Kinh tế địa phương

Để duy trì đà tăng trưởng vũ bão này trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, bài toán đặt ra không chỉ nằm ở việc cắt giảm thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, mà còn đòi hỏi sự đồng bộ toàn diện từ năng lực sản xuất nội tại cho đến việc khơi thông mạch máu logistics và hệ thống phân phối hàng hóa.

Từ dấu ấn sản xuất...

Với hơn 3.200 doanh nghiệp trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu và hơn 1.800 doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng hóa hướng ra thị trường quốc tế, sức sống kinh tế của Hải Phòng gắn liền với hơi thở của hội nhập. Minh chứng rõ nét nhất là năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố đạt mốc ấn tượng 91,72 tỷ USD, trong đó riêng xuất khẩu đạt 50,14 tỷ USD, tăng 8,5% so với năm trước.

Đà bứt phá này tiếp tục được duy trì mạnh mẽ trong năm 2026. Chỉ tính riêng tám tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của thành phố đã đạt 42,2 tỷ USD, tăng 14,6% so với cùng kỳ, hoàn thành 81,2% kế hoạch năm và vượt xa kịch bản dự báo; trong khi chiều nhập khẩu ghi nhận con số 31,1 tỷ USD, tăng 18,56%.

Các nhóm hàng chủ lực như điện tử, linh kiện điện tử, máy móc, thiết bị, dệt may và da giày tiếp tục đóng vai trò là những trụ cột vững chắc. Bên cạnh đó, cơ cấu mặt hàng xuất khẩu đang ngày càng đa dạng hóa khi ghi nhận sự xuất hiện của các sản phẩm chế biến sâu mang hàm lượng giá trị gia tăng cao.

Điển hình như Công ty Cổ phần Jungtop Vina tại phường Việt Hòa, thành phố Hải Phòng, vừa chính thức xuất khẩu thành công lô hàng hai mươi tấn bột ớt đầu tiên sang thị trường Nhật Bản. Lô hàng được hoàn thiện ngay tại nhà máy chế biến của doanh nghiệp, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong chiến lược chinh phục thị trường quốc tế.

Theo kế hoạch kinh doanh, từ nay đến cuối năm 2026, doanh nghiệp dự kiến đưa ra thị trường bình quân từ 20 đến 30 tấn bột ớt mỗi tháng, phục vụ cả nhu cầu nội địa lẫn xuất khẩu. Để đưa sản phẩm vượt qua những hàng rào kiểm dịch và tiêu chuẩn an toàn khắt khe của Nhật Bản, Jungtop Vina đã phải kiểm soát nghiêm ngặt từ khâu nguyên liệu đầu vào đến toàn bộ quy trình chế biến, đóng gói.

Theo kết quả FTA Index năm 2025 do Bộ Công Thương công bố, Hải Phòng đạt 35,62 trên tổng số 40 điểm, đứng đầu cả nước trong số ba mươi tư tỉnh, thành phố và là địa phương duy nhất đạt mức xếp hạng rất tốt, vượt xa mức điểm trung bình toàn quốc là 21,66. Thành phố dẫn đầu tuyệt đối ở hai chỉ số thành phần là tiếp cận thông tin và thực thi quy định pháp luật theo FTA.

Đặc biệt, từ tháng 8 năm 2025, việc đưa vào vận hành mô hình cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa theo phương thức năm tại chỗ tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công thành phố đã tạo ra một cuộc cách mạng trong thủ tục hành chính.

Mọi công đoạn từ tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt hồ sơ đến đóng dấu và trả kết quả được quy tụ về một đầu mối duy nhất, giúp doanh nghiệp cắt giảm tới khoảng 70% thời gian chờ đợi. Tính riêng từ đầu năm 2026 đến nay, cơ quan chức năng đã cấp khoảng 150.000 bộ chứng nhận xuất xứ cho hàng hóa xuất khẩu với tổng trị giá lên tới khoảng 7 tỷ USD.

Thêm vào đó, việc Chi cục Hải quan khu vực 3 được lựa chọn thí điểm mô hình thông quan tập trung từ ngày 1 tháng 6 năm 2026 đã góp phần chuẩn hóa quy trình xử lý hồ sơ, đẩy nhanh tốc độ thông quan hàng hóa tại các cửa khẩu cảng biển, giảm thiểu tối đa chi phí tuân thủ và nâng cao tính minh bạch cho chuỗi cung ứng logistics của thành phố.

