Không còn phụ thuộc hoàn toàn vào chính sách ưu đãi, thị trường điện mặt trời mái nhà hiện nay được dẫn dắt bởi áp lực chi phí, yêu cầu giảm phát thải và sức ép từ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Võ Văn Bằng - Tổng Giám đốc DAT Technology (DAT Group) cho biết, sau giai đoạn trầm lắng hậu cơ chế FIT, thị trường năng lượng tái tạo tại Việt Nam đang bước vào một chu kỳ phát triển mới. Áp lực giảm phát thải, yêu cầu từ chuỗi cung ứng toàn cầu và bài toán cạnh tranh đang là động lực chính thúc đẩy làn sóng đầu tư mới vào điện mặt trời mái nhà.
- Thưa ông, ông có nhìn nhận ra sao về thị trường điện mặt trời mái nhà hiện nay?
Theo tôi, thị trường không “đóng băng” mà đang chuyển sang một trạng thái phát triển mới mang tính chọn lọc và bền vững hơn. Nếu như trước đây, động lực chính đến từ cơ chế giá FIT và khả năng bán điện lên lưới, thì hiện nay bài toán đã thay đổi hoàn toàn. Nhiều hệ thống được lắp đặt sau năm 2021 không còn được phát ngược lên lưới, dẫn đến tình trạng dư thừa công suất vào giờ cao điểm nắng và buộc phải cắt giảm sản lượng.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chuyển sang mô hình “tự sản - tự tiêu”, với trọng tâm là tối ưu chi phí điện phục vụ sản xuất và đảm bảo tính ổn định của nguồn điện.
Từ thực tế triển khai hơn 300 dự án với vai trò tổng thầu EPC điện mặt trời, chúng tôi nhận thấy nhu cầu đầu tư vẫn đang gia tăng, đặc biệt từ nhóm doanh nghiệp sản xuất và khu công nghiệp. Tuy nhiên, quyết định đầu tư hiện nay được cân nhắc kỹ lưỡng hơn, dựa trên hiệu quả vận hành thực tế.
Có thể nói, doanh nghiệp đang chủ động tái cấu trúc hệ thống năng lượng để duy trì năng lực cạnh tranh. Đây là một giai đoạn phát triển thận trọng hơn, nhưng cũng thực chất hơn, khi hiệu quả sử dụng điện trở thành yếu tố cốt lõi.
Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tìm kiếm một hệ thống phát điện đơn lẻ nhằm giảm chi phí điện, thì hiện nay họ chuyển sang tiếp cận bài toán năng lượng một cách tổng thể hơn. Điện mặt trời không còn đứng độc lập, mà được tích hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) và hệ thống quản lý năng lượng (EMS), giúp tối ưu phụ tải theo đặc thù sản xuất và nâng cao hiệu quả vận hành toàn hệ thống. Đáng chú ý, BESS đang dần trở thành một cấu phần quan trọng trong kiến trúc năng lượng doanh nghiệp, dù chi phí đầu tư ban đầu vẫn còn tương đối cao. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào bài toán hoàn vốn ngắn hạn thì chưa đầy đủ.
Trên thực tế, giá trị lớn hơn nằm ở khả năng đảm bảo nguồn điện ổn định, giảm phụ thuộc vào lưới điện trong giờ cao điểm, đồng thời tăng khả năng kiểm soát rủi ro vận hành. Đây là những yếu tố ngày càng quan trọng đối với các doanh nghiệp sản xuất có yêu cầu cao về tính liên tục và ổn định của hệ thống điện.
Đặc biệt với những dự án do DAT Group triển khai theo mô hình tổng thể, việc tích hợp ngay từ khâu thiết kế đã giúp doanh nghiệp tối ưu tỷ lệ tự tiêu thụ, hạn chế lãng phí năng lượng và đảm bảo tính đồng bộ trong vận hành.
- Với kinh nghiệm triển khai hàng trăm dự án, ông nhận định như thế nào về động lực cốt lõi đang thúc đẩy mạnh mẽ nhu cầu điện mặt trời mái nhà hiện nay?
