Ứng dụng

Đối với doanh nghiệp sáng tạo, thời gian và chi phí sản xuất luôn là hai biến số quan trọng. AI đang tác động trực tiếp vào cả hai.

Quy trình sản xuất được rút ngắn

Bà Nguyễn Trà Giang, Giám đốc Sáng tạo dự án Lộ Ảo Danh, người từng làm việc cho Google Creative Lab tại London, cho biết trong lĩnh vực chiến lược thương hiệu, các công việc như tổng hợp tài liệu, đọc báo cáo ngành hay xử lý lượng lớn thông tin trước đây có thể cần 2 – 3 nhân sự. Ngày nay, một người giàu kinh nghiệm, với sự hỗ trợ của AI tạo sinh, có thể xử lý một phần đáng kể khối lượng đó.

“Điều đó chưa đồng nghĩa AI có thể đảm nhiệm toàn bộ quy trình. Giá trị của nhân sự giàu kinh nghiệm nằm ở việc xác định câu hỏi, đánh giá kết quả và chuyển thông tin thành quyết định phù hợp với mục tiêu của khách hàng. Tuy nhiên, khi thời gian dành cho những công đoạn mang tính tổng hợp và lặp lại giảm xuống, cách doanh nghiệp phân bổ nguồn lực cũng thay đổi theo,” bà Giang nhấn mạnh.

Tác động tương tự đang xuất hiện trong sản xuất phim hoạt hình và đồ họa 3D. Đạo diễn phim ngắn Vô Diện từng đoạt giải Cánh Diều Vàng 2017, Nguyễn Phan Thảo Đan, cho biết những công việc từng mất nhiều ngày, như tạo số lượng lớn cây cối cho một khu rừng, hay các yêu cầu chỉnh sửa sát giờ bàn giao (thay phục trang, đổi bối cảnh nhân vật), nay được rút ngắn đáng kể nhờ AI.

Mức tiết kiệm này đã được định lượng ở những thị trường đi trước. Tại Trung Quốc, khi các hãng game chuyển sang dùng AI từ năm 2023, năng suất của một họa sĩ minh họa tăng từ khoảng một cảnh lên hơn 40 cảnh mỗi ngày.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng vẫn còn khoảng cách giữa công cụ AI và bàn tay con người. Điển hình như việc kiểm soát các chi tiết biểu cảm - ánh mắt, chuyển động khuôn mặt, nhịp điệu cảm xúc - vẫn là giới hạn đáng kể và cần sự can thiệp của nghệ sĩ. Bởi vậy, AI phát huy hiệu quả rõ nhất ở những khâu chuẩn hóa hoặc lặp lại; những phần việc đòi hỏi đánh giá thẩm mỹ, hiểu bối cảnh và lựa chọn sáng tạo vẫn phụ thuộc vào con người.

Cơ cấu nhân sự bắt đầu thay đổi

Tác động đáng chú ý hơn của AI có thể nằm ở thị trường lao động. Theo chia sẻ của đạo diễn Nguyễn Phan Thảo Đan, tại một số thị trường quốc tế, khách hàng đã chủ động hỏi các studio về khả năng ứng dụng AI trước khi quyết định hợp tác. Việc sử dụng công nghệ vì thế đang dần trở thành một tiêu chí đánh giá năng lực sản xuất, bên cạnh chất lượng sản phẩm, tốc độ và chi phí.

Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến cách doanh nghiệp xây dựng đội ngũ. Khi AI hỗ trợ nhiều công việc cơ bản, nhu cầu với những vị trí từng đảm nhiệm các tác vụ này có thể giảm; một số studio ưu tiên nhân sự trình độ cao, vừa thành thạo nghề vừa biết dùng công nghệ để mở rộng năng suất.

Đây là vấn đề đáng lưu ý, bởi những công việc ban đầu vốn là nơi người trẻ tích lũy kinh nghiệm trước khi đảm nhiệm các vị trí phức tạp hơn. Nếu phần việc đầu vào được tự động hóa, doanh nghiệp sẽ phải tìm cách khác để đào tạo lực lượng kế cận.

Ở chiều ngược lại, AI cũng làm giảm một số rào cản đối với các nhà sáng tạo độc lập. Ông Thái Anh Toàn, nhà sáng lập AI Worker, nhận định các cá nhân hoặc nhóm nhỏ hiện có thể thực hiện những dự án trước đây đòi hỏi nguồn lực lớn hơn về nhân sự và tài chính.

Bản quyền - nhân tố được chú ý

Khi AI được đưa sâu hơn vào hoạt động sáng tạo, bản quyền và nguồn gốc dữ liệu cũng trở thành vấn đề quản trị đối với doanh nghiệp.

Ông Thái Anh Toàn, dẫn trường hợp xây dựng một nhân vật ca sĩ ảo biểu diễn cùng nghệ sĩ thật. Theo ông, quá trình sản xuất đòi hỏi kiểm soát quyền sử dụng hình ảnh, trang phục và các tài sản liên quan, đồng thời lưu lại quy trình làm việc để có thể xác định nguồn gốc của dữ liệu đầu vào.

Đây là một thay đổi đáng chú ý. Trước đây, bản quyền chủ yếu xét trên sản phẩm hoàn chỉnh. Với AI tạo sinh, doanh nghiệp còn phải quan tâm đến dữ liệu đầu vào, công cụ được chọn và khả năng chứng minh nguồn gốc nội dung.

Trên thực tế, nguồn gốc không còn là chuyện kỹ thuật nội bộ. Khảo sát do Ipsos thực hiện cho Deezer năm 2025 cho thấy 97% người nghe không phân biệt được nhạc AI với nhạc do con người làm, nhưng 80% muốn nội dung AI được dán nhãn rõ. Khi tai và mắt người tiêu dùng không còn phân biệt được, khả năng chứng minh nguồn gốc trở thành một phần của giá trị sản phẩm.

Tại Việt Nam, Luật Trí tuệ nhân tạo cũng đã yêu cầu dán nhãn nội dung do AI tạo ra, đóng vai trò là hành lang pháp lý quan trọng mà doanh nghiệp sản xuất nhân vật ảo phải tính đến.

Nhìn tổng thể, AI không xóa bỏ ngành sáng tạo mà đang dịch chuyển nơi tạo ra giá trị. Khi chi phí của các công đoạn chuẩn hóa tiến dần về 0, lợi thế cạnh tranh dịch chuyển từ giá nhân công sang ba yếu tố khó sao chép hơn: chất lượng ý tưởng, khả năng kiểm soát công nghệ và năng lực chứng minh nguồn gốc.

Nhưng câu hỏi khó nhất vẫn để ngỏ. Nếu những công việc đầu vào dần được tự động hóa, ngành sáng tạo sẽ đào tạo lớp chuyên gia kế cận bằng cách nào? Chất lượng nguồn nhân lực của 5–10 năm tới có thể là câu trả lời.

Trường Đặng