Khởi nghiệp quốc gia

Đây được xem là một bước cụ thể hóa định hướng giáo dục khởi nghiệp trong nhà trường, tạo cơ sở để các cơ sở giáo dục lựa chọn, tích hợp nội dung phù hợp với chương trình hiện hành và điều kiện thực tế.

Theo Quyết định 2650/QĐ-BGDĐT, Khung là tài liệu định hướng để các cơ sở giáo dục nghiên cứu, lựa chọn và vận dụng phù hợp với chương trình giáo dục, chương trình đào tạo và điều kiện thực tế. Khung không thay thế chương trình giáo dục, chương trình đào tạo hay chuẩn đầu ra hiện hành, cũng không đặt ra một môn học, mô-đun, học phần hoặc số tín chỉ bắt buộc mới.

Điểm này cho thấy mục tiêu của chính sách không phải biến mọi học sinh, sinh viên thành người kinh doanh hay yêu cầu tất cả người học phải thành lập doanh nghiệp. Ngược lại, khởi nghiệp kinh doanh được tiếp cận rộng hơn, là quá trình nhận diện cơ hội, hình thành ý tưởng, tạo giá trị, huy động nguồn lực, thử nghiệm, thích ứng và hành động có trách nhiệm. Việc thành lập doanh nghiệp, thương mại hóa sản phẩm hoặc tạo doanh thu không phải yêu cầu bắt buộc đối với mọi cấp học, đặc biệt là giáo dục phổ thông.

Từ phong trào đến phát triển năng lực

Trong những năm qua, hoạt động khởi nghiệp trong học sinh, sinh viên được triển khai ngày càng rộng tại các cơ sở giáo dục, góp phần tạo môi trường để người học phát huy tính sáng tạo, hình thành và thử nghiệm ý tưởng. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phát triển mạnh, giáo dục khởi nghiệp ngày càng gắn với yêu cầu phát triển năng lực sáng tạo, giải quyết vấn đề và thích ứng với thị trường lao động.

Định hướng này tiếp tục được củng cố trong năm 2026. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035” tại Quyết định 336/QĐ-TTg, với mục tiêu phát triển hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục theo hướng toàn diện hơn, gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tiếp đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết 86/NQ-CP về chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, xác định khởi nghiệp sáng tạo là một chiến lược dài hạn, khơi dậy tinh thần dám nghĩ, dám làm, từng bước đưa hoạt động khởi nghiệp của học sinh sinh viên gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển đất nước.

Trong ngành Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng ban hành Quyết định 1112/QĐ-BGDĐT về kế hoạch triển khai Chương trình hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035. Kế hoạch đặt mục tiêu thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, trang bị kiến thức, kỹ năng và tư duy khởi nghiệp cho người học, đồng thời xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục và tăng cường kết nối nhà trường - doanh nghiệp - nhà đầu tư - địa phương.

Trong mạch chính sách đó, Quyết định 2650/QĐ-BGDĐT tạo định hướng chung để giáo dục khởi nghiệp được triển khai phù hợp với từng cấp học, từ học tập, trải nghiệm, hướng nghiệp ở phổ thông đến đào tạo nghề, đại học, thực hành, dự án, đổi mới sáng tạo và kết nối doanh nghiệp. Qua đó, hình thành năng lực khởi nghiệp cho người học theo hướng thiết thực, an toàn, gắn với thực tiễn và tạo sự liên thông giữa các bậc giáo dục.

Thêm cơ sở để tổ chức giáo dục khởi nghiệp

Một trong những điểm đáng chú ý của Khung là việc sử dụng 7 trục năng lực chung, gồm: nhận diện cơ hội và bối cảnh; sáng tạo và ý tưởng tạo giá trị; lập kế hoạch khởi nghiệp; thử nghiệm và thích ứng; huy động và tối ưu nguồn lực; hợp tác, giao tiếp và quản trị; đạo đức và trách nhiệm xã hội. Các trục năng lực này được sử dụng làm căn cứ định hướng nội dung, phương pháp tổ chức và đánh giá.

Tư duy phản biện được phát triển xuyên suốt 07 trục năng lực thông qua việc đặt câu hỏi, phân biệt dữ kiện với giả định và ý kiến, đánh giá độ tin cậy của thông tin và bằng chứng, xem xét các phương án, lập luận và phản biện có căn cứ, đồng thời điều chỉnh nhận định, giải pháp hoặc quyết định trên cơ sở dữ liệu và phản hồi phù hợp với lứa tuổi, cấp học, trình độ đào tạo.

Điểm quan trọng khác của Khung là chuyển trọng tâm từ việc có một ý tưởng sang khả năng kiểm chứng, phát triển và tạo giá trị từ ý tưởng đó.

Người học được định hướng rèn luyện các kỹ năng quan sát, điều tra thị trường, phỏng vấn, khảo sát, phân tích nhu cầu, thử nghiệm và cải tiến dựa trên phản hồi. Đồng thời, các kỹ năng lập kế hoạch, quản lý thời gian và nguồn lực, giao tiếp, thuyết trình, phản biện, hợp tác, ra quyết định và sử dụng công cụ số, trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm cũng được đặt trong quá trình giáo dục khởi nghiệp.

Điều này có thể tạo ra thay đổi đáng kể đối với cách các trường tổ chức hoạt động khởi nghiệp. Thay vì chỉ chờ đến các cuộc thi để tìm kiếm những ý tưởng nổi bật, nhà trường có thể xây dựng quá trình dài hơn: từ phát hiện vấn đề, hình thành ý tưởng, tạo giải pháp, thử nghiệm, nhận phản hồi đến hoàn thiện dự án. Những học sinh, sinh viên có năng lực và mong muốn đi xa hơn có thể tiếp tục được hướng dẫn về mô hình kinh doanh, thị trường, tài chính, pháp lý và huy động nguồn lực.

Về phía người học, khởi nghiệp vì thế không nhất thiết bắt đầu bằng mục tiêu “mở doanh nghiệp”. Giá trị cốt lõi có thể nằm ở việc hình thành tư duy tạo giá trị, tinh thần chủ động, khả năng chấp nhận thử nghiệm và thất bại, năng lực thích ứng và trách nhiệm với cộng đồng.

Trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo theo hướng dài hạn, việc ban hành Khung nội dung kiến thức, kỹ năng về khởi nghiệp kinh doanh dành cho học sinh, sinh viên có thể xem là bước chuyển từ khuyến khích tinh thần khởi nghiệp sang chuẩn hóa cách giáo dục tinh thần và năng lực khởi nghiệp.

Nếu được vận dụng linh hoạt, phù hợp với từng cấp học và từng cơ sở giáo dục, Khung sẽ tạo nền tảng để hoạt động khởi nghiệp trong nhà trường không dừng ở những ý tưởng, cuộc thi hay sự kiện ngắn hạn, mà trở thành một quá trình giáo dục giúp người học biết quan sát, đặt vấn đề, sáng tạo giải pháp, kiểm chứng, hợp tác và tạo ra giá trị. Đây cũng là cách để tinh thần khởi nghiệp được nuôi dưỡng từ sớm, gắn với năng lực của người học và từng bước kết nối với nhu cầu của nền kinh tế, doanh nghiệp và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Bích Phương