Ngoài yếu tố nội tại, nhu cầu còn đến từ áp lực bên ngoài, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp xuất khẩu.
Các cơ chế như CBAM của EU hay cam kết RE100 buộc doanh nghiệp phải chứng minh tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất. Điều này khiến năng lượng không còn chỉ là chi phí đầu vào, mà trở thành một yếu tố cạnh tranh trực tiếp. Trong bối cảnh đó, các giải pháp tích hợp bao gồm: điện mặt trời, lưu trữ và quản lý năng lượng; đang giúp doanh nghiệp vừa tối ưu chi phí điện, vừa đáp ứng yêu cầu giảm phát thải carbon. Đây cũng là cách để doanh nghiệp nâng cao khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ thực tế làm việc với nhiều khách hàng trong lĩnh vực sản xuất với DAT Group, tôi nhận thấy xu hướng “xanh hóa” không còn là lựa chọn mang tính hình ảnh, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì và mở rộng thị trường.
- Để thúc đẩy thị trường năng lượng tái tạo được phát triển ổn định, theo ông cần tháo gỡ những rào cản nào?
Để thị trường phát triển bền vững hơn, vẫn cần hoàn thiện các cơ chế như mua bán điện trực tiếp (DPPA), cũng như các chính sách hỗ trợ cho giải pháp lưu trữ năng lượng vốn được xem là “mảnh ghép còn thiếu” trong hệ thống năng lượng doanh nghiệp hiện nay.
Bên cạnh đó, một thách thức khác đến từ việc thiếu các hướng dẫn kỹ thuật và mô hình triển khai chuẩn hóa, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả và rủi ro khi đầu tư. Từ góc độ triển khai, chúng tôi cho rằng việc có một đơn vị đủ năng lực thiết kế, tích hợp và vận hành hệ thống ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp giảm đáng kể rủi ro, đặc biệt khi triển khai các mô hình phức tạp như hybrid hoặc tích hợp lưu trữ.
Chúng tôi cho rằng câu chuyện năng lượng trong doanh nghiệp đang chuyển từ “có điện” sang “làm chủ điện”.
Doanh nghiệp hiện nay không chỉ cần nguồn điện, mà cần một hệ thống năng lượng có thể vận hành ổn định, tối ưu chi phí và có khả năng kiểm soát linh hoạt theo nhu cầu sản xuất. Điện mặt trời, hệ thống lưu trữ (BESS) và quản lý năng lượng (EMS) không còn là xu hướng dài hạn, mà đã trở thành nhu cầu hiện hữu.
Từ thực tế triển khai tại DAT Group, chúng tôi nhận thấy rằng khi các giải pháp này được tích hợp ngay từ đầu theo một thiết kế tổng thể, hiệu quả vận hành sẽ được cải thiện rõ rệt, đồng thời giảm thiểu các rủi ro kỹ thuật so với cách tiếp cận rời rạc.
Trong bối cảnh hiện tại, những vấn đề thực tiễn về triển khai hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) tại Việt Nam cũng đang nhận được nhiều sự quan tâm từ cộng đồng doanh nghiệp. Vì vậy, trong thời gian tới, tôi sẽ tham gia Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách điện tái tạo & lưu trữ BESS: Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp”. Nội dung tham luận sẽ tập trung vào thực trạng triển khai điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ tại các nhà máy, những rào cản trong quá trình triển khai và các giải pháp thực tiễn nhằm tối ưu hiệu quả vận hành.
Với góc nhìn từ thực tế triển khai dự án khi làm việc tại DAT Group, tôi kỳ vọng, những chia sẻ này sẽ góp phần làm rõ hơn các vấn đề mà doanh nghiệp đang đối mặt. Đồng thời gợi mở các hướng tiếp cận phù hợp trong quá trình chuyển dịch năng lượng.
- Trân trọng cảm ơn ông!
