Nghiên cứu - Trao đổi

Đấu thầu là một trong những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến hiệu quả sử dụng nguồn lực công, môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Vì vậy, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu cải cách thể chế, việc tiếp tục hoàn thiện Luật Đấu thầu được xem là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm hệ thống pháp luật theo kịp thực tiễn.

Thời gian qua, nhiều quy định về đấu thầu đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động lựa chọn nhà thầu. Những thay đổi này góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, hỗ trợ triển khai nhiều dự án đầu tư, nhất là các dự án trọng điểm.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cũng cho thấy không ít khó khăn. Một số quy định vẫn phát sinh cách hiểu khác nhau; việc áp dụng giữa các địa phương, các chủ đầu tư chưa thật sự thống nhất; trong khi tâm lý e ngại trách nhiệm ở một bộ phận cán bộ thực thi vẫn ảnh hưởng nhất định đến tiến độ xử lý công việc. Đây là những vấn đề đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện khung pháp lý để vừa tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện, vừa bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Một trong những định hướng được quan tâm là xây dựng Luật Đấu thầu theo hướng tập trung quy định các nguyên tắc, trình tự, thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể, trong khi những nội dung mang tính chuyên môn, kỹ thuật được nghiên cứu giao cho pháp luật chuyên ngành hoặc các văn bản hướng dẫn quy định chi tiết. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp chính sách có tính linh hoạt hơn trước những thay đổi nhanh của thực tiễn, đồng thời hạn chế tình trạng phải sửa luật nhiều lần khi phát sinh những vấn đề kỹ thuật.

Tuy nhiên, cùng với việc tăng tính linh hoạt, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm sự thống nhất giữa Luật Đấu thầu với các luật có liên quan, đồng thời xây dựng đầy đủ các văn bản hướng dẫn để tránh khoảng trống pháp lý trong quá trình thực thi.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, việc tiếp tục hoàn thiện Luật Đấu thầu là cần thiết trong bối cảnh yêu cầu quản lý ngày càng cao, trong khi môi trường đầu tư, kinh doanh và mô hình tổ chức thực hiện các dự án cũng liên tục thay đổi.

Theo Luật sư Nhung, nếu lựa chọn mô hình xây dựng luật theo hướng quy định những nội dung mang tính nguyên tắc, còn các vấn đề chuyên môn được giao quy định chi tiết thì ranh giới giữa luật và văn bản hướng dẫn cần được xác định rõ ngay từ đầu.

"Luật khung có ưu điểm là tạo sự linh hoạt trong điều hành và giúp các quy định chuyên môn được cập nhật nhanh hơn. Tuy nhiên, phạm vi giao quy định chi tiết phải được xác định chặt chẽ, tránh để những vấn đề có tính nguyên tắc hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của các chủ thể lại phụ thuộc quá nhiều vào văn bản dưới luật," Luật sư Lê Thị Nhung phân tích.

Theo luật sư, một yêu cầu quan trọng khác là các nghị định, thông tư hướng dẫn cần được chuẩn bị đồng bộ với quá trình sửa luật để khi luật có hiệu lực, cơ quan thực thi và doanh nghiệp có đầy đủ căn cứ áp dụng, hạn chế tình trạng chờ hướng dẫn hoặc phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế cũng cần gắn với nâng cao chất lượng thực thi. Phân cấp, phân quyền là xu hướng phù hợp nhằm tăng tính chủ động cho các địa phương, chủ đầu tư và cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, cùng với phân cấp phải là cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình tương xứng.

"Đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý. Khi trao thêm thẩm quyền cho cơ quan thực hiện thì đồng thời phải quy định rõ trách nhiệm, tiêu chí áp dụng và cơ chế kiểm soát để bảo đảm mọi quyết định đều có căn cứ, minh bạch và có thể kiểm tra được. Đây cũng là giải pháp quan trọng để phòng ngừa tiêu cực, lãng phí trong hoạt động đấu thầu," Luật sư Nhung nhận định.

Theo Luật sư Lê Thị Nhung, việc sửa đổi Luật Đấu thầu lần này cũng là cơ hội để tiếp tục rà soát sự thống nhất của hệ thống pháp luật, hạn chế tình trạng chồng chéo giữa Luật Đấu thầu với các luật chuyên ngành, qua đó giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi hơn cho các chủ đầu tư, nhà thầu cũng như cơ quan quản lý.

"Hiệu quả của một đạo luật không chỉ được đánh giá ở số lượng điều khoản được sửa đổi mà quan trọng hơn là khả năng đi vào cuộc sống. Khi quy định rõ ràng, dễ áp dụng, cơ chế giám sát minh bạch và trách nhiệm của từng chủ thể được xác định đầy đủ, Luật Đấu thầu sẽ phát huy tốt hơn vai trò trong sử dụng hiệu quả nguồn lực công, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và nâng cao niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với chính sách pháp luật," Luật sư Lê Thị Nhung nhấn mạnh.

Nguyễn Giang