Doanh nghiệp

Trong suy nghĩ của nhiều người, đồ tự nhiên lúc nào cũng tốt hơn đồ nuôi. Thế nhưng thị hiếu này đang dần thay đổi. Kết quả một cuộc khảo sát trên 5.000 người tiêu dùng tại Canada, Mỹ, Anh, Pháp và Tây Ban Nha cho thấy thế hệ Gen Z tại các thị trường phương Tây đang dịch chuyển rõ rệt sang ưa chuộng thủy sản nuôi trồng, trái ngược hẳn với thiên hướng chuộng "tự nhiên" của thế hệ Boomers và Gen X.

Người tiêu dùng chọn thủy sản nuôi trồng chủ yếu vì giá cả phải chăng, có sẵn quanh năm, dễ tìm thấy tại siêu thị và dễ truy xuất nguồn gốc, theo TS Steven Hart, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách Phát triển thị trường của Liên minh Thủy sản Toàn cầu (GSA), chia sẻ tại hội thảo "Cập nhật tiêu chuẩn GSA/BAP: Cơ hội & Giải pháp tiếp cận thị trường toàn cầu" ở TP.HCM.

Bên cạnh đó, TS Hart dẫn số liệu cho thấy Mỹ hiện phải nhập khẩu 80-90% lượng thủy sản tiêu thụ. Những thông tin này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng với Việt Nam. Bởi vì với vị thế cường quốc tôm và cá tra nuôi trồng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội xuất khẩu lớn.

Tấm vé thông hành trước làn sóng mới

Cơ hội thị trường chỉ có ý nghĩa nếu doanh nghiệp biết cách xây dựng lòng tin với người tiêu dùng. Khi ấy, các loại chứng chỉ, giấy chứng nhận, kiểm định sẽ phát huy tác dụng.

Trong khảo sát của GlobeScan, TS Hart cho biết 42% người tiêu dùng phương Tây khẳng định mua sản phẩm được chứng nhận là cách họ phản ánh giá trị cá nhân; 40% sẵn sàng chi trả nhiều tiền hơn cho sản phẩm có chứng chỉ bền vững. Không chỉ vậy, có đến 66% người tiêu dùng sẽ tin tưởng các sản phẩm được dán nhãn BAP (Thực hành Nuôi trồng Thủy sản Tốt nhất), từ đó tạo nên tác động lớn đến quyết định mua hàng, với 17% cho biết sẽ có khả năng mua nhiều hơn nếu có logo BAP.

Không chỉ ở phương Tây, mà ở Trung Quốc, các kết quả nghiên cứu riêng của GSA tại đây cho thấy môi trường và tính bền vững đã vươn lên vị trí thứ 4 trong các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua hàng của người tiêu dùng.

Một điều thú vị khác là cách tiếp cận truyền thông. TS Hart cho biết trong khảo sát GlobeScan, mạng xã hội và người có ảnh hưởng (influencer) là nhóm có độ tin cậy thấp nhất đối với người tiêu dùng khi quảng cáo về thủy sản. Ngược lại, khách hàng thường thích và tin tưởng các nhãn hiệu/chứng nhận in trực tiếp trên bao bì, bởi vì họ thường chỉ có vài phút để quyết định mua hàng tại quầy hàng.

Bẫy kỹ thuật cần tránh

Hiểu được xu hướng thị trường là một chuyện, nhưng biến nó thành lợi thế cạnh tranh đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm vững các yêu cầu kỹ thuật mới nhất của GSA.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Bình, Điều phối viên quốc gia Việt Nam của GSA, tiêu chuẩn nhà máy chế biến thủy sản phiên bản 6.0 (SPS 6.0) đã chính thức có hiệu lực từ ngày 5/11/2025. Điểm cần lưu ý nhất là tính tùy chỉnh, tức là ngoài phần yêu cầu cốt lõi bắt buộc, doanh nghiệp được lựa chọn trong số 9 hạng mục còn lại tùy theo đặc điểm sản xuất của mình.

Bà Bình cũng lưu ý một tin vui cho phần lớn doanh nghiệp Việt. Khoảng 90% doanh nghiệp tái chứng nhận tại Việt Nam hiện đạt tình trạng "nguy cơ thấp", nhờ đó kế hoạch lấy mẫu kiểm nghiệm trở nên linh hoạt hơn theo mức độ rủi ro thay vì bị áp đặt cứng nhắc.

Tuy nhiên, bà Bình cảnh báo doanh nghiệp về hai "bẫy kỹ thuật" dễ khiến phát sinh chi phí ngoài dự tính.

Thứ nhất là hạng mục duy trì nhận diện sản phẩm (PI). Khi khai báo hồ sơ đăng ký, doanh nghiệp phải kê đúng sản lượng thực tế đã sản xuất trong 12 tháng qua, chứ không phải "khả năng sản xuất". Bà Bình giải thích rằng nếu khai sai, tức là chỉ báo cáo sản phẩm 1 sao trong khi thực tế có sản xuất sản phẩm 2-4 sao, thì người kiểm định không thể xác nhận số sao cao hơn. Khi ấy doanh nghiệp buộc phải yêu cầu đánh giá bổ sung, tốn thêm thời gian và chi phí để nâng hạng sao hiển thị trên website của GSA.

Thứ hai là lựa chọn giữa hạng mục trách nhiệm xã hội tiêu chuẩn và trách nhiệm xã hội nâng cao (ESM). Bà lưu ý rằng nếu chọn phương án nâng cao, toàn bộ cuộc đánh giá sẽ trở thành đánh giá không báo trước, đồng thời phải do đánh giá viên độc lập được APSCA (Hiệp hội Kiểm toán viên Tuân thủ Xã hội Nghề nghiệp) công nhận thực hiện, kéo theo chi phí tăng thêm. Chính vì vậy, bà cho biết phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hiện chỉ chọn phương án này khi có yêu cầu cụ thể từ khách hàng.

Đừng bỏ lỡ làn sóng

Nhìn lại toàn cảnh, TS Steven Hart nhấn mạnh thủy sản hiện đã vượt qua gia cầm để trở thành nguồn protein động vật được tiêu thụ nhiều nhất thế giới, với khoảng 170 triệu tấn mỗi năm, so với 140 triệu tấn của gia cầm. Trong bối cảnh đó, cơ hội từ Gen Z phương Tây và thị trường Trung Quốc đang mở ra đồng thời và triển vọng hơn bao giờ hết.

Với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam, thông điệp không thể bỏ qua là đừng trì hoãn việc cập nhật chứng nhận. Việc chủ động nghiên cứu SPS 6.0, phối hợp chặt chẽ với điều phối viên quốc gia để khai báo hồ sơ chính xác ngay từ đầu. Điều này không chỉ giúp tối ưu chi phí đánh giá mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để khẳng định thương hiệu bền vững ngay trên bao bì sản phẩm, nơi mà theo dữ liệu của TS Hart, quyết định mua hàng thực sự được đưa ra.

Quân Bảo