Kinh tế
"Chìa khóa" để doanh nghiệp nhỏ và vừa bứt phá
Để giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa khơi thông động lực bứt phá, các chuyên gia cho rằng, trọng tâm trong giai đoạn tới không phải là ban hành thêm chính sách, mà là nâng cao hiệu quả thực thi.
Chiếm hơn 95% số doanh nghiệp đang hoạt động trong nền kinh tế, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu được tiếp thêm nguồn lực sẽ trở thành động lực quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Vẫn còn những tồn tại
Thống kê cho thấy, kể từ khi Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành vào tháng 5/2025, nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đã nhanh chóng được thể chế hóa. Quốc hội và Chính phủ liên tục ban hành các nghị quyết, nghị định nhằm giảm chi phí gia nhập thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn đầu.
Trọng tâm của các chính sách đều hướng tới chuyển hóa nhanh các định hướng lớn thành quy định áp dụng được ngay trong thực tiễn như: Các chính sách bãi bỏ lệ phí môn bài, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong ba năm đầu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, mở rộng ưu đãi nghiên cứu phát triển và hỗ trợ mặt bằng sản xuất,...
Các giải pháp này khi đi vào thực tế được cho đã tạo ra những chuyển động tích cực bước đầu. Theo thống kê, năm 2025, bình quân mỗi tháng có hơn 18.000 doanh nghiệp thành lập mới và khoảng 12.000 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Sang năm 2026, xu hướng này vẫn tiếp tục duy trì, riêng tháng 5 có hơn 17.000 doanh nghiệp thành lập mới và 9.100 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động.
Tuy nhiên, bên cạnh các con số tích cực, vẫn tồn tại thực tế đáng chú ý khi trong 5 tháng đầu năm 2026, có 129.300 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, bình quân khoảng 25.900 doanh nghiệp mỗi tháng. So với số doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại khoảng 28.500 doanh nghiệp/tháng, nền kinh tế chỉ tăng ròng khoảng 2.600 doanh nghiệp mỗi tháng.
Chỉ ra nguyên nhân về hiện trạng đã nêu, không ít ý kiến cho rằng, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không còn chỉ là thị trường hay nguồn vốn. Thay vào đó, thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ pháp luật đang trở thành áp lực ngày càng lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Thực tế khảo sát mới được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố gần đây cũng cho thấy, có tới 73,3% hộ kinh doanh cho rằng khó khăn pháp lý là áp lực lớn nhất. Bên cạnh đó, 71,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thu thập thông tin khách hàng để thực hiện xuất hóa đơn điện tử, trong khi tỷ lệ nợ thuế vẫn ở mức 10,2%, cao hơn mục tiêu đặt ra…
Cần nâng cao hiệu quả thực thi
Trước những điểm nghẽn nêu trên, để mở khóa động lực thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa bứt phá, các chuyên gia cho rằng, trọng tâm trong giai đoạn tới không phải là ban hành thêm chính sách, mà là nâng cao hiệu quả thực thi.
Tham luận tại Hội nghị “Đối thoại SME 2026: Chính sách mở đường - Doanh nghiệp cất cánh”, khuyến nghị giải pháp tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI cho rằng, cần chuyển mạnh từ tư duy “tăng yêu cầu tuân thủ” sang tư duy “hỗ trợ và giảm rủi ro” cho doanh nghiệp.
Theo ông Tuấn, doanh nghiệp luôn phải chấp nhận rủi ro thị trường. Tuy nhiên, nếu môi trường pháp lý cũng tiềm ẩn quá nhiều bất định thì chi phí và rủi ro sẽ tăng lên rất lớn. Chỉ một thay đổi chính sách đột ngột cũng có thể làm đảo lộn toàn bộ phương án sản xuất, kinh doanh mà doanh nghiệp đã xây dựng trước đó.
“Cùng với việc chuyển sang hậu kiểm, cơ quan quản lý cần tăng cường các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện và giảm thiểu rủi ro. Quan trọng nhất là giúp doanh nghiệp hiểu quy định, có khả năng tuân thủ và yên tâm hoạt động. Đó mới là nền tảng của một môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả và bền vững”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Liên quan đến vấn đề này, chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Đình Cung cũng đề xuất cần xây dựng cơ chế giám sát độc lập đối với quá trình thực thi, đồng thời rà soát và loại bỏ các điều kiện kinh doanh không còn phù hợp. Trong nhiều lĩnh vực, cần chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm để tạo dư địa cho doanh nghiệp chủ động đổi mới.
Theo ông Cung, môi trường kinh doanh chỉ thực sự cải thiện khi trở nên minh bạch, ổn định và thuận lợi hơn.
Đồng quan điểm, một số ý kiến bày tỏ, cần rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận. Thay vì ban hành thêm ưu đãi mới, cần tập trung thực thi hiệu quả các chính sách hiện có, đặc biệt là hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, chuyển đổi hộ kinh doanh, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực quản trị.