Kinh tế địa phương

Không chỉ dừng lại ở mở rộng kim ngạch xuất nhập khẩu đơn thuần, việc hiện đại hóa quy trình thông quan, kết nối hạ tầng logistics liên quốc gia và phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành chiếc chìa khóa chiến lược để thúc đẩy kinh tế vùng biên bứt phá bền vững.

Tọa độ kết nối chiến lược từ Điện Biên

Tuyến hành lang kinh tế kết nối các tỉnh khu vực phía Bắc Việt Nam với các địa phương Bắc Lào và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) sở hữu vị trí địa kinh tế đặc biệt trong chiến lược hội nhập và mở rộng không gian phát triển quốc tế. Nằm ở giao điểm tiếp giáp trực tiếp giữa ba quốc gia, tỉnh Điện Biên không chỉ đóng vai trò phên dậu an ninh quốc phòng vững chắc mà còn là trung tâm trung chuyển, cầu nối giao thương trọng yếu nối liền không gian kinh tế ASEAN rộng lớn với thị trường nội địa đầy tiềm năng của khu vực Tây Nam Trung Quốc.

Nhằm hiện thực hóa các cam kết hợp tác liên vùng, cụ thể hóa các chiến lược đối ngoại và tạo xung lực mạnh mẽ cho hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, chiều 18/9/2026, tại Trung tâm Tổ chức sự kiện Him Lam Grand Center, phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên, UBND tỉnh Điện Biên phối hợp với Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc năm 2026. Với chủ đề ‘Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc’, sự kiện quy tụ đông đảo đại diện lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, chính quyền địa phương cùng hàng trăm doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng của ba nước.

Đánh giá về tầm quan trọng mang tính chiến lược của định hướng này đối với sự phát triển toàn diện của địa phương, tại hội nghị, ông Lò Văn Cương - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên khẳng định: “Thúc đẩy xuất nhập khẩu và phát triển kinh tế biên giới không thể tách rời việc tăng cường liên kết vùng và hiện đại hóa phương thức thương mại. Tỉnh Điện Biên xác định nhiệm vụ trọng tâm là phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương và các tỉnh bạn nhằm tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn về hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật cửa khẩu, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp ba nước kết nối giao thương, nâng cao năng lực cạnh tranh và đưa kinh tế biên giới phát triển thực chất, bền vững”.

Nhìn từ góc độ quản lý nhà nước và định hướng chính sách thương mại quốc gia, ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: “Bối cảnh thương mại toàn cầu và khu vực đang đặt ra những yêu cầu mới ngày càng khắt khe hơn về tính bền vững, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và tốc độ giao dịch. Chuyển đổi số và thương mại xanh không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích hay xu hướng ngắn hạn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp Việt Nam, Lào và Trung Quốc nâng cao giá trị gia tăng, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua con đường xuất nhập khẩu chính ngạch”.

Thực tiễn hợp tác song phương và đa phương thời gian qua phản ánh rõ sự gia tăng mạnh mẽ về nhu cầu giao thương giữa các bên. Việc đánh giá một năm thực hiện Biên bản hợp tác giữa Sở Công Thương tỉnh Điện Biên và Sở Công Thương 06 tỉnh Bắc Lào, kết hợp với các chương trình làm việc chuyên sâu giữa chính quyền tỉnh Điện Biên và Cục Thương mại thành phố Phổ Nhĩ (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc) cho thấy sự đồng thuận cao trong việc nâng tầm quan hệ kinh tế biên giới.

Tối ưu hóa chuỗi cung ứng bằng hạ tầng logistics và cửa khẩu số

Muốn chuyển hóa tiềm năng và dư địa kinh tế thành giá trị kim ngạch thực tế, việc tập trung tháo gỡ các nút thắt về hạ tầng logistics, chi phí vận tải và thủ tục hành chính (TTHC) tại khu vực cửa khẩu là nhiệm vụ mang tính sống còn. Hiện tượng nghẽn dòng hàng hóa cục bộ vào mùa cao điểm nông sản hay chi phí logistics liên biên giới còn cao đang là những trở ngại trực tiếp làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm.

