Quản trị

Ngành ô tô Việt Nam đang ở giai đoạn bùng nổ các dòng xe điện, xe hybrid và phương tiện thông minh. Ông Nguyễn Thanh Thủy, Ủy viên BCH HCMC-SAE, Phó Chủ nhiệm SAE AutoClubVN, Chủ tịch Thinksmart Group, nhận định tại hội thảo "Chiến lược chuyển đổi số, AI và tự động hóa cho doanh nghiệp ô tô vừa và nhỏ" tại TP HCM, xu hướng xe điện và di chuyển thông minh (smart mobility) sẽ phát triển nhanh trong khoảng 3 đến 5 năm tới. Thực tế này tạo ra cơ hội hẹp cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Thị trường hiện nay ưu tiên lựa chọn những đơn vị biết biến dữ liệu kỹ thuật thành lợi thế cạnh tranh.

Năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) dựa trên nền tảng số là chìa khóa để SME bứt phá. Doanh nghiệp có cơ hội trở thành nhà thiết kế và sản xuất gốc (ODM) cho các đối tác quốc tế nếu chứng minh được năng lực thông qua hệ thống dữ liệu số hóa.

PGS TS Đàm Hoàng Phúc, Giám đốc Chương trình Đào tạo kỹ thuật ô tô Đại học Bách khoa Hà Nội, khẳng định việc hòa nhập vào dòng chảy thế giới thông qua dữ liệu là điều kiện để có đơn đặt hàng. Những doanh nghiệp không thực hiện chuyển đổi số sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các SME đang chịu sức ép công nghệ lớn từ những tập đoàn dẫn đầu như Bosch, Thaco hay VinFast. Tình trạng chung hiện nay là tốc độ R&D của khối doanh nghiệp nhỏ rất chậm, chủ yếu dựa vào việc thử sai trên các mẫu vật thể nhiều lần. Phương pháp truyền thống này gây lãng phí lớn về nguồn lực và thời gian, trong khi công nghệ xe điện lại thay đổi từng ngày. SME thường thiếu dữ liệu chuẩn và các bằng chứng kỹ thuật để thuyết phục đối tác.

Nguy cơ thất thoát tri thức cũng là một "nỗi đau" lớn của doanh nghiệp nhỏ. Ông Nguyễn Thanh Thủy chỉ ra thực tế: “Đa phần các lần R&D, kinh nghiệm nằm trong đầu người kỹ sư. Khi người này ra đi là quy trình, hệ thống đi theo”. Việc phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân thay vì quy trình số hóa khiến doanh nghiệp mất đi năng lực cốt lõi khi có biến động nhân sự.

Chuyển đổi số mang lại những giá trị hữu hình thông qua việc giảm thử sai vật lý và giảm lỗi phát hiện muộn. Các quyết định kỹ thuật được đưa ra sớm và chính xác hơn dựa trên dữ liệu mô phỏng. Tại Mỹ, một trung tâm dịch vụ ô tô ứng dụng hệ thống chẩn đoán AI đã giảm 45% thời gian sửa chữa trung bình và giảm 30% chi phí phụ tùng dư thừa. Về mặt vô hình, số hóa giúp doanh nghiệp tích lũy tri thức hệ thống, chuẩn hóa đội ngũ kỹ sư và đủ năng lực nhận những dự án khó hơn. Doanh nghiệp SME có ưu thế về sự linh động, giúp họ phản hồi nhanh và thuyết phục đối tác tốt hơn cả các tập đoàn lớn nếu sở hữu dữ liệu số hóa.

Để chuyển đổi hiệu quả khi nguồn lực hạn chế, SME nên bắt đầu từ những bài toán nhỏ. Ông Nguyễn Thanh Thủy đề xuất lộ trình số hóa dữ liệu từng cụm chi tiết hoặc mô hình nhỏ để kiểm chứng trước khi nhân rộng. PGS TS Đàm Hoàng Phúc đưa ra nguyên tắc cốt lõi: “Dữ liệu phải đi trước, AI đi sau”. Doanh nghiệp cần xác định dữ liệu nào là quý giá trước khi đầu tư vào công cụ. Việc kết hợp quản trị tinh gọn (Lean) để loại bỏ lãng phí với sức mạnh phân tích của AI sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh sống còn.

Ông Nguyễn Thanh Thủy đề xuất giải pháp tối ưu là xây dựng hệ sinh thái liên kết bốn bên gồm: Nhà trường, Hội nghề nghiệp, Cơ quan quản lý và Doanh nghiệp đối tác. Nhà trường cung cấp các phòng thí nghiệm thông minh (smart lab) và đội ngũ nhà khoa học chuyên sâu cho nghiên cứu R&D. Hội nghề nghiệp hỗ trợ kết nối chuyên gia và cung cấp lối tiếp cận chính sách hiệu quả nhất. Việc cập nhật chính sách từ cơ quan quản lý giúp sản phẩm R&D đáp ứng đúng tiêu chuẩn thương mại hóa.

Các doanh nghiệp SME cũng cần kết hợp với nhau để giải quyết các dự án phức tạp như chế tạo một chiếc xe hoàn chỉnh. Theo PGS TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô và thiết bị động lực TPHCM (HCMC-SAE), thành phố Hồ Chí Minh có chủ trương hỗ trợ tài chính cho SME chuyển đổi số. Doanh nghiệp nhỏ có thể nhận hỗ trợ 90 triệu VNĐ và doanh nghiệp vừa là 140 triệu VNĐ khi ký hợp đồng chuyển đổi số, ứng dụng AI hoặc phân tích dữ liệu.

Mục tiêu chiến lược của số hóa R&D là chuyển dịch vị thế từ gia công sang làm chủ công nghệ. Ông Nguyễn Thanh Thủy khẳng định doanh nghiệp phải chuyển từ gia công theo bản vẽ sang làm chủ thiết kế để nâng cao giá trị gia tăng. Đây là nền tảng để SME tiến tới vai trò ODM, đồng phát triển dự án với các đối tác FDI hoặc thương hiệu toàn cầu.

Dữ liệu số chính là tài sản lớn nhất của doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới. Khả năng biến dữ liệu thành quyết định kỹ thuật sẽ thay thế việc cạnh tranh bằng máy móc đơn thuần. Ông Nguyễn Thanh Thủy đúc kết: “Chuyển đổi số R&D giúp cho SME biến từ dữ liệu thành quyết định, biến từ thử nghiệm thành tri thức”. Doanh nghiệp chiến thắng không phải là đơn vị lớn nhất, mà là đơn vị học nhanh nhất và làm chủ dữ liệu sớm nhất.

Quân Bảo