Kinh tế
Ngành điện nửa cuối năm 2026: Áp lực phụ tải và thách thức chi phí
Ngành điện nửa cuối năm được dự báo tăng trưởng sản lượng ấn tượng, phụ tải đỉnh liên tục lập kỷ lục và thách thức chi phí nhiên liệu trước sự trở lại của El Nino.
Báo cáo ngành điện nửa cuối năm 2026 mới nhất của VCBS cho thấy rằng, đà tăng trưởng kinh tế ấn tượng cùng thời tiết nắng nóng gay gắt kéo dài đã đẩy sản lượng điện toàn hệ thống trong 6 tháng đầu năm 2026 tăng vọt. Mặc dù nhiệt điện than và nguồn năng lượng tái tạo tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong việc ứng phó với các đợt phụ tải đỉnh liên tục lập kỷ lục, ngành điện đang phải đối mặt với áp lực lớn từ sự trở lại của El Nino và chi phí nhiên liệu đầu vào leo dốc.
Bứt phá theo đà kinh tế, phụ tải đỉnh liên tiếp phá kỷ lục
Nửa đầu năm 2026 chứng kiến nhịp đập kinh tế diễn ra vô cùng sôi động. Sự phục hồi mạnh mẽ của các hoạt động sản xuất và kinh doanh, thể hiện qua mức tăng trưởng GDP 6 tháng đạt 8,18%, đã tạo ra nhu cầu tiêu thụ năng lượng rất lớn. Cộng hưởng với thời tiết nắng nóng trên diện rộng, tổng sản lượng điện toàn hệ thống trong 6 tháng đầu năm ước đạt 171,5 tỷ kWh, ghi nhận mức tăng 9,85% so với cùng kỳ năm trước.
Điểm nóng của thị trường năng lượng tập trung vào giai đoạn cuối tháng 5, khi đỉnh điểm của đợt nắng nóng khiến hệ thống điện quốc gia liên tục lập các mốc kỷ lục mới. Theo số liệu từ Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (NSMO), ngày 26/5/2026 ghi nhận công suất đỉnh (Pmax) chạm mốc 58,1 GW, tăng 15% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong cùng ngày, sản lượng tiêu thụ điện của toàn hệ thống cũng đạt kỷ lục lịch sử với 1,215 tỷ kWh, vọt tăng 16% so với ngày cao nhất của năm 2025.
Để đáp ứng phụ tải tăng đột biến trong Quý 2/2026, hệ thống điều độ đã tối ưu hóa các nguồn phát. Trong đó, nhiệt điện than tiếp tục khẳng định vai trò "trụ cột" khi đóng góp tới 53% tổng sản lượng huy động. Ngược lại, các nhà máy thủy điện chỉ đóng góp 21% do phải chủ động giữ nước chuẩn bị cho mùa khô và điều tiết nguồn nước cho vụ lúa Đông Xuân. Các nguồn năng lượng tái tạo và tua bin khí lần lượt đóng góp 15% và 7% vào cơ cấu phát điện.
Tính đến tháng 7/2025, tổng công suất lắp đặt toàn hệ thống ước đạt 93.101 MW. Sự bổ sung gần 1,9 GW công suất mới trong thời gian qua chủ yếu đến từ dự án Nhiệt điện than Vũng Áng (khoảng 1.330 MW) cùng khoảng 440 MW điện gió, giúp nâng tỷ trọng công suất lắp đặt của nhiệt điện than lên 33%, thủy điện và năng lượng tái tạo cùng chiếm 27%.
Giá điện thị trường biến động theo giá nguyên liệu thế giới
Nhu cầu tiêu thụ gia tăng mạnh mẽ cùng những biến động địa chính trị tại Trung Đông đã tác động trực tiếp tới thị trường điện cạnh tranh. Giá bình quân thị trường phát điện cạnh tranh (FMP) trong 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt 1.502 VND/kWh, tăng tới 31% so với cùng kỳ năm 2025.
Bên cạnh áp lực từ nhu cầu phụ tải, chi phí nhiên liệu đầu vào leo dốc là nguyên nhân chính đẩy giá điện thị trường lên cao. Tại thị trường nội địa, giá than trộn 6a.14 bình quân đạt 2,443 triệu đồng/tấn, tăng 9% so với cùng kỳ, bắt đầu tăng tốc mạnh từ Quý 2 theo đà tăng của giá than thế giới.
Đối với nguồn khí, giá khí tại hàng rào nhà máy khu vực Đông Nam Bộ bình quân đạt 9,7 USD/mmBTU. Nhằm đảm bảo an ninh cung ứng điện đỉnh điểm mùa khô, nguồn khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu đã chính thức được đưa vào hạ tầng vận hành. Tuy nhiên, thị trường LNG Châu Á ghi nhận mức giá bình quân lên tới 15,2 USD/mmBTU, tăng 15% so với cùng kỳ do rủi ro gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông.
Áp lực El Nino và bài toán cung ứng
Nhằm đảm bảo vận hành an toàn hệ thống điện quốc gia, VCBS cho biết Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 3477/QĐ-BCT phê duyệt Phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2026 với phương án cơ sở đạt 350 tỷ kWh (tăng 8,5% so với cùng kỳ), đồng thời chuẩn bị sẵn các kịch bản dự phòng lên tới 360 - 368 tỷ kWh. Cập nhật tính toán mới nhất từ NSMO cho thấy sản lượng điện nửa cuối năm 2026 có thể đạt 187,5 tỷ kWh, qua đó đưa tổng sản lượng cả năm đạt khoảng 358,6 tỷ kWh, sát với kịch bản dự phòng cao.
Thách thức lớn nhất đối với ngành điện trong 6 tháng cuối năm đến từ yếu tố thời tiết. Viện Nghiên cứu Quốc tế về Xã hội và Khí hậu (IRI) cảnh báo hiện tượng El Nino sẽ chiếm vai trò chủ đạo với xác suất duy trì trên 95% kéo dài đến tận đầu năm 2027. Thời tiết khô hạn sẽ làm giảm đáng kể lượng mưa về các hồ thủy điện, buộc hệ thống phải tăng cường huy động nguồn nhiệt điện than để bù đắp hụt hẫng sản lượng.
Thế nhưng, sự phụ thuộc vào nhiệt điện than trong nửa cuối năm sẽ đối mặt với rào cản chi phí khi Indonesia - quốc gia chiếm 42% lượng than nhập khẩu của Việt Nam đang tiến hành siết chặt xuất khẩu. Động thái này đã đẩy giá than Newcastle vọt lên trên 150 USD/tấn trong tháng 6. Số liệu từ Cục Thống kê cho thấy trong 6 tháng đầu năm, Việt Nam đã nhập khẩu 40,1 triệu tấn than với giá bình quân 116 USD/tấn, tăng 15% về giá trị.
Về dài hạn, để giải quyết bài toán phụ tải nền liên tục tăng cao, hàng loạt dự án nguồn điện lớn đang được đẩy nhanh tiến độ. Các dự án nhiệt điện than như Quảng Trạch 1 (1.200 MW), Na Dương 2 (110 MW) dự kiến sẽ về đích ngay trong năm 2026, tiếp nối bởi Long Phú 2 vào năm 2027. Trong khi đó, nhóm nhiệt điện khí LNG với dự án Hiệp Phước (1.500 MW) dự kiến phát điện vào năm 2027, cùng hai dự án quy mô lớn tại Thái Bình và Quảng Ninh (mỗi dự án 1.500 MW) đang tích cực hoàn thiện để đi vào vận hành giai đoạn 2028 - 2029.