Kinh tế địa phương

Dự án không chỉ là một cột mốc kỹ thuật đơn thuần, mà còn là lời giải chiến lược cho bài toán "điểm nghẽn" hạ tầng kinh tế - xã hội vùng biên cương. Với tư duy đột phá "tái định cư đi trước một bước", dự án được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới, định hình lại dòng chảy logistics, đầu tư và thương mại xuyên biên giới cho toàn vùng Tây Bắc.

Khơi thông "điểm nghẽn" kinh tế biên mậu và kết nối chiến lược

Nằm ở địa đầu cực Tây của Tổ quốc, Điện Biên sở hữu vị trí địa chính trị, địa kinh tế đặc biệt quan trọng, là tỉnh duy nhất có đường biên giới chung tiếp giáp với cả hai quốc gia Lào và Trung Quốc. Địa thế này định vị Điện Biên là cửa ngõ tự nhiên kết nối hành lang kinh tế giữa vùng Tây Bắc Việt Nam với các tỉnh Bắc Lào, khu vực Tây Nam Trung Quốc và tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng.

Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ qua, tiềm năng kinh tế biên mậu và thu hút dòng vốn đầu tư của địa phương vẫn chưa thể bứt phá tương xứng với lợi thế sẵn có. Nguyên nhân cốt lõi được các chuyên gia kinh tế chỉ rõ chính là sự thiếu đồng bộ và cô lập tương đối của mạng lưới giao thông liên vùng. Việc phụ thuộc chủ yếu vào các tuyến quốc lộ độc đạo, địa hình đèo dốc hiểm trở đã đẩy chi phí vận tải và dịch vụ logistics lên mức cao, vô hình trung trở thành rào cản lớn cản trở các dòng chảy quản trị, thương mại và đầu tư quốc tế đổ về vùng đất lịch sử này.

Trước bối cảnh đó, quán triệt sâu sắc định hướng của Trung ương về đột phá kết cấu hạ tầng chiến lược, HĐND tỉnh Điện Biên khóa XV, tại Kỳ họp thứ 28 ngày 13 /3/2026, đã chính thức thông qua Nghị quyết số 292/NQ-HĐND về chủ trương đầu tư dự án: Đầu tư đoạn tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang (Giai đoạn 1). Đây là quyết sách mang tính bước ngoặt, hiện thực hóa các kết luận tại Thông báo số 275-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng về chuyến thăm và làm việc của Tổng Bí thư Tô Lâm với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Điện Biên, cùng Văn bản số 237/TTg-CN của Thủ tướng Chính phủ.

Về mặt kỹ thuật, dự án có tổng chiều dài khoảng 48,3 km. Điểm đầu của tuyến (Km0+00) nằm tại ranh giới hành chính giữa hai tỉnh Sơn La và Điện Biên, kết nối trực tiếp với tuyến cao tốc CT.03 đoạn qua địa phận Sơn La; điểm cuối dừng tại Nút giao IC.5 (Km48+300), kết nối trực tiếp vào trung tâm phường Mường Thanh, tỉnh Điện Biên. Tuyến đường được thiết kế theo tiêu chuẩn kỹ thuật cao tốc hoàn chỉnh với vận tốc thiết kế 80 km/h. Quy mô mặt cắt ngang nền đường rộng 22,0 m, đảm bảo bố trí 4 làn xe chạy tiêu chuẩn. Trên toàn tuyến, các công trình hạ tầng đi kèm cũng được đầu tư đồng bộ, bao gồm hệ thống cầu rộng 22,0 m, 2 ống hầm xuyên núi được xây dựng hoàn chỉnh với chiều rộng mỗi ống hầm 10,60 m và 5 nút giao hiện đại (IC.1 đến IC.5) kết nối linh hoạt với mạng lưới giao thông hiện trạng tại các khu vực trọng điểm như Mường Lạn, Mường Ảng, Mường Phăng, phường Điện Biên Phủ và phường Mường Thanh.

