Doanh nghiệp

Diễn đàn “Công nghiệp 4.0 & Chuỗi cung ứng thông minh - Động lực mới cho TP HCM” được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); và sự phối hợp đồng tổ chức của: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp; Sở Công Thương TP HCM; Ban Quản lý Khu chế xuất và khu kinh tế TP HCM; Công ty TNHH Quản lý Sự kiện OMG, đơn vị tổ chức chuỗi triển lãm các ngành công nghiệp sản xuất Việt Nam 2026.

Cạnh tranh từ tốc độ thông minh hóa

Phát biểu tham luận tại Diễn đàn, ông Lê Văn Danh - Phó Giám đốc Sở Công thương TP HCM cho biết, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu đang đặt hệ sinh thái sản xuất của Việt Nam trước những đòi hỏi khắt khe về chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Theo ông, các xu hướng này hiện không còn là định hướng mang tính khẩu hiệu mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để nền kinh tế duy trì sức cạnh tranh trên trường quốc tế. Trong điều kiện thực tế của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, ranh giới giữa sản xuất vật thể và không gian số đang dần bị xóa nhòa.

“Năng lực cạnh tranh của quốc gia không còn được đo lường chủ yếu bằng lợi thế chi phí nhân công mà được quyết định bởi tốc độ thông tin hóa, mức độ thông minh hóa của chuỗi cung ứng và khả năng tự động hóa quy trình sản xuất”, ông Lê Văn Danh đánh giá.

TP HCM được xác định là đô thị đặc biệt, giữ vai trò liên thông và mở đường về mô hình phát triển thể chế cũng như phương thức quản trị hiện đại. Theo Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 tại Quyết định số 229, thành phố mang trọng trách trở thành trung tâm dịch vụ logistics đẳng cấp quốc tế. Đây là cực tăng trưởng chủ yếu của vùng Đông Nam Bộ và cả nước, nơi ngành logistics phải được tích hợp sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo ông Lê Văn Danh, số liệu năm 2025 cho thấy những đóng góp rõ nét của ngành logistics vào cơ cấu kinh tế địa phương. Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) thành phố tăng trưởng 7,83%, đạt gần 2,97 triệu tỷ đồng. Riêng dịch vụ vận tải và kho bãi ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội 12,7%, tương đương hơn 568.000 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 19,1% trong quy mô kinh tế thành phố.

Hệ thống cảng biển của thành phố hiện đảm nhận từ 70% đến 75% sản lượng hàng hóa cả nước, đạt mốc 356 triệu tấn. Sản lượng container xuất nhập khẩu đạt 139 triệu TEU, tăng 10% so với năm 2024, trong khi doanh thu từ hàng hóa thông qua hệ thống quốc tế Tân Sơn Nhất đạt 597.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, bên cạnh những con số tăng trưởng này vẫn còn các điểm nghẽn nghiêm trọng về hạ tầng và cấu trúc ngành, ông Lê Văn Danh thẳng thắn chỉ ra hạ tầng giao thông kết nối giữa các khu công nghiệp, cảng biển, hàng không và trung tâm logistics vẫn còn thiếu đồng bộ. Tình trạng này dẫn đến sự quá tải tại các cửa ngõ, kéo dài thời gian lưu thông và đẩy chi phí logistics lên cao, làm xói mòn lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cùng với đó, cơ cấu phương thức vận tải đang bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng. Vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng quá lớn, trong khi các tiềm năng về đường thủy nội địa và đường sắt vẫn chưa được khai thác tương xứng với lợi thế tự nhiên. Bên cạnh đó, bức tranh doanh nghiệp logistics tại thành phố chủ yếu là các đơn vị quy mô vừa và nhỏ, thiếu vắng các doanh nghiệp “đầu đàn” có đủ năng lực công nghệ để dẫn dắt quá trình chuyển đổi số và vươn ra thị trường quốc tế.

Chiến lược tái cấu trúc

Để giải quyết các thách thức nội tại, ông Lê Văn Danh cho biết, Sở Công thương TP HCM đã tham mưu ban hành kế hoạch hành động với các mục tiêu định lượng cụ thể cho giai đoạn 2025-2035. Thành phố phấn đấu tốc độ tăng trưởng ngành đạt từ 13% đến 16%, đồng thời giảm chi phí logistics xuống mức tương đương 11% đến 14% GRDP. Một mục tiêu táo bạo khác là đảm bảo có từ 80% đến 100% doanh nghiệp logistics ứng dụng các giải pháp chuyển đổi số và hình thành ít nhất một trung tâm logistics hiện đại đẳng cấp quốc tế.