Phân tích giải pháp cho bài toán này dưới góc độ chuyên môn, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), ông Trần Ngọc Khánh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng tuyến hành lang logistics xanh kết nối liên vùng: “Sự kết nối nhịp nhàng giữa vận tải đường bộ, đường sắt và hệ thống kho ngoại quan, kho lạnh hiện đại là điều kiện tiên quyết để hạ giá thành logistics. Doanh nghiệp logistics cần chủ động áp dụng tiêu chuẩn xanh, ứng dụng công nghệ quản trị chuỗi cung ứng thông minh nhằm giảm thiểu chi phí ẩn, giảm phát thải carbon và tăng tốc độ lưu thông hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới”.

Phân tích rõ hơn về cơ hội hợp tác phát triển hạ tầng vùng biên phía Bắc, ông La Hằng - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Nhân đại huyện Giang Thành, thành phố Phổ Nhĩ, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) chia sẻ: “Các địa phương biên giới cần tăng cường kết nối hạ tầng giao thông sang cửa khẩu A Pa Chải - Long Phú, tập trung phát triển các mô hình gia công sản xuất xuyên biên giới, logistics chuỗi cung ứng lạnh và thúc đẩy du lịch sinh thái gắn với thương mại biên mậu. Việc đồng bộ hóa tiêu chuẩn kỹ thuật và đơn giản hóa quy trình giao nhận hàng hóa sẽ giúp doanh nghiệp hai bên tối ưu hóa chi phí vận tải”.

Ở chiều kết nối phía Tây, đại diện cho lực lượng quản lý thương mại vùng Bắc Lào, ông Su Lin Mít Tạ Phạp - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh U-đôm-xay (Lào) chia sẻ tầm nhìn chiến lược: “Dựa trên lợi thế vị trí chiến lược là trung tâm logistics Bắc Lào kết nối đường sắt và đường bộ giữa Lào - Trung Quốc - Việt Nam, cùng tiềm năng năng lượng sạch (năng lượng xanh), Oudomxay hội tụ đầy đủ điều kiện bứt phá trở thành trung tâm thương mại biên giới xanh và số kết nối khu vực. Chúng tôi ủng hộ mạnh mẽ việc chuyển đổi số (e-Customs), thiết lập "Luồng xanh" (Green Channel) ưu tiên nông sản tươi, nâng cấp cơ sở hạ tầng cửa khẩu và thiết lập cơ chế phối hợp địa phương qua đường dây nóng (Hotline) để hàng hóa, phương tiện lưu thông thuận tiện, nhanh chóng và giảm tối đa chi phí cho doanh nghiệp hai bên”.

Song song với hạ tầng cứng, việc chuyển đổi số trong công tác quản lý biên giới và thông quan được xem là đột phá quan trọng nhất. Đồng hành cùng chính quyền địa phương trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, ông Trần Trung Nghĩa - Trưởng phòng Công nghệ thông tin, Chi cục Hải quan khu vực VII khẳng định: “Việc số hóa hồ sơ, chứng từ hải quan là bước chuyển trọng tâm từ phương thức “quản lý dựa trên văn bản giấy/file đính kèm thụ động” sang “quản lý dựa trên dữ liệu chuẩn hóa”. Toàn bộ hồ sơ giấy được số hóa, chuyển sang phương thức hải quan ‘phi giấy tờ’, cho phép thực hiện thủ tục trực tuyến 24/7 từ xa. Thay vì doanh nghiệp phải scan các chứng từ giấy thuộc bộ hồ sơ hải quan thành file PDF/JPEG rồi đính kèm lên hệ thống (V5/VNACCS), sẽ được gửi dưới dạng hồ sơ điện tử. Hệ thống cho phép kết nối trực tiếp với hệ thống của các bộ, ngành để chuyển dữ liệu điện tử sang hệ thống hải quan mà không qua trung gian. Đồng thời, hệ thống hỗ trợ trao đổi C/O điện tử xuyên biên giới giữa các nước trong khối ASEAN”.

