Công nghệ

“Bẫy” chạy đua thiết bị

Thị trường đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng về yêu cầu từ phía khách hàng. Đơn hàng đòi hỏi thời gian giao nhanh hơn, mẫu mã đa dạng hơn, số lượng trong mỗi đơn ít hơn, chất lượng đồng đều, giá cả hợp lý và quy trình sản xuất xanh hơn. Những đòi hỏi này buộc các nhà máy sản xuất không thể tiếp tục duy trì phương thức vận hành cũ. Tự động hóa và chuyển đổi số trở thành phương hướng bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Dù vậy, trong quá trình tìm kiếm giải pháp, nhiều nhà máy rơi vào xu hướng tập trung mua sắm thiết bị. Việc đầu tư máy móc đắt tiền khi chưa làm rõ vấn đề vận hành nội bộ tạo ra sự lãng phí ngân sách lớn. Nhiều đơn vị sở hữu dây chuyền hiện đại nhưng hệ thống quản trị vẫn phụ thuộc vào ghi chép thủ công, sổ sách hoặc kinh nghiệm cá nhân. Khi thiết bị hoạt động tách rời khỏi dòng dữ liệu chung, mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất khó đạt được như kỳ vọng.

Bài toán trọng tâm

Ông Nguyễn Minh Thy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bao bì Việt Nam, Tổng Giám đốc Tổng công ty Liksin, cho rằng khi xây dựng dự án đổi mới công nghệ, câu hỏi đầu tiên đặt ra là doanh nghiệp muốn giải quyết vấn đề gì, thay vì tìm kiếm máy móc để mua. Máy móc đóng vai trò làm phương tiện. Năng lực công nghệ và kết quả đầu ra mới chính là mục tiêu cốt lõi của dự án. “Tự động hóa thực chất phải hướng đến việc làm chủ dữ liệu, nâng cao chất lượng và tạo ra giá trị mới cho sản xuất”, ông Nguyễn Minh Thy nói trong hội thảo “Tự động hóa trong ngành in ấn - bao bì” tại TP HCM.

Đổi mới công nghệ xuất phát từ những bài toán rất thực tế trong xưởng sản xuất. Đó có thể là yêu cầu giảm 5% lượng giấy hao hụt, cắt giảm thời gian chuẩn bị máy, ứng dụng camera AI kiểm tra lỗi in, kết nối dữ liệu đơn hàng hay thay đổi kết cấu bao bì để tiết kiệm nguyên liệu. Khi nhu cầu thực tế được chuyển thành bài toán công nghệ có mục tiêu rõ ràng, việc kết nối với các chuyên gia và chương trình hỗ trợ sẽ diễn ra thuận lợi hơn.

Dự án đổi mới công nghệ đòi hỏi các chỉ tiêu KPI đo lường cụ thể. Ví dụ, tỷ lệ phế phẩm từ 8% giảm xuống còn 5%, thời gian chuẩn bị đơn hàng từ 60 phút giảm xuống 40 phút, hoặc mức tiêu hao năng lượng cắt giảm 10%. Việc xác định mục tiêu đo lường chính xác giúp nhà máy lựa chọn đúng công nghệ phù hợp, đồng thời đánh giá được hiệu quả tài chính sau đầu tư.

Lộ trình 5 bước

Để triển khai đổi mới công nghệ thành công, ông Huỳnh Văn Tùng, Trưởng Văn phòng đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ tại Miền Nam đề xuất quy trình thực hiện tuân thủ lộ trình 5 bước rõ ràng. Bước thứ nhất là xác định bài toán vận hành, như phế phẩm cao, năng suất thấp, tiêu hao lớn hoặc thời gian giao hàng kéo dài. Bước thứ hai là đo lường hiện trạng nhằm thu thập số liệu chính xác về tỷ lệ lỗi, thời gian dừng máy và mức tiêu thụ năng lượng. Bước thứ ba là tìm kiếm giải pháp công nghệ thích hợp, có thể là máy mới, cảm biến IoT, phần mềm quản lý hay thay đổi quy trình. Bước thứ tư là tiếp cận các cơ chế hỗ trợ phù hợp. Bước cuối cùng là tiến hành triển khai thực tế.

Việc lựa chọn hạng mục đầu tư được đánh giá dựa trên 2 trục: tác động tới kinh doanh và khả năng triển khai. Các hạng mục dễ thực hiện nhưng mang lại tác động kinh doanh cao được xếp vào nhóm “thắng nhanh” để ưu tiên làm trước. Việc xử lý những cụm máy có thời gian dừng cao là ví dụ điển hình cho cách tiếp cận “thắng nhanh”.

Thứ tự tư duy chuẩn trong chuyển đổi số bắt đầu từ việc xác định bài toán, chuẩn hóa quy trình, xác định dữ liệu, phát triển con người, sau đó mới lựa chọn công nghệ. Việc tuân thủ thứ tự này giúp giảm thiểu rủi ro và tránh thất bại trong quá trình vận hành.

Tự động hóa không đồng nghĩa với việc luôn phải mua thêm máy móc. Thiết bị cơ khí chỉ tạo ra giá trị khi kết nối chặt chẽ cùng dữ liệu, quy trình và con người. Đích đến của nhà máy thông minh là đạt năng suất cao nhất, ít lỗi nhất và phản ứng nhanh nhất với thị trường.

Đối với các nhà máy sở hữu nhiều máy móc cũ hoạt động 10–20 năm, việc thay thế toàn bộ thiết bị tạo ra áp lực tài chính rất lớn. Bài toán đặt ra là tìm cách trích xuất dữ liệu cần thiết mà chưa phải thay thế máy móc. Phương án Retrofit, lắp đặt thêm thiết bị phụ trợ vào máy cũ, giúp tạo ra tiếng nói dữ liệu cho dây chuyền hiện hữu với chi phí hợp lý. Có thể kể như sử dụng Y-cable lấy dữ liệu từ cổng có sẵn, dùng Smart Gateway chuyển đổi giao thức, gắn cảm biến IoT đo dòng điện hay độ rung, hay lắp camera AI đọc màn hình hiển thị.

Tự động hóa bắt đầu từ việc chọn đúng bài toán, đi đúng dữ liệu và tuân thủ lộ trình: làm nhỏ, đo được, chứng minh rồi mới nhân rộng. Khi doanh nghiệp xác định chính xác bài toán vận hành và chuẩn hóa dữ liệu, quá trình chuyển đổi công nghệ sẽ mang lại giá trị thiết thực và bền vững cho toàn bộ nhà máy.

Quân Bảo