Nghiên cứu - Trao đổi
Để truy xuất nguồn gốc đi vào thực chất
Không chỉ là công cụ để người tiêu dùng kiểm tra một sản phẩm mà còn là một hệ thống quản trị bên trong doanh nghiệp, tuy nhiên, để truy xuất nguồn gốc đi vào thực chất không chỉ là những giải pháp như mã QR, tem chống hàng giả…
Cùng với quá trình hội nhập sâu rộng và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng, yêu cầu minh bạch thông tin về hàng hóa ngày càng rõ nét. Đối với hàng xuất khẩu, nhiều quốc gia và thị trường nhập khẩu yêu cầu sản phẩm phải có thông tin truy xuất, thậm chí có khả năng truy xuất đến từng công đoạn trong chuỗi sản xuất.
Với thị trường trong nước, người tiêu dùng cũng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, xuất xứ và tính minh bạch của sản phẩm. Những mặt hàng có thông tin rõ ràng, công khai vì vậy có thêm điều kiện tạo dựng niềm tin và được người tiêu dùng lựa chọn.
Thực tế, từ ngày 01/7/2026 Thông tư số 31/2026/TT-BCT ban hành ngày 11/6/2026 quy định về truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Cùng với đó là Thông tư số 33/2026/TT-BCT về danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và cao thuộc trách nhiệm quản lý Nhà nước cũng có hiệu lực thi hành.
Những quy định mới đặt doanh nghiệp trước yêu cầu phải chuẩn bị bài bản hơn về hệ thống quản trị, dữ liệu và công nghệ. Tuy nhiên, nếu chỉ coi truy xuất nguồn gốc là một nghĩa vụ tuân thủ, doanh nghiệp có thể chưa khai thác hết giá trị kinh tế của hệ thống này.
Chia sẻ về vấn đề này tại Tọa đàm mới đây, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh cho biết, sự quan tâm của đông đảo doanh nghiệp cho thấy truy xuất nguồn gốc đang trở thành vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm trong quá trình thực hiện các chính sách mới.
Không phải cứ có QR Code là chống được hàng giả. Thực tế, công nghệ số đang hỗ trợ hiệu quả việc truy xuất nguồn gốc, giúp minh bạch chuỗi cung ứng, bảo vệ thương hiệu và củng cố niềm tin của người tiêu dùng. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ cũng tạo điều kiện để các đối tượng cơ hội làm giả sử dụng những phương thức ngày càng tinh vi.
Vì vậy, theo ông Linh, doanh nghiệp cần hiểu đúng về truy xuất nguồn gốc, thay vì chỉ coi đây là việc dán một chiếc tem hay một mã QR lên sản phẩm. Truy xuất nguồn gốc cần được nhìn nhận là một hệ thống quản lý thông tin, giúp minh bạch quá trình hình thành và lưu thông của hàng hóa.
Đáng chú ý, việc sử dụng tem hoặc mã QR không đồng nghĩa với việc có thể ngăn chặn hoàn toàn hàng giả. Thực tế đã xuất hiện tình trạng tem chống hàng giả bị làm giả, trong khi mã QR cũng có nguy cơ bị sao chép.
“Một sản phẩm đưa ra thị trường, thông tin không chỉ dừng ở ngày sản xuất, hạn sử dụng mà cần thể hiện rõ nguồn gốc để doanh nghiệp và người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin một cách công khai, minh bạch”, ông Linh chia sẻ.
Còn theo ông Phạm Văn Quân, Chủ tịch Công ty Cổ phần Công nghệ Checkee, sau khi có quy định chính thức từ ngày 01/7/2026, doanh nghiệp đã chủ động hơn trong việc chuẩn bị và chuyển đổi từ truy xuất thông tin sang truy xuất nguồn gốc bài bản.
Truy xuất nguồn gốc trước hết phải định danh rõ sản phẩm và quản lý được vòng đời từ sản xuất, lưu thông đến tay người tiêu dùng. Dữ liệu truy xuất cần được chuẩn hóa, lưu trữ đúng quy định, bảo đảm đầy đủ, chính xác và có thể đối soát.
Ông Quân cho rằng, doanh nghiệp không nên chỉ coi truy xuất nguồn gốc là một mã QR để người tiêu dùng quét, mà cần xây dựng hệ thống dữ liệu bài bản. Khi đó, truy xuất không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn hỗ trợ quản trị, bảo vệ thương hiệu và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.
Xoay quanh vấn đề này, không ít ý kiến cũng cho hay, truy xuất nguồn gốc cần được nhìn nhận như một hệ thống dữ liệu phục vụ cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý, thay vì chỉ là một công cụ để người tiêu dùng quét mã. Trong đó, các thông tin phục vụ truy xuất không chỉ dừng ở tên hay mã sản phẩm mà còn bao gồm xuất xứ, hình ảnh, đơn vị sản xuất, số lô hoặc số sê-ri, hạn sử dụng và những sự kiện quan trọng trong chuỗi cung ứng.
Hệ thống phải bảo đảm dữ liệu chính xác, đầy đủ, toàn vẹn và an toàn. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp muốn đáp ứng yêu cầu truy xuất phải bắt đầu từ việc tổ chức lại dữ liệu và quy trình nội bộ, thay vì chỉ bổ sung một mã QR trên bao bì.
Đặc biệt, để triển khai theo lộ trình, cần ưu tiên những nhóm sản phẩm có mức độ rủi ro cao và tận dụng các nền tảng dùng chung để chuẩn hóa dữ liệu, quy trình. Cách tiếp cận từng bước giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, kiểm soát tốt hơn nguồn lực đầu tư mà vẫn từng bước hoàn thiện hệ thống.