Phân tích - Bình luận
Điện mặt trời Trung Quốc tìm hướng mới giữa áp lực dư cung
Ngành điện mặt trời Trung Quốc đang bước vào giai đoạn điều chỉnh sau nhiều năm mở rộng nhanh chóng, gây áp lực lên lợi nhuận của các nhà sản xuất.
Theo số liệu của Hiệp hội Công nghiệp Quang điện Trung Quốc (CPIA), Trung Quốc chiếm 93,2% sản lượng polysilicon toàn cầu, 96,6% tấm wafer, 92,3% pin quang điện và 86,4% module trong năm 2024.
Tuy nhiên, năng lực sản xuất điện mặt trời ở Trung Quốc đã vượt xa nhu cầu thị trường. Đến năm 2025, công suất sản xuất điện mặt trời của Trung Quốc được ước tính đạt khoảng 1.200 GW, trong khi nhu cầu lắp đặt toàn cầu vào khoảng 650 GW. Tình trạng dư cung kéo dài đã kéo giá module xuống dưới 0,09 USD mỗi watt tại nhiều thời điểm.
Sau giai đoạn tăng trưởng mạnh từ năm 2021 đến 2025, triển vọng thị trường điện mặt trời nội địa của Trung Quốc đang chậm lại. CPIA dự báo lượng lắp đặt điện mặt trời mới tại Trung Quốc năm 2026 đạt từ 238 GW đến 287 GW. Trong khi đó, BloombergNEF ước tính công suất triển khai có thể đạt 341 GW, giảm khoảng 14% so với mức kỷ lục 372 GW của năm 2025, đánh dấu năm suy giảm đầu tiên sau gần hai thập niên tăng trưởng liên tục.
Bắc Kinh cũng đang phát đi tín hiệu muốn tái cơ cấu ngành. Từ ngày 1/4/2026, Trung Quốc chấm dứt hoàn thuế xuất khẩu đối với sản phẩm quang điện. Song song với đó, một quỹ khoảng 7 tỷ USD do các nhà sản xuất polysilicon lớn, bao gồm GCL Technology, thành lập nhằm mua lại và đóng cửa một phần công suất dư thừa.
Tại triển lãm năng lượng mặt trời SNEC diễn ra tuần này ở Thượng Hải, lãnh đạo nhiều doanh nghiệp lớn như GCL Technology, Trina Solar và Envision đều nhấn mạnh nhu cầu giảm cạnh tranh về giá và tập trung hơn vào hiệu quả công nghệ cũng như giá trị gia tăng.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp đang tìm kiếm động lực tăng trưởng mới ngoài hoạt động sản xuất module truyền thống.
Một trong những lĩnh vực được chú ý nhiều nhất là lưu trữ năng lượng. GCL Technology đã đầu tư vào năng lực sản xuất vật liệu pin lithium iron phosphate (LFP), trong khi nhiều nhà sản xuất điện mặt trời khác cũng mở rộng sang lĩnh vực pin lưu trữ.
Theo dự báo của CICC, công suất lưu trữ năng lượng mới trên toàn cầu có thể tăng gần 50% trong năm 2026. Dữ liệu ngành cho thấy lượng pin xuất khẩu của Trung Quốc trong nửa đầu năm 2025 đạt 186 GWh, tăng hơn 220% so với cùng kỳ. Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc cũng cho biết nước này sẽ hỗ trợ phát triển thêm khoảng 180 GW công suất lưu trữ mới đến năm 2027.
Ngoài lưu trữ năng lượng, một số doanh nghiệp đang tìm kiếm cơ hội trong các lĩnh vực mới như hydro xanh và năng lượng không gian. Đầu tháng 6, 13 doanh nghiệp, trong đó có GCL Technology và Trina Solar, đã thành lập Liên minh Phát triển Năng lượng Vũ trụ tại Thượng Hải.
Ở lĩnh vực hydro xanh, LONGi đang tham gia dự án sản xuất hydro quy mô lớn tại Uzbekistan, được kỳ vọng giúp giảm khoảng 30.000 tấn khí thải CO2 mỗi năm.
Các nhà sản xuất Trung Quốc cũng đang điều chỉnh chiến lược đầu tư ở nước ngoài trong bối cảnh môi trường thương mại thay đổi. Sau khi Mỹ áp thuế rất cao đối với pin mặt trời nhập khẩu từ Việt Nam, Thái Lan, Malaysia và Campuchia, mô hình sản xuất tại Đông Nam Á để xuất khẩu sang Mỹ đối mặt với nhiều thách thức hơn.
Theo Chủ tịch Trina Solar Cao Kỷ Phàm, các doanh nghiệp ngày càng phải cân nhắc chiến lược nội địa hóa sản xuất tại các thị trường tiêu thụ thay vì chỉ dựa vào xuất khẩu.
Đối với Việt Nam, xu hướng phát triển công nghiệp năng lượng sạch cũng đang mở rộng sang các lĩnh vực liên quan như sản xuất pin lưu trữ và hydro xanh. Một liên danh do Newtechco dẫn đầu đã đề xuất dự án tại Hưng Yên bao gồm nhà máy sản xuất tấm pin mặt trời công suất 50 GW, cơ sở lưu trữ năng lượng 12 GWh và dự án hydro xanh.
Theo Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), nhu cầu điện mặt trời của Việt Nam có thể đạt từ 9 GW đến 14 GW mỗi năm theo định hướng của Quy hoạch điện VIII. Kế hoạch này đặt mục tiêu đạt 73 GW điện mặt trời và 38 GW điện gió vào năm 2030, tạo dư địa cho việc mở rộng chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo trong nước.