Nhóm giải pháp trọng tâm đầu tiên được ông Lê Văn Danh đề xuất là tái cấu trúc không gian logistics theo mô hình ba lớp chức năng gắn liền với sự hình thành của Khu thương mại tự do (FTZ). Mô hình này bao gồm: lớp logistics quốc tế và liên vùng, lớp logistics trung chuyển phân phối và lớp logistics đô thị. Trọng tâm cốt lõi của chiến lược này là đẩy nhanh tiến độ đưa vào hoạt động Khu thương mại tự do TP HCM gắn với hệ thống cảng biển tại khu vực Cái Mép Hạ.

Khu thương mại tự do được kỳ vọng là khu vực đặc thù, áp dụng các cơ chế chính sách vượt trội về đầu tư, tài chính và dịch vụ chất lượng cao. Ông Lê Văn Danh cho biết các cơ sở sản xuất và trung tâm logistics tại đây sẽ đáp ứng tiêu chí ứng dụng công nghệ sản xuất thông minh, được bố trí liền kề với hệ thống vận tải tối ưu hóa. Điều này cho phép doanh nghiệp kiểm soát toàn bộ quy trình từ nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm xuất khẩu, tận hưởng các ưu đãi thuế quan và phi thuế quan để bứt phá về quy mô.

Ông Lê Văn Danh cũng đề xuất đầu tư nâng cấp cảng Cái Mép - Thị Vải và cảng Cần Giờ theo mô hình “siêu cảng số”. Tại đây, các công nghệ hiện đại như bản sao số (Digital Twin) và dữ liệu lớn (Big Data) sẽ được ứng dụng để dự báo, mô phỏng và tối ưu hóa mọi công đoạn trong chuỗi cung ứng. Sở Công Thương sẽ duy trì hệ thống cơ sở dữ liệu chung và bản đồ số hóa hạ tầng logistics của toàn thành phố để phục vụ công tác điều hành.

Bên cạnh số hóa, xanh hóa chuỗi cung ứng là yêu cầu bắt buộc để vượt qua các rào cản carbon trong thương mại quốc tế. Thành phố triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp đạt chứng chỉ giảm phát thải carbon thấp và chuyển đổi phương tiện vận tải sang năng lượng sạch như điện hoặc hydrogen. Việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại các trung tâm phân phối sẽ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn năng lượng xanh, đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường xuất khẩu khó tính.

Thể chế và nhân lực trình độ cao

Mọi giải pháp kỹ thuật đều cần một khung pháp lý vững chắc để vận hành. Ông Lê Văn Danh cho biết thành phố tập trung nghiên cứu tích hợp các cơ chế chính sách đặc thù phát triển logistics vào dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Khung pháp lý này nhằm thu hút nguồn vốn xã hội hóa qua hình thức đối tác công tư (PPP). Đồng thời, mô hình hải quan thông minh và đề án thông quan tập trung sẽ được đẩy mạnh để rút ngắn tối đa thời gian xử lý hàng hóa, triệt tiêu các chi phí không chính thức phát sinh trong quy trình hành chính.

Về nguồn nhân lực, Sở Công thương đặt mục tiêu biến TP HCM thành trung tâm đào tạo logistics hàng đầu khu vực. Ông Lê Văn Danh đề xuất phối hợp với các viện, trường đại học để đẩy mạnh đào tạo thực hành thông qua công nghệ thực tế ảo. Thành phố sẽ thiết lập các liên kết với tổ chức quốc tế để cung ứng nguồn nhân lực toàn cầu, đáp ứng nhu cầu trong nước và tiến tới xuất khẩu lao động trình độ cao ra thị trường quốc tế.

“Việc phát triển hệ sinh thái sản xuất thông minh gắn với logistics và Khu thương mại tự do là cam kết chiến lược mang tính tổng thể. Sở Công Thương cam kết đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong việc kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng. Sự thành công của chiến lược này sẽ quyết định khả năng làm chủ chuỗi cung ứng và vị thế của TP HCM trong bản đồ kinh tế khu vực”, ông Lê Văn Danh khẳng định.

Đình Đại - Minh Quân