọng đối với môi trường kinh doanh sáng tạo.

Không khó để bắt gặp tình trạng phim điện ảnh bị phát tán trái phép chỉ ít giờ sau khi công chiếu, các chương trình truyền hình bị cắt ghép để đăng tải lại trên nền tảng số hay nhiều ca khúc bị sử dụng trong livestream, video trực tuyến mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu.

Đáng chú ý, sự phát triển của công nghệ số đang khiến việc sao chép và phát tán nội dung trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Chỉ với vài thao tác đơn giản, một nội dung có thể được đăng tải lại trên nhiều nền tảng khác nhau để thu hút hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem.

Trong khi đó, nhiều mô hình khai thác nội dung số hiện nay vẫn tồn tại không ít “vùng xám” về cơ chế cấp phép, chia sẻ doanh thu hay xác lập quyền sở hữu. Chính điều này khiến ranh giới giữa khai thác nội dung và xâm phạm bản quyền đôi khi trở nên mong manh.

Ở góc độ thị trường, tình trạng vi phạm bản quyền kéo dài không chỉ gây thiệt hại cho tác giả hay nhà sản xuất nội dung, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường cạnh tranh của ngành công nghiệp sáng tạo. Khi sản phẩm được đầu tư bài bản liên tục bị sao chép, động lực sáng tạo và đầu tư cho nội dung chất lượng sẽ bị bào mòn.

Nếu tình trạng “dùng chùa” nội dung tiếp tục kéo dài, thị trường nội dung số sẽ khó phát triển lành mạnh. Một ngành công nghiệp sáng tạo không thể lớn mạnh nếu giá trị của tài sản trí tuệ không được bảo vệ đúng mức.

Việt Nam hiện đang đặt nhiều kỳ vọng vào công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo như một động lực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, để thị trường này phát triển bền vững, câu chuyện bản quyền cần được nhìn nhận nghiêm túc hơn, không chỉ từ góc độ pháp lý mà còn ở ý thức thị trường và văn hóa kinh doanh.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, cùng với sự phát triển mạnh của nền kinh tế sáng tạo, quyền tác giả và quyền liên quan đang trở thành tài sản có giá trị thương mại lớn. Vì vậy, việc tôn trọng và bảo vệ bản quyền không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là nền tảng để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

Theo Luật sư Phong, việc xác lập quyền sở hữu, cơ chế khai thác, chia sẻ doanh thu hay cấp phép nội dung trên môi trường số vẫn còn nhiều khoảng trống và dễ phát sinh tranh chấp nếu thiếu minh bạch.

“Muốn phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo bền vững, việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ cần trở thành một phần của văn hóa kinh doanh chuyên nghiệp. Nếu tư duy khai thác nội dung theo kiểu “dùng chùa” còn tồn tại, thị trường sáng tạo sẽ rất khó phát triển chuyên nghiệp”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhận định.

Luật sư cũng nhấn mạnh việc tăng cường xử lý các hành vi xâm phạm bản quyền không chỉ nhằm bảo vệ tác giả hay doanh nghiệp sở hữu nội dung, mà còn để lập lại trật tự trên môi trường số – nơi tài sản trí tuệ đang ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi của nền kinh tế sáng tạo.

Nguyễn Giang