Phân tích - Bình luận
Cách Canada ứng phó thuế quan Mỹ
Trước đòn thuế 50% của Mỹ, Canada chọn cách đáp trả có tính toán, vừa trả đũa có chọn lọc, vừa dốc sức nâng đỡ nội lực và đa dạng hóa thị trường.
Cuộc chiến thuế quan giữa hai đồng minh láng giềng lâu năm bước vào giai đoạn căng thẳng nhất kể từ khi đàm phán đổ vỡ cuối tháng 8/2026.
Ngày 22/8, Mỹ áp thuế 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, tương đương 5,5% lượng hàng nước này xuất sang Mỹ. Đáp lại, Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố sẽ áp thuế trả đũa tương ứng từng đồng USD, có hiệu lực từ ngày 8/9, nhắm vào thép, sản phẩm sữa, thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp, giấy và hàng điện tử của Mỹ.
Điều đáng chú ý là cách Canada phản ứng không phải một đòn trả đũa toàn diện, mà là một chiến lược nhiều tầng, thận trọng và có tính toán.
Trả đũa có tính toán
Dù dùng ngôn từ cứng rắn, cách hành động của Canada lại kiềm chế hơn lời nói. Ông Carney gọi các mức thuế của Mỹ là một tính toán sai lầm, và khi được hỏi vì sao có vẻ như đang bước vào một cuộc chiến, ông đáp rằng đó là vì Canada đã bị tấn công. Nhưng ông cũng nhấn mạnh Canada thực hiện bước này một cách miễn cưỡng, và gói trả đũa được mô tả là có trọng tâm thay vì áp lên toàn bộ hàng Mỹ.
Chỉ một tuần trước khi áp thuế mới, ngày 1/9, Canada lại gỡ bỏ mức thuế 25% mà nước này từng áp lên hàng tỷ USD hàng hóa Mỹ, dù vẫn giữ các biện pháp riêng cho từng ngành như thép, nhôm và ô tô.
Động thái hai chiều này phản ánh một thực tế kinh tế. Trả đũa diện rộng làm tăng giá hàng nhập và chi phí đầu vào cho chính doanh nghiệp và người tiêu dùng Canada. Với khoảng ba phần tư lượng hàng xuất khẩu phụ thuộc vào thị trường Mỹ, Canada ở thế bất đối xứng rõ rệt, khó lòng thắng trong một cuộc chiến ăn miếng trả miếng toàn diện.
Vì thế, Canada chọn cách đánh vào các ngành nhạy cảm về chính trị của Mỹ, đủ để gây sức ép mà không tự làm tổn thương mình quá mức.
Hỗ trợ nội địa và tái cấu trúc
Song song với trả đũa, Canada dồn nguồn lực lớn để giảm sốc cho nền kinh tế. Cuối tháng 8, chính phủ công bố gói hỗ trợ đáng kể, gồm Quỹ Đa dạng hóa Canada Hùng mạnh với 2 tỷ đô la Canada bổ sung để hỗ trợ doanh nghiệp bị ảnh hưởng, cùng gói 3,5 tỷ đô la Canada hỗ trợ nhanh cho người lao động và người sử dụng lao động.
Ngày 8/9, chi tiết mở rộng Sáng kiến Ứng phó Thuế quan Khu vực trị giá 1,5 tỷ đô la Canada dự kiến được công bố, cùng chương trình cho vay vốn lưu động cho các ngành chịu tác động.
Ngày 5/9, ông Carney công bố thêm các biện pháp nhằm bảo vệ, củng cố và chuyển đổi các ngành chiến lược của Canada. Cách tiếp cận này cho thấy nước này coi cú sốc thuế quan không chỉ là vấn đề ngắn hạn cần xử lý, mà còn là cơ hội buộc phải tái cấu trúc. Các biện pháp trong nước, gồm cả nỗ lực dỡ bỏ rào cản thương mại giữa các tỉnh, bang, được đóng khung dưới khẩu hiệu xây dựng một Canada hùng mạnh, hướng tới giảm lệ thuộc vào một thị trường duy nhất.
Đa dạng hóa giữa bài toán phụ thuộc
Trụ cột thứ ba trong phản ứng của Canada là đa dạng hóa thị trường. Ông Carney nói Canada không thể kiểm soát cơn bão thổi tới từ Washington, nhưng có thể vạch một hướng đi mới bằng cách xây dựng nội lực và mở rộng quan hệ thương mại ra bên ngoài. Cụ thể, chính phủ lập quỹ hỗ trợ chi phí đa dạng hóa xuất khẩu và tăng gấp đôi số phái đoàn thương mại toàn cầu, đồng thời đẩy mạnh quan hệ với châu Âu và khu vực Ấn Độ Dương Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, đây là bài toán dài hạn. Sự phụ thuộc của Canada vào Mỹ bắt nguồn từ địa lý, từ các chuỗi cung ứng gắn kết chặt chẽ, đặc biệt trong ngành ô tô, và không thể tháo gỡ trong vài quý. Đa dạng hóa là một quá trình nhiều năm, trong khi sức ép là tức thời.
Phía Mỹ cũng không tỏ dấu hiệu nhượng bộ. Đại diện Thương mại Jamieson Greer nói không có cuộc đàm phán nào được lên lịch, và Washington sẽ tiếp tục có biện pháp đáp trả động thái của Canada, đồng thời khẳng định Canada lẽ ra vẫn giữ được thỏa thuận tốt nhất. Căng thẳng còn có nguy cơ leo thang khi Mỹ tuyên bố nâng thuế với ô tô và thép Canada lên 50% từ đầu năm 2027.
Theo các nhà quan sát, phản ứng của Canada là sự kết hợp giữa trả đũa có kiểm soát, nâng đỡ trong nước và đa dạng hóa dài hạn. Đây là chiến lược dựa vào sức bền và thời gian thay vì một đòn trả đũa cứng rắn của Canada trong một cuộc chiến thương mại bất đối xứng. Dù vậy, kết cục vẫn sẽ phụ thuộc vào việc Washington tiếp tục leo thang hay quay lại bàn thương lượng, và vào việc Canada có thể chuyển hóa cú sốc này thành động lực tái cấu trúc thực sự hay không.