Nguồn nhân lực

Kinh tế số đang vươn lên trở thành một trong những động lực tăng trưởng trọng yếu của Việt Nam. Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi số của cộng đồng doanh nghiệp lại đang vấp phải một điểm nghẽn lớn. Đó là sự thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ có khả năng quản trị, vận hành và phân tích dữ liệu. Việc giải quyết bài toán nhân sự này không chỉ là yêu cầu cấp bách của từng tổ chức mà còn là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên 4.0.

Nghịch lý "khát" nhân sự giữa thị trường lao động dồi dào

Thống kê từ các cơ quan quản lý và báo cáo thị trường gần đây chỉ ra một bức tranh nhiều thách thức. Việt Nam hiện có khoảng 500.000 lao động trong lĩnh vực công nghệ thông tin, song nhu cầu thực tế dự báo cần bổ sung từ 1,3 đến 1,5 triệu nhân lực vào năm 2030 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số.

Dữ liệu từ Báo cáo thị trường tuyển dụng 2024-2025 của các nền tảng nhân sự lớn phản ánh rõ nét thực trạng này, khi có tới hơn 60% doanh nghiệp được khảo sát cho biết đã và đang ứng dụng nền tảng số và Trí tuệ nhân tạo (AI) vào hệ thống vận hành. Thế nhưng, lực lượng lao động đáp ứng được yêu cầu chuyên sâu lại vô cùng mỏng. Tại một số lĩnh vực trọng yếu như logistics, tài chính hay sản xuất, tỷ lệ nhân sự đạt chuẩn kỹ năng số thực tiễn chỉ dao động ở mức dưới 10%. Phần lớn năng lực của người lao động mới dừng lại ở mức thao tác sử dụng phần mềm cơ bản.

Bước vào bối cảnh hội nhập, hầu hết các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đều chịu áp lực chuyển đổi số để tối ưu chi phí và nâng cao hiệu suất. Dù vậy, thực tiễn cho thấy không ít tổ chức đã đổ nguồn vốn lớn đầu tư hệ thống phần mềm nhưng lại rơi vào bế tắc. Nguyên nhân cốt lõi là sự thiếu hụt nguồn nhân sự có khả năng tổ chức quy trình, chuẩn hóa và biến những dữ liệu thô thành thông tin quản trị có giá trị. Doanh nghiệp sở hữu công nghệ nhưng lại thiếu đội ngũ đủ tầm để vận hành, dẫn đến lãng phí nguồn lực và bỏ lỡ cơ hội bứt phá.

Nhân sự số: Không chỉ là kỹ thuật viên công nghệ

Dưới lăng kính của nhà tuyển dụng và các chuyên gia công nghệ, bộ tiêu chuẩn dành cho nhân sự số hiện nay đã thay đổi căn bản. Thị trường không đơn thuần tìm kiếm những kỹ sư viết mã lập trình, mà cần những nhân sự đa nhiệm, hiểu biết sâu sắc về hoạt động kinh doanh để đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Nhận định về vấn đề này, ông Lê Văn Dũng, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn ABSoft, chia sẻ, doanh nghiệp hiện nay không chỉ tìm kiếm các kỹ thuật viên công nghệ thuần túy. Thị trường đang khát những nhân sự sở hữu tư duy hệ thống, biết cách ứng dụng nền tảng quản trị để số hóa quy trình và giải quyết trực diện những 'nỗi đau' vận hành thực tế. Nhân sự chất lượng cao phải có khả năng xây dựng cấu trúc và phân tích dữ liệu, qua đó trang bị sẵn tư duy thực chiến để hỗ trợ ban lãnh đạo ra quyết định chính xác.

Khoảng trống giữa kiến thức lý thuyết và yêu cầu thực tế đang đòi hỏi các cơ sở giáo dục đại học phải tái cấu trúc mô hình đào tạo. Thay vì phương pháp truyền thụ hàn lâm một chiều, việc đưa thực tiễn doanh nghiệp vào giảng đường đang là xu hướng bắt buộc.

Tiến sĩ Nguyễn Cao Ý, Phó Trưởng Khoa Vận tải - Kinh tế (Trường Đại học Giao thông Vận tải), đánh giá về yêu cầu năng lực thế hệ mới, nhân sự số hiện đại cần có tư duy logic sắc bén, nền tảng kiến thức quản trị vững vàng và khả năng làm chủ công nghệ, nhạy bén với dữ liệu. Việc mạnh dạn tích hợp các chuyên đề về quản trị hệ thống (ERP) hay nền tảng No-code vào thực hành thực tế sẽ giúp sinh viên cởi bỏ lớp áo 'người học việc' để khoác lên mình tư duy của những nhà quản trị vận hành thực thụ.

Để khép lại khoảng cách giữa cung và cầu nhân lực, sự chung tay từ phía cộng đồng doanh nghiệp vào quá trình đào tạo là yếu tố tiên quyết. Mô hình học tập thông qua trải nghiệm thực tiễn đang dần chứng minh được tính hiệu quả vượt trội. Cụ thể như, cuộc thi thực hành chuyển đổi số YEDT 2026 tại Đại học Giao thông Vận tải, nơi sinh viên trực tiếp giải quyết các bài toán vận hành mô phỏng của doanh nghiệp.

Đánh giá về tính ứng dụng của các mô hình liên kết đào tạo, bà Trần Thị Ngọc Quỳnh, Cố vấn Chiến lược Công ty TNHH Giải pháp Truyền Thông Hừng Đông, nhìn nhận, để giải quyết cơn khát nhân sự, việc đưa các bài toán vận hành thực tế vào môi trường đào tạo, buộc người học phải tư duy và hành động như một nhà quản trị, là bước đi sát sườn. Mô hình học thuật gắn liền với thực hành này có tính ứng dụng rất cao và hoàn toàn có đầy đủ tiềm năng để nhân bản rộng rãi. Sự đồng hành sâu sát của doanh nghiệp sẽ giúp Việt Nam sớm sở hữu một thế hệ nhân sự tinh nhuệ, sẵn sàng giúp các tổ chức bứt phá trong kỷ nguyên kinh tế số.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang định hình lại cấu trúc của mọi ngành nghề, bài toán nhân lực không chỉ dừng lại ở việc đào tạo kỹ năng số ở bề nổi.

Chỉ ra yếu tố cốt lõi tạo nên lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn mới, Tiến sĩ Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp (Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam), nhấn mạnh, trong kỷ nguyên AI, lợi thế của doanh nghiệp không còn nằm ở việc có bao nhiêu lao động, mà ở khả năng xây dựng một lực lượng lao động biết học tập liên tục, làm chủ công nghệ và cộng tác hiệu quả với máy thông minh.

Thực tiễn minh chứng, chuyển đổi số không thuần túy là câu chuyện đầu tư mua sắm phần mềm, mà giá trị cốt lõi luôn xoay quanh con người. Để biến áp lực thiếu hụt nhân sự thành động lực đổi mới, sự kết nối chặt chẽ giữa ba nhà: Nhà nước – Nhà trường – Nhà doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân. Cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia giáo dục; nhà trường cần linh hoạt cập nhật chương trình và doanh nghiệp cần cởi mở hơn trong việc cung cấp nền tảng thực tiễn. Có như vậy, nền kinh tế Việt Nam mới thực sự kiến tạo được một lực lượng lao động số vững về lượng, tinh về chất, đáp ứng yêu cầu hội nhập sâu rộng.

Minh Ngọc