Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Kiến trúc: Còn băn khoăn về phân cấp quản lý
Tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm phù hợp với thực tiễn phát triển và tháo gỡ những “điểm nghẽn”, tuy nhiên, không ít ý kiến còn bày tỏ băn khoăn về một số quy định phân cấp quản lý trong Dự thảo Luật Kiến trúc (sửa đổi).
Việc sửa đổi Luật Kiến trúc nhằm thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính; đồng thời bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Thực tế, sau hơn 5 năm thực hiện, Luật Kiến trúc 2019 đã từng bước khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý và phát triển kiến trúc Việt Nam... tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai Luật này cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập.
Tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm phù hợp với thực tiễn phát triển và tháo gỡ những “điểm nghẽn”, tuy nhiên, không ít ý kiến còn bày tỏ băn khoăn về một số quy định phân cấp quản lý trong Dự thảo Luật Kiến trúc (sửa đổi).
Tham gia góp ý, bày tỏ quan điểm ủng hộ việc phân cấp, phân quyền cho cấp xã phê duyệt kiến trúc trong Dự thảo Luật, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Văn Quảng, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng lưu ý, cần xác định rõ phạm vi phân cấp, phân quyền vì năng lực nhân sự cấp cơ sở còn hạn chế. Không phải công trình nào cũng phân về cho cấp xã, trước mắt có thể chỉ phân về cấp xã những công trình nhỏ, còn công trình lớn vẫn để ở cấp tỉnh thực hiện phê duyệt kiến trúc.
Về cơ chế kiểm soát, đại biểu đề nghị, cần kết hợp chặt chẽ giữa tiền kiểm và hậu kiểm. Việc chỉ dựa vào hậu kiểm khi công trình đã hoàn thành mới xử phạt, tháo dỡ sẽ gây lãng phí nguồn lực xã hội và xung đột pháp luật.
Đồng quan điểm, tham gia góp ý, đại biểu Võ Thanh Tùng, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Huế nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này không chỉ là một cuộc điều chỉnh kỹ thuật đơn thuần mà mang tầm vóc một nhiệm vụ chính trị trọng yếu: Thiết lập nền tảng pháp lý tương thích với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và tháo gỡ những “điểm nghẽn” đang kìm hãm kinh tế đô thị.
Quan tâm đến việc phân cấp quản lý kiến trúc nông thôn tại Điều 14 và Điều 38 của Dự thảo, đại biểu Võ Thanh Tùng cho rằng, so với các bản Dự thảo trước đây khi phân cấp một cách mặc định, dàn trải cho cấp xã tự lập và ban hành quy chế kiến trúc, tại khoản 4 Điều 14 của Dự thảo trình Quốc hội lần này đã bổ sung một “bộ lọc kỹ thuật” vô cùng quan trọng: Chỉ quyết định phân cấp hoặc ủy quyền cho UBND cấp xã khi đáp ứng đủ điều kiện về tổ chức bộ máy, cán bộ và năng lực chuyên môn.
Theo đại biểu, đây là sự điều chỉnh bám sát thực tiễn năng lực của cơ sở trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, song để quy định này thực sự khả thi từ ngày Luật có hiệu lực (01/3/2027), đề nghị trong văn bản Luật hoặc Dự thảo Nghị định hướng dẫn phải quy định rõ: Tiêu chí định lượng nào để đánh giá một UBND cấp xã đáp ứng đủ điều kiện về cán bộ và bộ máy? Nếu không làm rõ thì các địa phương sẽ lúng túng, không dám thực hiện phân cấp hoặc thực hiện một cách tùy tiện.
Đồng thời, đại biểu cũng kiến nghị bổ sung vào Luật quy định: “UBND cấp tỉnh có trách nhiệm hỗ trợ chuyên môn và bố trí kinh phí từ nguồn ngân sách thường xuyên hoặc đầu tư công cấp tỉnh để tổ chức lập quy chế trước khi giao cấp xã ban hành”.
Bên cạnh đó, để tránh đứt gãy cảnh quan liên xã, đại biểu đề nghị bổ sung rào cản hậu kiểm bắt buộc: “Quy chế do UBND cấp xã lập phải có ý kiến thẩm định và thống nhất bằng văn bản của Sở Xây dựng cấp tỉnh trước khi ban hành”. Đồng thời, UBND cấp tỉnh bắt buộc phải ban hành “Khung quy chế mẫu” và “Khung tiêu chí bản sắc văn hóa vùng” để cấp xã có hệ quy chiếu áp dụng đồng bộ, không tự quy định chắp vá, phá vỡ cảnh quan chung.
Còn theo đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, Dự thảo quy định việc phân cấp, ủy quyền được thực hiện khi cấp xã đáp ứng đủ điều kiện về tổ chức bộ máy, cán bộ và năng lực chuyên môn. Tuy nhiên, các điều này còn mang tính định tính, chưa có tiêu chí cụ thể, dẫn đến nguy cơ áp dụng không thống nhất. Trong khi đó, về con người và trình độ của cán bộ cơ sở hiện nay, có nơi thiếu, hoặc thậm chí có những nơi đã bố trí con người nhưng năng lực chuyên môn vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu.
Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần cần hết sức cân nhắc trong quy định này.
Về sửa đổi khoản 4 Điều 15, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy định về thẩm quyền lập, điều chỉnh và ban hành quy chế quản lý kiến trúc.
Đại biểu cho rằng, cơ quan soạn thảo nên quy định cụ thể hơn về phạm vi phân cấp, nguyên tắc phân định thẩm quyền đối với từng hoạt động lập, điều chỉnh và ban hành quy chế quản lý kiến trúc; bảo đảm phân cấp đi đôi với trách nhiệm, đặc biệt là năng lực thực thi và yêu cầu quản lý để bảo đảm tính thống nhất.