Doanh nghiệp

Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP HCM” được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); và sự phối hợp đồng tổ chức của: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp; Sở Công Thương TP HCM; Ban Quản lý Khu chế xuất và khu kinh tế TP HCM; Công ty TNHH Quản lý Sự kiện OMG, đơn vị tổ chức chuỗi triển lãm các ngành công nghiệp sản xuất Việt Nam 2026.

Tái cấu trúc 17 khu công nghiệp

Ông Nguyễn Trung Tín - Phó Trưởng Ban Ban Quản lý các Khu chế xuất và Khu công nghiệp TP HCM (HEPZA) cho biết, hệ thống khu chế xuất và khu công nghiệp TP HCM đang đứng trước một cuộc "đại tu" toàn diện để thoát khỏi tấm áo hẹp của mô hình phát triển cũ. Theo ông, Thành phố xác định mục tiêu trọng tâm là chuyển đổi các khu hiện hữu theo hướng sinh thái, thông minh và đa chức năng. Thực tế, thành phố hiện sở hữu 17 khu đã được thành lập với tổng diện tích 3.733 ha. Tuy nhiên, con số tổng diện tích thực hiện lộ trình tái cấu trúc lên tới hơn 3.800 ha.

Dữ liệu thống kê cho thấy các khu này đã đạt tỷ lệ lấp đầy khoảng 80%. Đây là một nền tảng kinh tế khổng lồ với 5.300 dự án đầu tư, thu hút tổng vốn gần 80 tỷ đô la Mỹ và tạo ra sinh kế cho 920.000 lao động.

Ông Nguyễn Trung Tín cho rằng, việc duy trì mô hình cũ là không khả thi. Để hình thành các khu công nghiệp thông minh, thành phố phải coi việc ứng dụng AI, IoT, Big Data và tự động hóa là “nền tảng quan trọng”. Mục tiêu này hướng đến việc nâng cao năng suất, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và tăng khả năng thích ứng trước các biến động của thị trường.

Áp lực chuyển đổi không đến từ mong muốn chủ quan mà từ bài toán tăng trưởng khốc liệt. Ông Nguyễn Thành Trung - Phó Giám đốc Sở Tài chính TP HCM, khẳng định thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong năm 2026. Đây là một thách thức lớn khi chính quyền phải vừa duy trì quy mô kinh tế hơn 3 triệu tỷ đồng, vừa phải tái cấu trúc toàn diện dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và logistics thông minh.

Nhìn nhận về thực trạng, ông Nguyễn Trung Tín đánh giá: “Mô hình phát triển công nghiệp truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế như quỹ đất ngày càng hẹp, áp lực cạnh tranh gia tăng, chi phí sản xuất tăng cao”. Sự chuyển dịch này còn bị thúc đẩy bởi những yêu cầu khắt khe từ nhà đầu tư về chuyển đổi số, năng lượng xanh và cung ứng thông minh.

Điểm đáng chú ý trong chiến lược này là sự kết nối liên vùng. Sự phân vai giữa các địa phương được xác lập rõ nét. TP HCM giữ vai trò trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo và điều hành cung ứng toàn vùng. Trong khi đó, Bình Dương (cũ) trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, còn Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) là trung tâm kinh tế biển, trung chuyển quốc tế và năng lượng sạch. Sự liên kết này tạo ra một hệ sinh thái từ nghiên cứu, sản xuất đến logistics và xuất khẩu, giúp Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh với các siêu đô thị hàng đầu Đông Nam Á.

Những thách thức

Tuy mục tiêu được vạch rõ, lộ trình thực thi vẫn vấp phải những điểm bất thường và rào cản nội tại. Ông Nguyễn Thành Trung thừa nhận các “điểm nghẽn về thủ tục hành chính” và khó khăn trong việc thu hút nguồn lực tham gia đầu tư vẫn tồn tại. Quá trình tái cấu trúc các khu công nghiệp gặp nhiều vướng mắc về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tình trạng các dự án chậm triển khai gây ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Một nghịch lý khác nằm ở sự lệch pha giữa hạ tầng thực tế và nhu cầu của công nghệ 4.0. Ông Nguyễn Trung Tín chỉ ra rằng thể chế đóng vai trò quyết định. Thành phố đang chờ Luật Đô thị đặc biệt, đây là nền tảng pháp lý quan trọng để tạo ra các cơ chế vượt trội về phân cấp, phân quyền trong đầu tư, tài chính và đất đai. Nếu thiếu cơ chế này, việc chuyển đổi sang sản xuất thông minh sẽ chỉ dừng lại ở các dự án thí điểm nhỏ lẻ thay vì một sự thay đổi hệ thống.

Giải pháp đột phá

Để hiện thực hóa tầm nhìn, ông Nguyễn Thành Trung cho biết thành phố sẽ đầu tư quyết liệt vào các siêu dự án hạ tầng kết nối như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, các tuyến Metro, sân bay Long Thành và cảng quốc tế Cần Giờ. Đây là các động lực tăng trưởng mới để xây dựng chuỗi cung ứng tối ưu về chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.

Về phía chính sách hỗ trợ trực tiếp, ông Nguyễn Trung Tín công bố những con số cụ thể. Theo đó, doanh nghiệp được giảm tối thiểu 30% tiền thuê đất trong năm 2024 và hỗ trợ lãi suất 2% cho các dự án xanh. Đặc biệt, thông qua Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TP HCM (HFIC), một số lĩnh vực có thể được hỗ trợ lãi suất lên đến 100% cho các khoản vay lớn, dài hạn.

Song song với tài chính, hạ tầng số được đẩy mạnh. Dự án này tập trung triển khai các nền tảng quản trị số và thông tin giữa các doanh nghiệp tại các khu chế xuất, khu công nghiệp trong giai đoạn 2024 - 2030.

Ông Nguyễn Trung Tín cũng đề xuất việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp nội địa và doanh nghiệp FDI để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, từ đó giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thay mặt Sở Tài chính, ông Nguyễn Thành Trung cam kết đồng hành nhà đầu tư từ định hướng chính sách đến triển khai dự án. Sự thành công của chiến lược tái cấu trúc 17 khu công nghiệp này sẽ quyết định vị thế của TP HCM trong vai trò là trung tâm sản xuất thông minh và logistic hiện đại của khu vực.

Đình Đại - Minh Quân