Phát biểu tại Lễ công bố FTA Index 2025, ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng đã nhấn mạnh rằng thành phố coi chỉ số này là công cụ quản trị và cải cách thực chất chứ không chạy theo thành tích hình thức. Theo ông Cường, ưu đãi thuế quan chỉ mở ra cánh cửa cơ hội ban đầu, nhưng chất lượng sản phẩm, năng lực số hóa và hiệu quả quản trị chuỗi cung ứng logistics mới chính là những yếu tố cốt lõi quyết định khả năng sinh tồn và phát triển vươn xa của doanh nghiệp địa phương.

... đến nâng cao năng lực nội tại và tối ưu hóa hạ tầng logistics để phát triển bền vững

Dù đã đạt được những thành tựu tự hào, hành trình tận dụng các hiệp định thương mại tự do của doanh nghiệp Hải Phòng vẫn đứng trước nhiều thử thách đan xen. Thực tế sản xuất cho thấy, nhiều ngành hàng chủ lực như điện tử hay dệt may vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu từ nước ngoài, gây ra không ít khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn về quy tắc xuất xứ để thụ hưởng trọn vẹn ưu đãi thuế quan.

Điển hình tại Công ty Cổ phần May Hai, nơi phần lớn sản phẩm được xuất khẩu sang các thị trường lớn như Liên minh Châu Âu và Hoa Kỳ, ông Đỗ Nam Hải, Phó Tổng Giám đốc công ty chia sẻ rằng các FTA đã tạo động lực to lớn giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường và duy trì việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động. Dù vậy, ưu đãi thuế quan chỉ là điều kiện cần, để giữ chân khách hàng quốc tế, doanh nghiệp buộc phải liên tục đổi mới công nghệ, chuẩn hóa toàn bộ quy trình sản xuất và đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của từng thị trường.

Riêng trong ngành dệt may, mọi công đoạn từ kiểm soát nguồn nguyên liệu đầu vào, lưu giữ hồ sơ xuất xứ cho đến việc tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về điều kiện lao động, mức tiêu hao năng lượng và kiểm soát phát thải trong hệ thống nhà xưởng đều phải được thực hiện minh bạch. Nếu không thích ứng kịp thời với các tiêu chuẩn xanh hóa này, doanh nghiệp rất dễ đánh mất đơn hàng vào tay đối thủ dù sở hữu lợi thế cạnh tranh về giá cả.

Đối với khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó khăn lại càng chồng chất do nguồn nhân lực chuyên trách còn mỏng, khả năng cập nhật các cam kết quốc tế chậm và áp lực tài chính đè nặng khi phải đầu tư công nghệ mới để đáp ứng yêu cầu khắt khe từ thị trường nhập khẩu. Do đó, bên cạnh sự nỗ lực tự thân của cộng đồng doanh nghiệp, rất cần những chính sách hỗ trợ cụ thể, thiết thực và đúng trọng tâm từ phía các cơ quan quản lý nhà nước, được thiết kế riêng biệt phù hợp với đặc thù của từng ngành hàng.

Đối với ngành dệt may và da giày, sự hỗ trợ cần tập trung vào việc tháo gỡ nút thắt nguyên liệu phụ trợ, tối ưu hóa quy tắc xuất xứ và thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất xanh. Đối với ngành thực phẩm chế biến, các giải pháp phải hướng tới việc nâng cao tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, kiểm dịch, cải tiến bao bì thông minh và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch để tạo niềm tin vững chắc với người tiêu dùng quốc tế.

Trong khi đó, các ngành điện tử, cơ khí và công nghiệp hỗ trợ lại cần sự quan tâm sâu sát đến tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và mở rộng cơ hội kết nối tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với các giải pháp về sản xuất, việc tối ưu hóa hạ tầng logistics và dịch vụ vận tải đóng vai trò quyết định trong việc giảm giá thành sản phẩm và nâng cao sức cạnh tranh tổng thể. Các cơ quan chức năng cần tăng cường hệ thống cảnh báo sớm về các biện pháp phòng vệ thương mại, sự thay đổi trong chính sách thương mại quốc tế, cũng như các tiêu chuẩn môi trường và quy định phát thải mới từ các thị trường đối tác, giúp doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch nhập nguyên liệu, chuẩn bị hồ sơ xuất khẩu và lựa chọn phương án vận chuyển tối ưu.

Đặc biệt, việc thực thi hiệu quả các FTA phải gắn liền với chiến lược tăng cường liên kết chặt chẽ giữa khối doanh nghiệp nội địa và khu vực doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài. Với tầm nhìn chiến lược, sự đồng hành sát sao của chính quyền cùng tư duy đổi mới không ngừng của cộng đồng doanh nghiệp, Hải Phòng đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ, khẳng định vị thế là trung tâm xuất nhập khẩu hàng đầu, đưa hàng hóa Việt Nam vươn xa và chinh phục vững chắc thị trường toàn cầu trong kỷ nguyên hội nhập mới.

Lê Cường - Bùi Hiền