Đồng thời, sự phối hợp giữa Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cùng Ngân hàng Nhà nước trong việc triển khai Phiên chợ thanh toán không dùng tiền mặt tại khu vực cửa khẩu đã tạo nền tảng vững chắc cho việc minh bạch hóa giao dịch, giảm thiểu rủi ro sử dụng tiền mặt trong mua bán hàng hóa qua biên giới.

Thương mại điện tử xuyên biên giới: Bệ phóng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Sự phát triển bứt phá của kinh tế số đang mở ra những kênh giao thương hoàn toàn mới, vượt qua các rào cản địa lý truyền thống. Thương mại điện tử xuyên biên giới chính là chiếc cầu nối trực tiếp nhất đưa nông sản, thực phẩm chế biến, hàng gia dụng và sản phẩm OCOP của các tỉnh miền Bắc tiếp cận nhanh chóng với thị trường tiêu dùng rộng lớn của Trung Quốc và các nước ASEAN.

Nhấn mạnh vai trò của các giải pháp công nghệ, ông Phạm Tấn Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), cho rằng: “Cần xây dựng hồ sơ số cho vùng nguyên liệu Tây Bắc - mã vùng trồng, nhật ký canh tác điện tử, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Đây là khoản đầu tư minh bạch nguồn gốc để làm nền tảng marketing quốc tế rẻ nhất và bền nhất. Đồng thời, triển khai chương trình đào tạo kỹ năng marketing số xuất khẩu cho doanh nghiệp và hợp tác xã Điện Biên. Ngoài ra, thí điểm các phiên livestream biên mậu chung ba nước Việt Nam - Lào - Trung Quốc ngay tại vùng nguyên liệu và cửa khẩu”.

Khẳng định quyết tâm đồng hành cùng các chủ thể kinh tế địa phương, ông Bùi Văn Ba - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Điện Biên phát biểu cam kết: Hiệp hội sẽ tích cực phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước để hỗ trợ các doanh nghiệp hội viên đẩy mạnh chuyển đổi số, chủ động liên kết với các hiệp hội ngành hàng của Lào và Trung Quốc nhằm thiết lập các chuỗi liên kết sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ nông lâm thủy sản, vật liệu xây dựng và dịch vụ du lịch xuyên biên giới.

Tổng kết lại các nội dung thảo luận và định hướng phát triển trong thời gian tới, ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) phát biểu kết luận hội nghị và khẳng định thông điệp mang tính chiến lược, hành lang kinh tế biên giới Việt Nam - Lào - Trung Quốc đang đứng trước cơ hội lịch sử để phát triển thành một vùng động lực tăng trưởng mới: “Chúng ta cần cùng nhau xây dựng một phương thức giao thương mới: Cửa khẩu thông minh hơn - logistics hiệu quả hơn - hàng hóa chất lượng hơn - thương mại số mạnh hơn - sản xuất xanh hơn - và liên kết vùng chặt chẽ hơn. Tôi tin tưởng rằng, với sự quyết tâm của các địa phương, sự đồng hành của các cơ quan quản lý và sự năng động của cộng đồng doanh nghiệp, những tiềm năng được trao đổi tại Hội nghị hôm nay sẽ từng bước được chuyển hóa thành các dự án hợp tác, các chuỗi cung ứng, các hợp đồng thương mại và những giá trị phát triển cụ thể”.

Hội nghị kết thúc bằng lễ ký kết hàng loạt Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) giữa các doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu và logistics ba nước. Những cam kết thực chất này không chỉ thể hiện niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào định hướng “Chuyển đổi số và Thương mại xanh”, mà còn hứa hẹn tạo nên cú huých mạnh mẽ, đưa hành lang kinh tế Việt - Lào - Trung bước vào giai đoạn phát triển bứt phá và bền vững.

Nguyễn Minh