Kinh tế địa phương

Sau nhiều năm chủ yếu tiêu thụ trong nước hoặc xuất khẩu quy mô nhỏ, các hợp tác xã (HTX) tại Quảng Trị đang đứng trước cơ hội mới khi bắt đầu tiếp cận thị trường Halal - phân khúc kinh tế được đánh giá có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Tại buổi làm việc giữa Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị và Tổ chức Halal Việt Nam, hai bên đã thống nhất định hướng xây dựng lộ trình hỗ trợ các HTX tiếp cận tiêu chuẩn Halal, từng bước đưa sản phẩm địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Nghị định 127/2026/NĐ-CP vừa có hiệu lực từ ngày 1/6, lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý tương đối đầy đủ cho lĩnh vực Halal tại Việt Nam. Đây được xem là bước tháo gỡ quan trọng đối với doanh nghiệp và HTX khi tham gia thị trường xuất khẩu sang các quốc gia Hồi giáo.

Theo bà Quỳnh Hoa, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị, Halal là một trong những thị trường giàu tiềm năng nhất hiện nay. Nếu tận dụng tốt cơ hội từ khung pháp lý mới và các chương trình hỗ trợ, nhiều sản phẩm chủ lực của khu vực kinh tế tập thể có thể từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dư địa lớn từ thị trường tỷ USD

Halal không còn là câu chuyện riêng của các quốc gia Hồi giáo mà đang trở thành một hệ sinh thái kinh tế toàn cầu bao gồm thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, dược phẩm, du lịch và logistics.

Đối với Quảng Trị, lợi thế nằm ở nguồn nguyên liệu nông nghiệp tương đối đa dạng với các sản phẩm như hồ tiêu, cà phê, tinh bột nghệ, gạo hữu cơ, dược liệu, thủy sản và nhiều sản phẩm OCOP đã được chuẩn hóa bước đầu. Đây đều là những nhóm hàng có khả năng tiếp cận tiêu chuẩn Halal nếu được đầu tư đúng hướng.

Đáng chú ý, trong chiến lược phát triển kinh tế mới, Quảng Trị đang đồng thời hình thành các hạ tầng logistics quan trọng như cảng nước sâu Mỹ Thủy, cảng hàng không Quảng Trị, các tuyến cao tốc và khu kinh tế thương mại xuyên biên giới. Nếu kết hợp được với xuất khẩu Halal, tỉnh có thể mở rộng vai trò từ vùng sản xuất sang mắt xích logistics và thương mại cho khu vực miền Trung.

Không chỉ xuất khẩu trực tiếp sang Trung Đông, các sản phẩm đạt chứng nhận Halal còn có thể tiếp cận cộng đồng người Hồi giáo tại ASEAN, Nam Á và nhiều thị trường phát triển như châu Âu, Bắc Mỹ.

Những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Thực tế cho thấy phần lớn HTX trên địa bàn vẫn hoạt động với quy mô nhỏ, liên kết thị trường còn hạn chế và phụ thuộc nhiều vào hệ thống tiêu thụ nội tỉnh. Đây là rào cản lớn khi các nhà nhập khẩu quốc tế thường yêu cầu năng lực cung ứng ổn định, sản lượng lớn và khả năng duy trì chất lượng đồng nhất trong thời gian dài.

Một khó khăn khác là năng lực xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc. Trong khi nhiều thị trường Halal đòi hỏi tính minh bạch cao trong toàn bộ chuỗi sản xuất, không ít HTX mới chỉ ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, chứng nhận Halal không đơn thuần là một con dấu trên bao bì mà đòi hỏi sự thay đổi từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, bảo quản, vận chuyển cho đến hệ thống quản trị chất lượng. Điều này đồng nghĩa với chi phí đầu tư và thời gian chuyển đổi không nhỏ đối với các đơn vị sản xuất quy mô nhỏ.

Cần cách tiếp cận có trọng tâm

Thay vì triển khai đại trà, việc ưu tiên các HTX có sản phẩm OCOP, HTX gắn với chuỗi giá trị, đơn vị chế biến sâu hoặc có định hướng xuất khẩu được đánh giá là hướng đi phù hợp.

Ông Trần Thiên, Chủ tịch Hội Cà phê Khe Sanh cho biết, xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang ngày càng coi trọng các tiêu chuẩn chất lượng và tính minh bạch trong chuỗi sản xuất. Vì vậy, nếu đáp ứng được yêu cầu Halal, cà phê Khe Sanh sẽ có thêm cơ hội tham gia vào những phân khúc thị trường có giá trị gia tăng cao, thay vì chỉ cạnh tranh bằng sản lượng và giá bán như trước đây.

Cách làm này giúp hình thành các mô hình thành công ban đầu, tạo hiệu ứng lan tỏa trước khi mở rộng sang các nhóm sản phẩm khác. Đồng thời, vai trò điều phối của Liên minh HTX tỉnh sẽ trở nên quan trọng trong việc kết nối chuyên gia, tổ chức đào tạo, hỗ trợ chứng nhận và xúc tiến thương mại.

Nếu tận dụng hiệu quả hành lang pháp lý mới cùng lợi thế hạ tầng đang được đầu tư mạnh mẽ, Quảng Trị có cơ hội xây dựng một vùng sản xuất nông sản Halal đặc trưng của miền Trung. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu đó, các HTX không chỉ cần chứng nhận Halal mà còn phải thay đổi tư duy sản xuất theo chuẩn quốc tế, hướng đến xây dựng chuỗi giá trị đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Trương Khắc Trà