Căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông đẩy giá dầu tăng cao, đang trở thành cú hích cho điện mặt trời Trung Quốc, khi Đông Nam Á nổi lên như điểm đến mới.
Năng lượng tái tạo, trong đó có điện mặt trời, đã được thế giới theo đuổi từ nhiều thập kỷ trước như một lời giải cho bài toán an ninh năng lượng và biến đổi khí hậu. Nhưng hành trình của nguồn năng lượng này chưa bao giờ bằng phẳng.
Một mặt, công nghệ lưu trữ và chi phí đầu tư từng là rào cản lớn. Mặt khác, sự chi phối của các tập đoàn năng lượng truyền thống và lợi ích khổng lồ từ dầu mỏ khiến quá trình chuyển dịch nhiều lúc chậm chạp, thậm chí bị kìm hãm.
Các cuộc khủng hoảng năng lượng hóa thạch gần đây do các cuộc xung đột Nga - Ukraine, Trung Đông đóng vai trò như bản báo cáo chứng minh cho tính cấp thiết phải đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.
Theo Ember, trong tháng 3/2026, có 50 nước nhập khẩu thiết bị năng lượng mặt trời từ Trung Quốc ở mức kỷ lục và 60 nước ghi nhận mức cao nhất trong vòng 6 tháng. Xuất khẩu thiết bị điện mặt trời của Trung Quốc tăng ở gần như mọi khu vực, ngoại trừ Trung Đông, do gián đoạn tại eo biển Hormuz ảnh hưởng đến hoạt động thương mại.
Nhờ đó, xuất khẩu tấm pin mặt trời của Trung Quốc đã tăng vọt lên mức kỷ lục 1,73 triệu tấn trong tháng 3. Động lực chính đến từ làn sóng tích trữ hàng tại khu vực Đông Nam Á và châu Phi trước dự báo giá tăng, trong khi những hệ lụy từ xung đột tại Iran khiến nhu cầu về các giải pháp năng lượng thay thế gia tăng mạnh.
Nhập khẩu pin mặt trời tại khu vực Đông Nam Á bùng nổ trong tháng 3, tăng 267% so với cùng kỳ năm trước và tăng 203% so với tháng 2, đạt 673,3 triệu USD. Trong khi đó, châu Phi cũng ghi nhận mức tăng đột biến 238% so với cùng kỳ và 211% so với tháng trước, lên 438,28 triệu USD.
Điển hình tại Philippines - quốc gia đang đặt mục tiêu tăng tốc phát triển điện mặt trời đến năm 2030, lượng pin mặt trời nhập khẩu trong tháng 3 đã tăng gần gấp 4 lần so với cùng kỳ năm trước, đạt 109.513 tấn, tương đương 228 triệu USD.
Trong khi đó, tại Cộng hòa Dân chủ Congo, một trong những quốc gia có tỷ lệ điện khí hóa thấp nhất thế giới, nhập khẩu pin mặt trời cũng tăng đột biến. Riêng trong tháng 3, lượng hàng từ Trung Quốc đã vọt lên 21.370 tấn, trị giá 62,73 triệu USD, so với chỉ 1.352 tấn của cùng kỳ năm trước.
Các nhà phân tích cho biết, các quốc gia ở Đông Nam Á và châu Phi đã đổ xô nhập khẩu các tấm pin mặt trời trước dự báo giá tăng do Trung Quốc chấm dứt chính sách hoàn thuế xuất khẩu vào ngày 1/4 vừa qua.
Bên cạnh đó, thuế nhập khẩu áp lên các tấm pin mặt trời của Trung Quốc tại những thị trường lớn như Ấn Độ và Mỹ đã khiến nhu cầu tại đây suy giảm, buộc dòng hàng xuất khẩu phải chuyển hướng sang các thị trường mới nổi như Đông Nam Á và châu Phi.
Các nhà đầu tư đang đẩy mạnh đặt cược vào cổ phiếu năng lượng tái tạo tại Trung Quốc - trung tâm sản xuất thiết bị điện mặt trời hàng đầu thế giới, với kỳ vọng xung đột Trung Đông sẽ thúc đẩy nhu cầu toàn cầu đối với các nguồn năng lượng sạch.
Theo các chuyên gia, với nhu cầu điện tăng trưởng hai con số và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng làn sóng dịch chuyển này để vừa mở rộng thị trường điện mặt trời trong nước, vừa trở thành điểm trung chuyển và gia công thiết bị năng lượng sạch cho khu vực.
Nguồn cung dồi dào từ Trung Quốc có thể tạo cơ hội cho Việt Nam đẩy nhanh chương trình điện mặt trời mái nhà, đặc biệt tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp xuất khẩu và hộ gia đình.
