24h

Liên tiếp các vụ án xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan bị khởi tố trong thời gian gần đây cho thấy công tác thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ trên môi trường số ngày càng siết chặt. Đây cũng là vấn đề các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực biểu diễn, truyền thông và sản xuất nội dung cần đặc biệt lưu ý khi đưa các chương trình, tác phẩm từ sân khấu lên nền tảng trực tuyến.

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP HCM đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Nguyễn Thị Hiền (ca sĩ Phương Diễm Huyền) và Nguyễn Thành Hiệp, Giám đốc Công ty TNHH Truyền thông và Giải trí Unicorn, để điều tra về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”.

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, các bị can bị cáo buộc đã sử dụng, đăng tải nhiều tác phẩm âm nhạc lên các kênh YouTube do mình quản lý mà không xin phép, không thanh toán tiền bản quyền theo quy định. Cơ quan điều tra cho rằng các hành vi này đã gây thiệt hại cho các tác giả, đồng thời mang lại khoản thu lợi bất chính từ hoạt động khai thác nội dung trên nền tảng số.

Đây cũng không phải vụ việc đầu tiên bị xử lý trong thời gian qua. Trước đó, nhiều vụ án tương tự đã được khởi tố tại Hà Nội và TP HCM, cho thấy các hành vi xâm phạm bản quyền trên không gian mạng đang được kiểm tra, xử lý ngày càng chặt chẽ, nhất là khi YouTube, Facebook, TikTok… đã trở thành những kênh phân phối nội dung có khả năng tạo doanh thu lớn.

Bên cạnh diễn biến vụ án, khuyến cáo của Công an TP HCM đặt ra một vấn đề pháp lý đáng chú ý: giấy phép tổ chức biểu diễn không đồng nghĩa với việc tổ chức, cá nhân được quyền ghi âm, ghi hình, sao chép hoặc đăng tải tác phẩm âm nhạc lên các nền tảng trực tuyến.

Theo cơ quan công an, quyền biểu diễn, quyền sao chép và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng là những quyền tài sản độc lập. Việc sử dụng từng quyền phải có căn cứ pháp lý phù hợp và được sự đồng ý của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức được ủy quyền, trừ những trường hợp pháp luật có quy định khác.

Sự phát triển của các nền tảng số đã làm thay đổi đáng kể cách một chương trình biểu diễn được khai thác sau khi rời sân khấu. Một liveshow có thể được ghi hình, biên tập thành nhiều nội dung khác nhau, đăng tải trên YouTube, Facebook, TikTok và tiếp tục tạo doanh thu từ quảng cáo, hội viên hoặc các hình thức thương mại khác.

Khi đó, phạm vi sử dụng tác phẩm không còn chỉ dừng ở việc biểu diễn trước công chúng. Việc ghi hình, sao chép, lưu trữ, phát hành hoặc truyền đạt tác phẩm trên môi trường số có thể liên quan đến những quyền tài sản khác và cần được xem xét riêng theo quy định của pháp luật.

Đây chính là điểm các nghệ sĩ, đơn vị tổ chức biểu diễn, doanh nghiệp truyền thông và đơn vị quản lý kênh số cần đặc biệt lưu ý. Việc được phép sử dụng một tác phẩm trong chương trình biểu diễn không mặc nhiên đồng nghĩa với quyền tiếp tục đưa bản ghi của chương trình đó lên Internet để khai thác theo mọi hình thức.

Việc khai thác và kiếm tiền từ các nền tảng số vì thế không đơn thuần là chuyển một nội dung từ không gian biểu diễn sang môi trường số. Đó còn là sự thay đổi về phạm vi khai thác tác phẩm, kéo theo những quyền và nghĩa vụ pháp lý khác mà các chủ thể liên quan cần xác định đầy đủ trước khi sử dụng.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh câu chuyện này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, điểm đáng lưu ý trong các vụ việc bị xử lý thời gian gần đây không nằm ở hoạt động biểu diễn, mà ở phạm vi quyền được phép khai thác tác phẩm sau khi chương trình kết thúc.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, pháp luật về sở hữu trí tuệ quy định quyền biểu diễn, quyền sao chép và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng là những quyền tài sản độc lập. Vì vậy, việc được phép biểu diễn một tác phẩm không mặc nhiên đồng nghĩa với việc được quyền ghi âm, ghi hình, sao chép hoặc đăng tải tác phẩm lên YouTube, Facebook, TikTok hay các nền tảng số khác. Mỗi hình thức khai thác đều cần có căn cứ pháp lý tương ứng, trừ những trường hợp pháp luật có quy định khác.

"Thực tế hiện nay, nhiều chương trình nghệ thuật sau khi biểu diễn tiếp tục được ghi hình và khai thác trên các nền tảng số. Khi nội dung được sử dụng để tạo lượt xem, doanh thu quảng cáo hoặc các lợi ích thương mại khác thì việc khai thác không còn đơn thuần là hoạt động giới thiệu tác phẩm, mà đã liên quan trực tiếp đến quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Do đó, các tổ chức, cá nhân cần rà soát kỹ phạm vi quyền mình được phép sử dụng trước khi đăng tải", Luật sư Nguyễn Thanh Phong phân tích.

Theo Luật sư Phong, cùng với sự phát triển của ngành công nghiệp nội dung số, việc quản trị bản quyền cần được thực hiện ngay từ khâu tổ chức biểu diễn, sản xuất chương trình đến phát hành trên môi trường mạng. Hợp đồng sử dụng tác phẩm nên xác định rõ phạm vi khai thác, thời hạn, hình thức sử dụng và quyền đăng tải trên từng nền tảng để hạn chế những tranh chấp có thể phát sinh.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp truyền thông, đơn vị tổ chức biểu diễn, nhà sản xuất nội dung và đơn vị quản lý kênh số cũng cần xây dựng quy trình kiểm soát bản quyền chặt chẽ hơn. Ngoài việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ xin phép và thanh toán tiền bản quyền theo quy định, các đơn vị cần lưu giữ hồ sơ, tài liệu chứng minh quyền sử dụng tác phẩm để làm căn cứ khi có yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền hoặc phát sinh tranh chấp.

"Kinh tế số mở ra nhiều cơ hội để các tác phẩm âm nhạc được lan tỏa và gia tăng giá trị thương mại. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là yêu cầu tuân thủ pháp luật ngày càng cao. Tôn trọng quyền tác giả không chỉ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người sáng tạo mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thúc đẩy thị trường nội dung số phát triển bền vững", Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.

Nguyễn Giang