Kiến nghị

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) vừa có Công văn số 119/CV-VASEP gửi Cục Thủy sản và Kiểm ngư, phản ánh những vướng mắc pháp lý khiến nhiều cảng cá công lập không thể xin cấp hoặc cấp lại Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (ATTP), gây nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng thủy sản xuất khẩu.

Giấy phép hết hạn, hồ sơ "đóng băng"

Theo phản ánh của VASEP, trong vài tuần qua, Hiệp hội liên tục nhận được phản ánh từ các doanh nghiệp về bất cập trong thủ tục cấp Giấy chứng nhận ATTP đối với các cảng cá công lập.

Thực tế, cảng cá công lập là đơn vị sự nghiệp công lập được thành lập theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đơn vị này thực hiện chức năng quản lý, khai thác hạ tầng cảng cá và cung cấp dịch vụ hậu cần nghề cá, không phải là cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm hoạt động theo mô hình doanh nghiệp nên không có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Tuy nhiên, nút thắt nằm ở quy định hiện hành: Điểm b khoản 1 Điều 34 Luật ATTP 2010 quy định cơ sở chỉ được cấp Giấy chứng nhận ATTP khi có “đăng ký ngành, nghề kinh doanh thực phẩm trong Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh”; Điểm b khoản 1 Điều 36 Luật ATTP 2010 yêu cầu hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận ATTP phải có “bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh”.

Dù Thông tư 22/2026/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã loại bỏ yêu cầu nộp bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, nhưng tại nhiều địa phương, các cơ quan quản lý vẫn lúng túng và từ chối giải quyết hồ sơ. Lý do được các tỉnh đưa ra là quy định nền tảng tại Điều 34 Luật ATTP vẫn bắt buộc cơ sở phải có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Hệ quả là nhiều cảng cá công lập hiện nay không thể thực hiện thủ tục xin cấp mới hoặc cấp lại Giấy chứng nhận ATTP khi giấy phép cũ hết hạn, ảnh hưởng trực tiếp đến tính liên tục của chuỗi cung ứng hải sản khai thác phục vụ xuất khẩu.

VASEP cho biết, khảo sát thực tế từ các doanh nghiệp hội viên cho thấy, tình trạng lúng túng trong xử lý thủ tục hành chính này đã kéo dài từ năm 2025 đến nay tại nhiều địa phương như Cà Mau, Hà Tĩnh, Lâm Đồng.... Một số tỉnh đã phải phát văn bản báo cáo và xin ý kiến hướng dẫn từ cấp trên.

Trong thời gian chờ đợi, nhiều Giấy chứng nhận ATTP của cảng cá đã hết hiệu lực nhưng hồ sơ cấp lại vẫn không được tiếp nhận hoặc giải quyết, gây tâm lý lo ngại cho các doanh nghiệp thu mua và xuất khẩu hải sản.

Căn cứ pháp lý và đề xuất tháo gỡ điểm nghẽn của VASEP

Trên tinh thần chia sẻ và đồng hành cùng cơ quan quản lý nhà nước, VASEP kiến nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư tổng hợp, báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm ban hành văn bản hướng dẫn thống nhất trên toàn quốc.

Đại diện VASEP đưa ra các căn cứ pháp lý và thực tiễn để giải quyết dứt điểm vấn đề này:

Thứ nhất, đã có đủ Quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành để thẩm định: Luật Thủy sản và các quy định chuyên ngành xác định cảng cá là công trình hạ tầng quan trọng, phải đáp ứng các yêu cầu về ATTP và truy xuất nguồn gốc. Hiện nay đã có Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia riêng về điều kiện bảo đảm ATTP đối với cảng cá (QCVN 02-12:2009/BNNPTNT). Cơ quan quản lý hoàn toàn có đầy đủ căn cứ kỹ thuật để kiểm tra, đánh giá thực tế mà không phụ thuộc vào việc cảng cá có Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hay không.

Thứ hai, vận dụng linh hoạt quy định của Luật Doanh nghiệp: Theo khoản 10 Điều 4 Luật Doanh nghiệp, doanh nghiệp là tổ chức “được thành lập hoặc đăng ký thành lập”. Việc đăng ký thành lập sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, còn đối với các loại hình “được thành lập” (như đơn vị sự nghiệp công lập), có thể vận dụng linh hoạt quy định này để xử lý điều kiện pháp lý về hồ sơ.

Thứ ba, phù hợp với chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính: Việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư số 22/2026/TT-BNNMT và Quyết định số 1908/QĐ-BNNMT lược bỏ Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh khỏi thành phần hồ sơ thể hiện rõ chủ trương đơn giản hóa thủ tục.

VASEP nhấn mạnh: Các cảng cá công lập vẫn phải chịu sự thẩm định thực tế khắt khe và đáp ứng đầy đủ Quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành. Nút thắt duy nhất cần Bộ Nông nghiệp và Môi trường khơi thông là cách xử lý thống nhất về mặt giấy tờ pháp lý cho mô hình đơn vị sự nghiệp công lập, tránh tình trạng mỗi địa phương hiểu và áp dụng một kiểu.

Việc sớm ban hành hướng dẫn chính thức được kỳ vọng sẽ giúp các cảng cá công lập nhanh chóng chuẩn hóa điều kiện pháp lý, đảm bảo hoạt động thu mua, chế biến và xuất khẩu thủy sản của Việt Nam không bị gián đoạn.

Đình Đại