Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật An toàn thực phẩm: Rõ đầu mối, rõ trách nhiệm
Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đặt yêu cầu đổi mới phương thức quản lý theo hướng thống nhất đầu mối, phân cấp mạnh cho địa phương.
Trong bối cảnh yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm ngày càng cao, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm được kỳ vọng sẽ khắc phục những điểm chồng chéo trong tổ chức thực hiện, đồng thời tạo chuyển biến rõ hơn từ quản lý thủ tục sang kiểm soát rủi ro và trách nhiệm.
Dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi (Dự thảo) dự kiến trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, tháng 10/2026. Dự thảo được xây dựng gồm 9 chương, 76 điều, quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh, công bố sản phẩm, kiểm tra, thử nghiệm, giám định, truy xuất nguồn gốc, thông tin, quảng cáo và ghi nhãn thực phẩm.
Một trong những nội dung đáng chú ý của Dự thảo là việc hoàn thiện mô hình quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.
Theo Dự thảo, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm ở Trung ương là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong thực hiện quản lý nhà nước về lĩnh vực này. UBND các cấp thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong phạm vi địa phương; Chính phủ quy định cụ thể trách nhiệm của từng cấp.
Dự thảo cũng định hướng phân cấp mạnh việc tiếp nhận hồ sơ công bố và cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Chính phủ sẽ quy định thẩm quyền cấp, gia hạn, thu hồi bản công bố sản phẩm và Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo hướng đẩy mạnh phân cấp tối đa cho cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh thực hiện.
Định hướng này nhằm hoàn thiện mô hình quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối, đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương. Cùng với việc sắp xếp lại trách nhiệm quản lý, Dự thảo cũng hướng tới đổi mới phương thức quản lý theo nguy cơ, kiểm soát xuyên suốt chuỗi cung ứng và nâng cao hiệu quả hậu kiểm.
Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là xác định một đầu mối mà còn phải phân định rõ vai trò của các cơ quan liên quan.
Theo TS Nguyễn Thái Cường, Giảng viên Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, việc xác định rõ một đầu mối chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm là cần thiết để khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo trong quản lý. Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, Luật cần đồng thời quy định rõ phạm vi trách nhiệm của từng cơ quan, tránh trường hợp “một đầu mối” nhưng nhiều cơ quan cùng tham gia, khiến doanh nghiệp vẫn phải thực hiện nhiều thủ tục và khó xác định cơ quan chịu trách nhiệm khi phát sinh vấn đề.
Theo chuyên gia, phân cấp cho địa phương cũng cần gắn với năng lực thực thi và cơ chế giám sát thống nhất. Trung ương nên tập trung xây dựng tiêu chuẩn, tiêu chí phân loại nguy cơ, hệ thống dữ liệu và cơ chế kiểm tra, giám sát; trong khi địa phương chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, hậu kiểm và xử lý các vấn đề phát sinh trên địa bàn. Cách tiếp cận này sẽ giúp giảm tầng nấc thủ tục nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát an toàn thực phẩm thống nhất trên toàn quốc.
Cho ý kiến về Dự thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng việc xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối là phù hợp với định hướng, song cần thể hiện chính xác hơn trong Dự thảo Luật. Theo ông, thay vì quy định “Bộ Y tế chịu trách nhiệm trước Chính phủ”, nên xác định “Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm”, qua đó làm rõ vai trò đầu mối của Bộ Y tế nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc Chính phủ thống nhất quản lý.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cũng cho rằng Dự thảo cần tiếp tục làm rõ hơn mối quan hệ giữa cơ quan tham mưu, giúp Chính phủ quản lý thống nhất với các bộ quản lý theo ngành, lĩnh vực. Trong đó, cần xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và cơ chế tham gia của từng cơ quan để mô hình quản lý tập trung có thể vận hành trên thực tế.