Trong kỷ nguyên số, năng suất không còn chỉ đo lường bằng cơ bắp hay thời gian làm việc, mà được quyết định bởi khả năng làm chủ công nghệ và dữ liệu.
Chuyển đổi số đã trở thành động lực trung tâm để đạt mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ; nhân lực số mới là thực thể biến công nghệ thành giá trị thực tế.
Nhân lực số là nền tảng cốt lõi
Từ chính sách của Đảng và Nhà nước, nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo là yếu tố đặc biệt quan trọng. Một quốc gia không thể có công nghệ chiến lược nếu thiếu đội ngũ chuyên gia, kỹ sư và nhà quản trị giỏi.
Nhân lực số không nên được hiểu một cách hạn hẹp là các kỹ sư lập trình, mà là toàn bộ lực lượng lao động có khả năng vận hành hiệu quả trong môi trường số. Ông Đỗ Đình Quang - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hưng Yên đã đưa ra phân loại nhân lực số thành ba cấp độ: Kỹ năng số cơ bản: Sử dụng thành thạo các dịch vụ số thiết yếu; Kỹ năng số nâng cao: Ứng dụng công nghệ vào các nghiệp vụ chuyên môn hàng ngày; Kỹ năng số chuyên sâu: Làm chủ các công nghệ lõi như AI, dữ liệu lớn và lập trình.
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải là sự thiếu hụt máy móc mà là sự thiếu hụt về tư duy số. Nhiều tổ chức vẫn coi chuyển đổi số là nhiệm vụ riêng của bộ phận IT, trong khi thực tế đó là sự thay đổi cách làm việc của toàn bộ hệ thống.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Lê Thị Hoài Thương - Giám đốc Đối ngoại Nestlé Việt Nam khẳng định nhân lực số đóng vai trò trung tâm, mang tính quyết định đến sự thành công. Năng lực số giúp doanh nghiệp thực hiện những bước nhảy vọt về hiệu suất thông qua: Tự động hóa và tối ưu hóa: Chuyển dịch từ vận hành thủ công sang giám sát thông minh và ra quyết định theo thời gian thực. Xây dựng văn hóa dữ liệu: Thay đổi cách làm việc dựa trên kinh nghiệm sang dựa trên dữ liệu minh bạch. Đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu: Giúp doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu quốc tế về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.
Câu chuyện thành công tại Nhà máy Bông Sen (Nestlé Việt Nam) là minh chứng điển hình. Bằng cách triển khai mô hình “Nhà máy kết nối” và đào tạo nhân sự làm chủ công nghệ, đơn vị này đã cắt giảm được 60% các hoạt động không tạo giá trị, đồng thời đảm bảo chất lượng và an toàn tuyệt đối.
Tháo gỡ rào cản để tăng trưởng
Kết quả triển khai Chương trình 1322 giai đoạn 2021-2025 cho thấy việc đào tạo chuyên gia năng suất vẫn còn rất khiêm tốn. PGS. TS Ngô Văn Quang - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Đông Á chỉ ra rằng nguyên nhân chủ yếu là do thiếu sự đồng bộ và khoảng cách lớn giữa đào tạo với nhu cầu thực tiễn.
Để bứt phá trong giai đoạn tới, theo PGS. TS Ngô Văn Quang cần tập trung vào ba nhóm giải pháp nền tảng. Một là chuẩn hóa khung năng lực chuyên gia. Cần xây dựng khung năng lực quốc gia tham chiếu theo các chuẩn quốc tế như Lean, Six Sigma hay TQM, nhưng phải tích hợp sâu các năng lực số và kỹ năng về dữ liệu. Hai là đổi mới phương pháp đào tạo "thực chiến". Giáo dục không chỉ chạy theo nhu cầu mà phải dẫn dắt thị trường. Việc đào tạo phải gắn chặt với các dự án thực tế tại hiện trường, nơi người học trực tiếp giải quyết các bài toán tối ưu chi phí và nâng cao hiệu suất của doanh nghiệp. Ba là xây dựng hệ sinh thái học tập suốt đời. Khi công nghệ thay đổi liên tục, do đó cần các mô hình đào tạo linh hoạt (mô-đun hóa) để người lao động cập nhật kỹ năng mới thường xuyên.
Điển hình như tại Hưng Yên, Tỉnh đã thể hiện sự chủ động thông qua việc ban hành Đề án phát triển lực lượng lao động đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Mục tiêu đầy tham vọng của tỉnh là phổ cập kỹ năng số cơ bản cho 100% người lao động và 20% đạt trình độ nâng cao vào năm 2030. Năm 2025, tỉnh đã tổ chức tập huấn kỹ năng số cho toàn bộ cán bộ công chức và khởi động phong trào "Bình dân học vụ số" cho 500 ngàn công dân. Bên cạnh đó, mô hình "Đặt hàng đào tạo" giữa nhà trường và doanh nghiệp được coi là lời giải cho bài toán thiếu hụt nhân lực trình độ cao. Doanh nghiệp không chỉ là bên tiếp nhận lao động mà phải tham gia sâu vào việc thiết kế chương trình, cung cấp bài toán thực tế để đào tạo sát với yêu cầu vận hành. Theo bà Lê Thị Hoài Thương, doanh nghiệp hiện nay ưu tiên ba nhóm kỹ năng: tư duy dữ liệu, kỹ năng vận hành quy trình số (ERP, CRM) và khả năng thích ứng nhanh trong môi trường liên ngành.
Theo các chuyên gia, tư duy số và năng lực làm chủ dữ liệu của con người là điểm then chốt. Công nghệ có thể mua bằng tiền, nhưng tư duy số và văn hóa cải tiến liên tục dựa trên dữ liệu là những giá trị phải được bồi đắp từ sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, Cơ sở đào tạo và Doanh nghiệp. Đồng thời các chuyên gia cũng nhấn mạnh, việc thực hiện quyết liệt Chương trình 1322 gắn liền với phát triển nhân lực số sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua thách thức của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, mà còn đưa Việt Nam trở thành quốc gia có nền khoa học công nghệ phát triển, sẵn sàng cho những mục tiêu tăng trưởng đột phá trong tương lai.