Mục tiêu cốt lõi của "mạch máu" cao tốc này không dừng lại ở việc rút ngắn khoảng cách lý trình hay thời gian di chuyển từ Điện Biên, Sơn La về Thủ đô Hà Nội. Ở tầm nhìn vĩ mô, dự án là động lực thúc đẩy tái cơ cấu mạnh mẽ nền kinh tế khu vực, giảm thiểu sâu sắc chi phí logistics cho doanh nghiệp, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của địa phương. Quan trọng hơn, tuyến cao tốc sẽ khơi thông và định hình rõ nét các không gian phát triển kinh tế mới dọc hành lang tuyến. Đó là dư địa để hình thành và bứt phá các khu đô thị vệ tinh, các cụm công nghiệp tập trung, các tổ hợp dịch vụ - du lịch sinh thái và logistic xuyên biên giới. Dự án chính là chìa khóa giải phóng các nguồn lực đất đai, văn hóa, lịch sử vốn bị "ngủ quên", tạo ra sinh kế bền vững, việc làm chất lượng cao và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào các dân tộc vùng Tây Bắc.

"Tái định cư đi trước một bước" và cam kết tiến độ

Một trong những điểm nhấn thể hiện tư duy quản trị hành chính công hiện đại và quyết tâm chính trị rất cao của Đảng bộ, chính quyền tỉnh Điện Biên trong dự án này chính là phương thức phân kỳ và tổ chức thực hiện dự án thành phần. Nhìn vào cấu trúc tổng thể, dự án được chia tách một cách khoa học thành hai dự án thành phần độc lập thông qua Quyết định số 819/QĐ-UBND ngày 7 tháng 4 năm 2026 của UBND tỉnh. Trong đó, Ban Quản lý dự án các công trình Giao thông tỉnh Điện Biên được giao trọng trách làm Chủ đầu tư.

Dự án thành phần 1 tập trung toàn bộ vào công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng với quy mô vốn dự kiến 1.424 tỷ đồng, được cấp hoàn toàn từ nguồn ngân sách địa phương, thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2028. Trong khi đó, Dự án thành phần 2 là cấu phần đầu tư xây dựng thô và hoàn thiện đoạn tuyến cao tốc với tổng mức đầu tư dự kiến lên tới 21.828 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách Trung ương, triển khai từ năm 2026 đến năm 2030.

Việc Ban Thường vụ Tỉnh ủy và UBND tỉnh Điện Biên quyết định ưu tiên thực hiện và phát lệnh động thổ Dự án thành phần 1 tại Điểm Tái định cư số 1, bản Món Hà, xã Mường Lạn vào ngày 20/5/2026 là một minh chứng cụ thể cho nguyên tắc: Tái định cư phải đi trước một bước. Đây là sự thay đổi căn bản so với cách tiếp cận truyền thống vốn thường chứng kiến tình trạng vừa thi công vừa giải phóng mặt bằng, hệ lụy dẫn đến rủi ro chậm tiến độ, đội vốn và phát sinh khiếu kiện phức tạp về đất đai. Bằng việc tách riêng cấu phần giải phóng mặt bằng và dồn lực thực hiện trước, Điện Biên hướng tới mục tiêu thiết lập một quỹ "mặt bằng sạch" hoàn hảo và xây dựng các khu tái định cư đồng bộ, hiện đại, khang trang với đầy đủ hạ tầng điện, đường, trường, trạm cho người dân trước khi các mũi thi công chính của tuyến cao tốc được triển khai. Điều này không chỉ bảo đảm tính thượng tôn pháp luật, bảo vệ quyền lợi an cư lạc nghiệp lâu dài của nhân dân vùng dự án, mà còn tạo sự chủ động tối đa, giải tỏa áp lực tiến độ cho các nhà thầu xây lắp ở giai đoạn sau.

