Doanh nghiệp
Doanh nghiệp dệt may gỡ điểm nghẽn nguyên liệu, đón ưu đãi FTA
Trước yêu cầu ngày càng khắt khe về xuất xứ hàng hóa và phát triển bền vững, nhiều doanh nghiệp dệt may đang tăng tốc đầu tư vào khâu sợi, dệt, nhuộm để chủ động nguồn cung và tận dụng tốt hơn các ưu đãi từ FTA.
Trước yêu cầu ngày càng khắt khe về quy tắc xuất xứ trong các FTA thế hệ mới, đặc biệt là CPTPP, nhiều doanh nghiệp dệt may Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư vào sản xuất sợi, dệt và nhuộm. Đây không chỉ là lời giải để nâng tỷ lệ nội địa hóa mà còn là bước đi chiến lược nhằm nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của ngành.
Đầu tư mạnh vào khâu thượng nguồn
Là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam với kim ngạch hàng chục tỷ USD mỗi năm, dệt may vẫn đang đối mặt với "điểm nghẽn" lớn nhất là nguyên liệu.
Theo các chuyên gia, doanh nghiệp Việt Nam dệt may vốn phát triển từ mô hình gia công, tập trung ở khâu may mặc, trong khi sản xuất sợi, dệt, nhuộm phát triển chậm. Điều này khiến tỷ lệ nội địa hóa của toàn ngành hiện mới đạt khoảng 50%, đồng thời gây khó khăn trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ "từ sợi trở đi" (yarn-forward) của Hiệp định CPTPP.
Theo ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), quy tắc xuất xứ từ sợi là một trong những thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp Việt Nam khi tận dụng ưu đãi thuế quan từ CPTPP.
“Quy tắc xuất xứ “từ sợi trở đi” hoặc “từ vải trở đi” trong nhiều FTA buộc hàng dệt may muốn hưởng thuế 0% phải sử dụng sợi, vải, phụ liệu được sản xuất trong khối. Đây là lợi thế lớn nếu Việt Nam chủ động được chuỗi cung ứng, nhưng cũng là rào cản không nhỏ khi ngành công nghiệp hỗ trợ còn thiếu và yếu, phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu”, ông Cẩm nhận định.
Sức ép từ các FTA, cùng yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải, đang khiến doanh nghiệp buộc phải thay đổi chiến lược đầu tư.
Thực tế cho thấy, những năm gần đây, dòng vốn vào lĩnh vực sợi, dệt và nhuộm đang tăng lên đáng kể. Mới đây, Ban Quản lý Khu kinh tế và Khu công nghiệp tỉnh Khánh Hòa đã chấp thuận điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư Dự án Nhà máy Dệt nhuộm Ninh Thuận của Công ty TNHH Dệt nhuộm Ninh Thuận - thành viên Tập đoàn Südwolle Group (Đức).
Theo đó, doanh nghiệp sẽ triển khai giai đoạn 2 với tổng vốn đầu tư bổ sung hơn 657,5 tỷ đồng. Trước đó, nhà máy giai đoạn 1 được đưa vào vận hành trong năm 2025 với tổng vốn hơn 21 triệu USD, công suất khoảng 1.450 tấn sản phẩm mỗi năm.
Không chỉ doanh nghiệp FDI, các doanh nghiệp nội địa cũng tăng tốc mở rộng năng lực sản xuất. Đầu năm 2026, Công ty Unitex - thành viên của Công ty CP Sợi Thế Kỷ (STK) - chính thức đưa Nhà máy Unitex giai đoạn 1 vào hoạt động. Nhà máy chuyên sản xuất sợi tái chế với công nghệ hiện đại, hướng đến các sản phẩm thân thiện môi trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các thương hiệu thời trang quốc tế về phát triển bền vững.
Việc các doanh nghiệp liên tiếp mở rộng đầu tư cho thấy xu hướng dịch chuyển từ gia công sang chủ động nguồn nguyên liệu đang diễn ra rõ nét hơn trong ngành dệt may.
Gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng
Theo giới chuyên gia, phát triển sản xuất sợi không đơn thuần nhằm đáp ứng quy tắc xuất xứ của các FTA mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch VITAS từng nhận định, nếu chỉ dừng ở khâu may, giá trị gia tăng mà doanh nghiệp Việt Nam tạo ra còn rất thấp. Muốn nâng sức cạnh tranh, ngành dệt may cần phát triển đồng bộ từ sợi, dệt, nhuộm đến hoàn tất sản phẩm, qua đó chủ động nguyên liệu và giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Xu hướng này cũng đang phù hợp với yêu cầu ngày càng cao từ các nhãn hàng quốc tế. Ngoài chất lượng sản phẩm, đối tác hiện yêu cầu doanh nghiệp chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, tỷ lệ tái chế, lượng phát thải carbon cũng như khả năng tuân thủ các tiêu chuẩn ESG.
Đó là lý do nhiều doanh nghiệp không chỉ đầu tư nhà máy sợi mà còn tập trung vào sợi tái chế, sợi có khả năng truy xuất nguồn gốc hoặc sử dụng nguyên liệu thân thiện môi trường.
Theo các tổ chức phân tích thị trường, triển vọng xuất khẩu dệt may Việt Nam trong năm 2026 vẫn tích cực nhờ xu hướng dịch chuyển đơn hàng khỏi một số quốc gia cạnh tranh. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ được phát huy nếu doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu về xuất xứ và tiêu chuẩn phát triển bền vững của các thị trường lớn.
Dù vậy, việc đầu tư vào khâu sợi, dệt và nhuộm cũng không hề dễ dàng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài, yêu cầu cao về công nghệ xử lý môi trường cũng như quỹ đất công nghiệp phù hợp. Bên cạnh đó, nhiều địa phương vẫn còn e ngại tiếp nhận các dự án nhuộm do lo ngại tác động môi trường.
Theo các chuyên gia, để hoàn thiện chuỗi cung ứng dệt may, cần có các khu công nghiệp chuyên ngành được đầu tư đồng bộ về hạ tầng xử lý nước thải, năng lượng và logistics, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển các dự án dệt, nhuộm theo tiêu chuẩn xanh.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc chủ động phát triển nguyên liệu không còn là lựa chọn mà đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Khi doanh nghiệp làm chủ được khâu sợi và các công đoạn thượng nguồn, không chỉ khả năng tận dụng ưu đãi từ CPTPP hay các FTA khác được cải thiện mà giá trị gia tăng của ngành dệt may Việt Nam cũng sẽ được nâng lên đáng kể.
Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành dệt may từng bước chuyển dịch từ vị thế "công xưởng gia công" sang trung tâm sản xuất có chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, đủ sức tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.
Về phía doanh nghiệp, chuyên gia khuyến nghị cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường, mặt hàng, khách hàng, đẩy mạnh đầu tư vào kéo sợi, dệt, nhuộm và phụ liệu theo hướng xanh. Đồng thời tăng cường liên kết chuỗi để chia sẻ đơn hàng, chia sẻ nguồn cung và kinh nghiệm, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, làm chủ công nghệ và quản trị hiện đại.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu kỹ thuật và môi trường ngày một cao, phát triển nguyên phụ liệu là “điểm trụ” để dệt may Việt Nam vừa chinh phục quy tắc xuất xứ FTA, vừa nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.