Nghiên cứu - Trao đổi

Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi (Dự thảo) đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026. Với việc sửa đổi, bổ sung 82 trong tổng số 171 điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và bổ sung thêm 2 điều mới, Dự thảo được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong quản lý môi trường, giảm gánh nặng thủ tục hành chính, tăng tính chủ động cho địa phương và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Không chỉ đơn thuần là một đợt chỉnh sửa kỹ thuật, lần sửa đổi này được đánh giá là bước điều chỉnh quan trọng trong tư duy quản lý môi trường, chuyển từ mô hình kiểm soát hành chính diện rộng sang quản trị theo mức độ rủi ro, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon và mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

Một nội dung nhận được sự quan tâm đặc biệt là các quy định liên quan đến biến đổi khí hậu và quản lý phát thải khí nhà kính.

Theo TS Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tại Dự thảo, cách tiếp cận sẽ được chuyển từ “giảm nhẹ phát thải” sang “quản lý phát thải”, phản ánh yêu cầu ngày càng cao trong thực hiện các cam kết quốc tế về khí hậu. Dự thảo quy định việc kiểm kê khí nhà kính được thực hiện hằng năm thay vì theo chu kỳ dài hơn như hiện nay, đồng thời triển khai trên nền tảng trực tuyến nhằm nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu.

Đáng chú ý, TS Tăng Thế Cường cho biết, Điều 139a được bổ sung để quy định về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon, đồng thời làm rõ cơ chế quản lý sàn giao dịch carbon. Đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng cho quá trình hình thành và vận hành thị trường carbon trong nước thời gian tới.

Liên quan đến quản lý phát thải khí nhà kính, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện tiêu chí xác định các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải trong giai đoạn đầu vận hành thị trường carbon.

Ông cũng đề xuất giao UBND cấp tỉnh tổ chức kiểm kê khí nhà kính trên địa bàn và xây dựng danh mục các cơ sở bắt buộc thực hiện kiểm kê. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ xây dựng hệ thống kiểm kê trực tuyến phục vụ đo đạc, báo cáo, thẩm định giảm phát thải, phân bổ hạn ngạch và theo dõi hoạt động tạo tín chỉ carbon.

Không chỉ dừng lại ở quản lý phát thải khí nhà kính, Dự thảo cũng mở rộng ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý chất lượng môi trường nói chung. Ông Nguyễn Quang Huân, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Halcom Việt Nam, đánh giá Dự thảo đã tập trung sửa đổi nhiều nội dung quan trọng liên quan đến đánh giá tác động môi trường, quản lý chất thải, chất lượng không khí, kiểm kê khí nhà kính, thị trường carbon và chuyển đổi số trong lĩnh vực môi trường.

Ông đặc biệt đánh giá cao việc bổ sung các quy định về dự báo, cảnh báo ô nhiễm không khí và cho phép địa phương áp dụng các biện pháp điều tiết phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch theo mức phát thải. Tuy nhiên, cần làm rõ cơ chế phối hợp liên vùng, liên tỉnh trong kiểm soát ô nhiễm không khí bởi loại hình ô nhiễm này hiện đã vượt qua ranh giới hành chính.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng, việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường lần này không chỉ nhằm tháo gỡ những bất cập trong quá trình thực thi Luật năm 2020 mà còn hướng tới xây dựng một mô hình quản trị môi trường hiện đại, dựa trên dữ liệu, công nghệ số và cơ chế thị trường.

Từ việc cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp cho địa phương đến hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon và kiểm soát phát thải, các quy định mới đều hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam vừa bảo đảm yêu cầu phát triển kinh tế, vừa thực hiện các cam kết về bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu trong giai đoạn mới.

Yến Nhung