Doanh nghiệp

Áp lực cạnh tranh và những chuẩn mực mới

Sự dịch chuyển sản xuất cùng làn sóng gia tăng nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang tạo ra sức ép cạnh tranh cho thị trường in ấn và bao bì Việt Nam. Khối doanh nghiệp FDI sở hữu ưu thế về năng lực tài chính và công nghệ hiện đại. Phân tích từ đại diện Hội In Việt Nam trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế lần thứ 24 về Máy móc Thiết bị Công nghiệp Ngành In ấn & Đóng gói Bao bì tại Việt Nam (VietnamPrintPack 2026) tại TP HCM, chỉ ra rằng, chi phí sản xuất trung bình của các doanh nghiệp nội địa hiện cao hơn khoảng 15% so với khối FDI. Đáng chú ý, gần 80% doanh nghiệp trong nước vẫn phụ thuộc vào các thế hệ công nghệ truyền thống, đứng trước nguy cơ tụt hậu trong chuỗi giá trị.

Song song đó, sự xuất hiện của các nhà đầu tư nước ngoài trong ngành in ấn đang làm thay đổi cục diện thị trường nội địa. Các doanh nghiệp FDI khi đầu tư vào Việt Nam mang theo sẵn hệ sinh thái khách hàng, công nghệ thiết bị hiện đại và nguồn nguyên liệu tiên tiến. Điều này gia tăng áp lực trực tiếp lên các doanh nghiệp Việt Nam, đặt ra nguy cơ đánh mất thị phần ngay trên sân nhà dù đã có những bước tiến trong việc nâng cao tỷ lệ tự chủ.

Ngoài sức ép nội địa, thị trường xuất khẩu Mỹ và EU liên tục thắt chặt các tiêu chuẩn sinh thái và trách nhiệm xã hội. Để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, các doanh nghiệp bao bì bắt buộc phải tiếp cận và đạt hàng loạt chứng nhận quốc tế khắt khe, như các hệ thống tiêu chuẩn bao gồm FSC, ISO 12647, chuẩn G7/GMI, ISO 14001 cùng các chuẩn mực về an ninh chuỗi cung ứng và trách nhiệm xã hội như SA8000 hay SCAN.

Theo ông Trần Việt Anh, Chủ tịch Hiệp hội Tái chế Việt Nam, xanh hóa đã trở thành yêu cầu bắt buộc áp dụng cho toàn bộ hoạt động sản xuất. Theo các thông tư mới của Chính phủ, tất cả sản phẩm bao bì sản xuất ra đều phải minh bạch nguồn gốc, có tích hợp mã QR thể hiện rõ lịch sử sản xuất và quá trình nhập nguyên vật liệu. Bên cạnh đó, các tập đoàn đa quốc gia thuộc lĩnh vực dược phẩm, điện tử cũng đưa ra các quy định nghiêm ngặt, bắt buộc các nhà cung cấp bao bì phải đáp ứng tiêu chuẩn xanh.

Về bản chất kỹ thuật, ngành in ấn ứng dụng trên nhiều bề mặt chất liệu từ giấy, kim loại cho đến polyme, gắn liền với việc sử dụng hóa chất, mực in và dung môi bám dính. Trước đây, quy trình xử lý sản phẩm sau in tương đối đơn giản. Đa số các đơn vị tiến hành xay sản phẩm để tạo ra loại nguyên liệu tạp cấp thấp nhất, hoàn toàn không bảo đảm yêu cầu an toàn thực phẩm.

Hiện nay, sự phát triển của công nghệ nguyên liệu đang tạo ra bước ngoặt mới. Mực in gốc nước và mực gốc bio dần thay thế các loại mực chứa dung môi hóa chất. Công nghệ hiện đại cho phép bóc tách toàn bộ mực in và chất phụ gia ra khỏi bề mặt giấy trong quy trình tái chế. Mô hình tách mực và dung môi để tái sử dụng đã được áp dụng tại Nhật Bản cùng một số quốc gia phát triển. Nhờ áp dụng công nghệ mới, môi trường tại các nhà xưởng in giấy không còn mùi dung môi hóa chất. Dù vậy, chuyển đổi công nghệ đòi hỏi mức đầu tư lớn cho thiết bị hiện đại và chi phí nguyên liệu cao.