Để hiện thực hóa cam kết chính trị này, Kế hoạch số 3888/KH-UBND của UBND tỉnh đã thiết lập một hệ thống phân công trách nhiệm hành chính cực kỳ nghiêm túc và chi tiết. Tỉnh yêu cầu chủ đầu tư và các cơ quan chuyên môn phải phối hợp chặt chẽ, tuyệt đối không được sử dụng ngân sách nhà nước sai mục đích hoặc lãng phí cho các hạng mục tổ chức sự kiện hình thức. Từng cơ quan quản lý nhà nước từ Sở Tài chính, Sở Xây dựng, Sở NN&MT đến UBND các huyện, xã vùng dự án như Mường Lạn, Mường Ảng, Mường Phăng phải vào cuộc theo đúng chức năng nhiệm vụ, thiết lập các cơ chế giám sát cộng đồng nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch cao nhất. Tinh thần chỉ đạo xuyên suốt là phát huy cao độ vai trò của cả hệ thống chính trị để đưa dự án cán đích đúng hẹn, biến dòng vốn đầu tư công thành động lực tăng trưởng thực chất.

Ý chí tự lực và khát vọng thịnh vượng

Theo dõi diễn tiến dòng chảy lịch sử của vùng đất cực Tây, Lễ động thổ diễn ra vào những ngày tháng năm lịch sử, khi toàn Đảng, toàn quân và toàn dân đang thi đua lập thành tích chào mừng kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại. Trong bài phát biểu mang tính định hướng chiến lược tại buổi lễ, ông Lê Thành Đô, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Điện Biên đã nhấn mạnh: Nếu như Chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu" năm xưa là biểu tượng đỉnh cao của ý chí quật cường, khát vọng độc lập, tự do của dân tộc, thì việc triển khai tuyến cao tốc hôm nay chính là sự tiếp nối mạch nguồn lịch sử ấy trong thời đại mới. Đó chính là biểu hiện sinh động của "Tinh thần Điện Biên Phủ trong thời bình", tinh thần vượt khó, ý chí tự lực, tự cường, không trông chờ, ỷ lại và khát vọng vươn lên mạnh mẽ nhằm xây dựng một Điện Biên phát triển xanh, thông minh, nhân văn và bền vững.

Kỳ vọng mà Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Điện Biên gửi gắm vào tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang là vô cùng lớn lao. Khi hoàn thành đưa vào khai thác, trục cao tốc này sẽ phá vỡ hoàn toàn thế ốc đảo, kéo Điện Biên và vùng Tây Bắc gần lại với các trung tâm tăng trưởng kinh tế năng động nhất cả nước. Sự dịch chuyển thông suốt của dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và hành khách sẽ kích hoạt một làn sóng đầu tư mới từ các tập đoàn kinh tế lớn trong và ngoài nước vào các lĩnh vực có lợi thế so sánh của tỉnh như nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến sâu, kinh tế cửa khẩu và đặc biệt là du lịch lịch sử - văn hóa.

Tuy nhiên, để chuyển hóa khát vọng thành hiện thực sinh động trên thực địa, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thử thách đòi hỏi sự nỗ lực vượt bậc. Tại buổi lễ ông Lê Thành Đô, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Điện Biên cũng đưa ra lời kêu gọi đồng lòng gửi đến toàn thể nhân dân thuộc vùng ảnh hưởng của dự án tại các xã Mường Lạn (Điện Biên) và Mường Bám (Sơn La). Sự đồng thuận, ủng hộ chủ trương đầu tư, chủ động phối hợp bàn giao mặt bằng của bà con chính là nền tảng quyết định sự thành bại của công trình. Đồng thời, sự vào cuộc quyết liệt, đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, tinh thần trách nhiệm "vượt nắng, thắng mưa" của đội ngũ kỹ sư, công nhân trên công trường sẽ là nhân tố bảo đảm chất lượng mỹ thuật, kỹ thuật và tiến độ của dự án.

Cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang không chỉ là một tuyến đường giao thông thông thường; nó mang sứ mệnh của một hành lang kinh tế, một trục tích hợp các nguồn lực và là biểu tượng cho khát vọng hội nhập, thịnh vượng của vùng Tây Bắc Tổ quốc. Với sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Trung ương Đảng, Chính phủ, sự phối hợp nhịp nhàng giữa hai tỉnh Sơn La - Điện Biên và sức mạnh đồng thuận từ lòng dân, công trình hạ tầng chiến lược này chắc chắn sẽ sớm hoàn thành, mở ra một trang sử mới cho tiến trình phát triển kinh tế - xã hội bền vững và bảo đảm quốc phòng, an ninh nơi biên cương vĩ đại.

Nguyễn Minh