Kiến nghị

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) mới có văn bản góp ý Dự thảo Báo cáo “Đề xuất định hướng, giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật ngành Công Thương trong kỷ nguyên mới” (Dự thảo). Theo góp ý của VCCI, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật ngành Công Thương cần được tiếp cận từ góc độ bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật quốc gia, thay vì xây dựng một cấu trúc pháp lý riêng biệt cho ngành.

Dự thảo đề xuất xây dựng khung pháp luật ngành Công Thương theo mô hình "kim tự tháp", trong đó tầng trên cùng là các luật khung và bên dưới là các luật chuyên ngành. Tuy nhiên, VCCI cho rằng cách tiếp cận này chưa thực sự phù hợp với thực tiễn xây dựng pháp luật hiện nay.

Theo VCCI, hệ thống pháp luật ngành Công Thương chỉ là một bộ phận trong tổng thể hệ thống pháp luật quốc gia và không tồn tại độc lập. Do đó, quá trình hoàn thiện pháp luật cần gắn với mục tiêu hoàn thiện hệ thống pháp luật chung, thay vì thiết kế một cấu trúc riêng.

Đáng chú ý, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành không đặt ra các khái niệm "luật khung" hay "luật chuyên ngành". Trên thực tế, việc xác định đâu là luật chung, đâu là luật chuyên ngành vẫn còn nhiều tranh cãi do thiếu tiêu chí pháp lý rõ ràng. Kinh nghiệm thời gian qua cho thấy các quy định xử lý xung đột pháp luật giữa các văn bản chưa phát huy hiệu quả, bởi mỗi luật thường có xu hướng ưu tiên áp dụng quy định của chính mình.

Bên cạnh đó, VCCI cho rằng nhiều phương án hoàn thiện pháp luật được nêu trong Dự thảo chưa được luận giải đầy đủ từ nhu cầu thực tiễn. Các khoảng trống pháp lý, những vấn đề mới phát sinh cần điều chỉnh hay yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt chưa được làm rõ.

Theo đó, việc sửa đổi hoặc ban hành pháp luật mới cần xuất phát từ những yêu cầu cụ thể của thực tiễn, thay vì chỉ dựa trên tư duy sắp xếp lại cấu trúc hệ thống pháp luật.

Một vấn đề khác được VCCI lưu ý là cần bảo đảm sự cân bằng giữa vai trò điều tiết của Nhà nước và quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp. Nhà nước nên ưu tiên sử dụng các công cụ kinh tế như thuế, chính sách hỗ trợ, cơ chế khuyến khích thay vì gia tăng các biện pháp quản lý hành chính mang tính mệnh lệnh. Việc lạm dụng các công cụ hành chính có thể làm giảm tính linh hoạt của thị trường và tạo thêm rào cản cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, pháp luật ngành công thương cần được xây dựng trong mối tương quan chặt chẽ với các lĩnh vực pháp luật khác nhằm tránh trùng lặp và chồng chéo. Nhiều nội dung mà Đề án đề xuất xây dựng thành luật riêng đã được điều chỉnh tương đối đầy đủ trong các văn bản pháp luật hiện hành.

Cụ thể, đối với đề xuất xây dựng Luật về Khuyến khích phát triển hạ tầng thương mại, Dự thảo định hướng điều chỉnh các nội dung liên quan đến xây dựng, chuẩn hóa và xanh hóa hệ thống hạ tầng thương mại, bao gồm cả hạ tầng logistics, chợ đầu mối, siêu thị, chợ biên giới, outlet, cửa hàng miễn thuế, tổ hợp thương mại – dịch vụ và các loại hình hạ tầng thương mại khác. Tuy nhiên, xét trên tổng thể, các nội dung này hiện đã được điều chỉnh tương đối đầy đủ trong hệ thống pháp luật hiện hành như Luật Quy hoạch, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Luật Xây dựng.

Việc tiếp tục xây dựng một đạo luật riêng để điều chỉnh các nội dung này có nguy cơ dẫn tới trùng lặp, làm gia tăng sự phức tạp của hệ thống pháp luật và phát sinh thêm chi phí tuân thủ.

Tương tự, đối với đề xuất xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm, VCCI đồng tình với mục tiêu thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nhưng cho rằng nhiều nội dung dự kiến điều chỉnh như quy hoạch, đầu tư, xây dựng đã nằm trong phạm vi điều chỉnh của các luật hiện hành và đã được sửa đổi theo hướng đồng bộ trong giai đoạn 2018-2025.

Thay vì xây dựng thêm một đạo luật mới, VCCI đề xuất tập trung vào những chính sách đặc thù nhằm hỗ trợ các ngành công nghiệp chiến lược trong giai đoạn đầu phát triển. Theo đó, Nhà nước nên đóng vai trò "bà đỡ" thông qua các chương trình hỗ trợ có mục tiêu, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nâng cao năng lực công nghệ và mở rộng thị trường.

Ngoài ra, VCCI cho rằng ngành Công Thương đang phải đối mặt với nhiều vấn đề liên ngành có tính chất phức tạp, điển hình như an ninh năng lượng quốc gia. Những vấn đề này không thể giải quyết hiệu quả thông qua từng đạo luật đơn lẻ mà cần có cơ chế điều phối tổng thể giữa nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau.

Tuy nhiên, việc xây dựng khuôn khổ pháp lý tổng thể cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng nhằm tránh tạo thêm tầng nấc pháp lý mới hoặc phát sinh chồng chéo với các quy định hiện hành. Giải pháp phù hợp hơn là thiết lập các nguyên tắc điều phối chung, cơ chế phối hợp liên ngành và các công cụ chính sách xuyên suốt.

Yến Nhung