Phân tích - Bình luận
El Nino làm tăng lạm phát tại nhiều nền kinh tế châu Á
El Nino đã và đang làm gia tăng nguy cơ lạm phát tại nhiều nền kinh tế.
Áp lực chi phí đẩy
Châu Á đang phải đối mặt với một mối đe dọa mới đối với lạm phát, bên cạnh căng thẳng dầu mỏ, khi hiện tượng El Niño đang diễn ra khiến nhiệt độ tăng cao và thời tiết khô hạn cho các quốc gia từ Ấn Độ đến New Zealand, đẩy giá thực phẩm lên cao.
Lạm phát tại nhiều nền kinh tế châu Á đang tăng tốc lên mức cao nhất trong nhiều năm, chủ yếu do chi phí vận tải, logistics và dịch vụ tiện ích leo thang. Philippines và Pakistan là hai trường hợp nổi bật khi lạm phát đã lần lượt vượt ngưỡng 7% và 11%.
Áp lực lạm phát được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong những tháng cuối năm 2026 khi El Niño gây nắng nóng và khô hạn kéo dài. Trong bối cảnh thực phẩm chiếm tới 40-50% rổ tiêu dùng tại nhiều nền kinh tế châu Á, biến động giá lương thực có thể nhanh chóng đẩy lạm phát tăng cao, làm suy giảm sức mua của người dân.
Ông Adam Ahmad Samdin, chuyên gia của Oxford Economics, dự báo lạm phát lương thực tại châu Á sẽ tiếp tục tăng trong năm 2026. Theo ông, sự đan xen của các rủi ro địa chính trị, gián đoạn nguồn cung phân bón và bất ổn khí hậu đang tạo áp lực lớn lên giá nông sản, khiến nguy cơ lạm phát lương thực duy trì ở mức cao trong những quý tới.
Nhóm các chuyên gia kinh tế của Bank of America do ông Rahul Bajoria dẫn đầu nhận định rằng, nếu các yếu tố khác không thay đổi, tình trạng thời tiết bất lợi như dự báo có thể khiến áp lực lạm phát gia tăng trong nửa cuối năm 2026, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo lạm phát tại nhiều nền kinh tế châu Á có thể cao hơn tới 4 điểm phần trăm vào năm 2027, trong khi Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đã nâng dự báo lạm phát khu vực năm 2026 lên 5,2%, từ mức 3,6% trước đó.
Tác động của El Niño không chỉ dừng ở giá lương thực. Tại Indonesia, nền kinh tế vừa ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất trong ba năm ở quý I, đà phục hồi có thể chậm lại nếu hạn hán kéo dài làm ảnh hưởng đến sản xuất và tiêu dùng.
Trong khi đó, sản lượng thủy điện suy giảm tại Ấn Độ và một số khu vực của Trung Quốc có thể khiến các nền kinh tế này phải tăng sử dụng than và khí đốt, qua đó đẩy chi phí năng lượng và giá điện lên cao.
Trong khi đó, tác động của El Niño đối với các nền kinh tế phát triển hơn ở châu Á được đánh giá là hạn chế hơn. Cơ cấu tiêu dùng tại các quốc gia này ít phụ thuộc vào lương thực và năng lượng, trong khi nhóm dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong rổ hàng hóa tính lạm phát, giúp giảm mức độ ảnh hưởng từ các cú sốc giá cả.
Thách thức lẫn cơ hội cho Việt Nam
Khác với nhiều nền kinh tế châu Á phụ thuộc lớn vào nhập khẩu lương thực, Việt Nam vừa là quốc gia chịu tác động của biến đổi khí hậu, vừa là một trong những nhà xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới. Điều này tạo ra cả thách thức lẫn cơ hội trong bối cảnh El Niño có thể đẩy giá lương thực toàn cầu tăng cao.
Theo các chuyên gia, ưu tiên trước mắt của Việt Nam là bảo đảm an ninh lương thực và kiểm soát lạm phát. Trước nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước làm ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, cần chủ động điều tiết nguồn nước, chuyển đổi cây trồng phù hợp và tăng cường năng lực dự báo khí hậu.
Việt Nam cũng cần chuẩn bị cho nguy cơ chi phí năng lượng tăng cao khi El Niño làm suy giảm sản lượng thủy điện. Đây là lý do để đẩy nhanh phát triển năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ điện và các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả nhằm giảm áp lực lên nền kinh tế.
Tuy nhiên, trong thách thức cũng xuất hiện cơ hội đáng kể. Khi giá lương thực thế giới tăng, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gạo, cà phê, hồ tiêu, cao su và một số loại trái cây nhiệt đới của Việt Nam có thể hưởng lợi từ giá bán cao hơn.
Điều quan trọng không phải là tăng sản lượng bằng mọi giá, mà là nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế.
Xa hơn, Việt Nam có thể tận dụng xu hướng này để thúc đẩy chuyển đổi sang nền nông nghiệp phát thải thấp. Các mô hình canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải methane trong sản xuất lúa gạo hay phát triển thị trường tín chỉ carbon nông nghiệp không chỉ giúp thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn mở ra nguồn thu mới cho người sản xuất.