Bài toán tối ưu giá thành và biên lợi nhuận

Tiến trình chuyển đổi xanh đặt các doanh nghiệp bao bì trước bài toán tài chính phức tạp. Bà Vũ Minh Khuê, Giám đốc Công ty Bao bì Khang, cho biết khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay là sự cạnh tranh về giá. Áp lực tối ưu chi phí cho khách hàng buộc doanh nghiệp phải liên tục thực hiện các chương trình cải tiến quy trình hàng năm.

Bà Vũ Minh Khuê chia sẻ Công ty Bao bì Khang đang chủ động tiến tới tiêu chuẩn ESG, tham gia vào chuỗi cung cấp bao bì xanh và nhận được sự đồng thuận cao từ các tập đoàn lớn. Để giữ vững vị trí trong chuỗi cung ứng và duy trì việc cung cấp bao bì xanh, doanh nghiệp chấp nhận giảm biên lợi nhuận.

Đối với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), ông Trần Việt Anh nhận định, việc đầu tư công nghệ hiện đại là con đường bắt buộc khi khách hàng lớn yêu cầu. Khó khăn lớn nhất của các SME chính là nguồn vốn đầu tư. Mặc dù chính sách Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đã có quy định cụ thể, Nhà nước cần triển khai thêm các chính sách kích cầu tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp thay thế các thế hệ máy in cũ đã sử dụng 10 đến 20 năm.

Dù đối mặt nhiều thách thức, ngành in và bao bì Việt Nam vẫn ghi nhận những điểm sáng về năng lực sản xuất. Tỷ lệ nhập khẩu sản phẩm in cho các doanh nghiệp FDI đang giảm dần, nhường chỗ cho sự gia tăng của sản lượng sản xuất nội địa. Bức tranh chung của ngành duy trì đà tăng trưởng tốt nhờ nhu cầu đóng gói bao bì giấy cao và yêu cầu ngày càng khắt khe về an toàn thực phẩm. Yếu tố an toàn thực phẩm gắn liền với chất lượng bao bì, mà bao bì phụ thuộc trực tiếp vào kỹ thuật in.

Định hướng phát triển dài hạn đòi hỏi ngành in phải có một chiến lược tổng thể gắn liền với trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Ông Trần Việt Anh nhấn mạnh xu hướng nhà máy in tương lai sẽ thu nhỏ về diện tích, giảm số lượng lao động trực tiếp nhưng tăng mạnh về sản lượng nhờ công nghệ. Do giá máy in hiện đại rất đắt, các chính sách hỗ trợ tài chính từ Nhà nước đóng vai trò then chốt.

Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực chế tạo thiết bị trong nước, tiến tới nội địa hóa trên 50% thiết bị in là mục tiêu cần thiết để giảm phụ thuộc nhập khẩu. Song song đó, việc nghiên cứu sản xuất các nguyên liệu in như mực và dung môi nội địa sẽ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung.

Ở khâu tái chế, công nghệ in phải kết hợp chặt chẽ với quy trình xử lý nguyên liệu sau tiêu dùng. Ông Trần Việt Anh phân tích, sản phẩm in có nguồn gốc từ giấy và nguyên liệu hóa thạch cần được tái sử dụng tuần hoàn, từ bao bì hộp thiếc chuyển thành bao bì carton. Việc áp dụng công nghệ tách mực để tái chế giúp giảm lượng mực nhập khẩu từ 100.000 tấn xuống còn 50.000 tấn mỗi năm. Đây chính là định hướng chiến lược mở ra không gian phát triển cho ngành in và bao bì Việt Nam trong 20 năm tới.

Quân Bảo