Được cho là giải pháp cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới, tuy nhiên, góp ý sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, không ít ý kiến cho rằng, cần xác định rõ triết lý quản lý.
Theo đó, sau khi tiếp thu, chỉnh lý từ những góp ý của các cơ quan, đơn vị, cộng đồng doanh nghiệp, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tiếp tục được Bộ Y tế đưa ra lấy ý kiến rộng rãi.
Một trong những sửa đổi, bổ sung đáng chú ý tại dự thảo Luật là quy định với thực phẩm nhập khẩu. Cụ thể, dự thảo đề xuất ba mức kiểm tra gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm, dựa trên mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.
Theo TS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, cách tiếp cận này nhằm tập trung nguồn lực vào những nhóm hàng, lô hàng có nguy cơ cao. Ở chiều xuất khẩu, doanh nghiệp không chỉ phải đáp ứng quy định của Việt Nam mà còn phải phù hợp yêu cầu của thị trường nhập khẩu, đồng thời có khả năng chứng minh nguồn gốc, chất lượng và hành trình của từng lô hàng. Khi đó, khả năng truy xuất và minh chứng dữ liệu trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.
Bên cạnh những nội dung đã nêu, tại dự thảo, cơ quan soạn thảo cũng mở rộng cách tiếp cận đối với thực phẩm giả. Theo đó, hàng giả không chỉ là giả nhãn hiệu, bao bì, mà còn có thể là sản phẩm không đúng bản chất, công dụng, thành phần hoặc hàm lượng như đã công bố. Trọng tâm quản lý vì thế chuyển từ nhận diện hình thức sang kiểm soát chất lượng thực chất.
Đặc biệt, dự thảo đưa vào phạm vi kiểm soát các hành vi làm giả, sửa chữa, xóa bỏ, che giấu hoặc tạo lập sai lệch dữ liệu về hồ sơ công bố, kết quả thử nghiệm, mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, hồ sơ lô hàng, bảo quản, vận chuyển… nhằm hợp thức hóa sản phẩm không bảo đảm an toàn.
Được cho là giải pháp cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới, tuy nhiên, góp ý sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, không ít ý kiến cho rằng, cần xác định rõ triết lý quản lý.
Tham gia góp ý, ông Nguyễn Đức Thịnh, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm (VINAFOSA) lưu ý, thực phẩm có phạm vi rất rộng, từ sản phẩm nông nghiệp nhỏ lẻ, thực phẩm tươi sống đến sản phẩm công nghiệp bao gói sẵn. Mỗi nhóm có nguồn phát sinh mối nguy, mức độ phơi nhiễm và khả năng kiểm soát khác nhau.
Do đó, vị chuyên gia này cho hay, không thể quản lý tất cả thực phẩm theo cùng một phương thức.
Và từ thực trạng đã nêu, đại diện VINAFOSA kiến nghị, từng bước chuyển từ tư duy “quản lý tất cả thực phẩm theo một hệ thống thủ tục tương đối đồng đều” sang tư duy “phân loại rủi ro và áp dụng biện pháp quản lý tương xứng với rủi ro”.
Cụ thể, bổ sung nguyên tắc quản lý dựa trên rủi ro, xác định mức độ tiền kiểm, tần suất thanh tra dựa trên nguy cơ thực tế, đặc điểm sản phẩm và lịch sử tuân thủ. Xây dựng hệ thống phân loại rủi ro quốc gia, làm cơ sở thiết kế phương thức quản lý phù hợp. Thiết kế các tầng quản lý tương ứng: áp dụng tiền kiểm có trọng tâm với sản phẩm nguy cơ cao; phát huy cơ chế tự công bố và hậu kiểm đối với thực phẩm bao gói sẵn thông thường.
Không chỉ có vậy, lấy lịch sử tuân thủ làm căn cứ quản lý, đại diện VINAFOSA cũng kiến nghị, doanh nghiệp tuân thủ tốt được giảm gánh nặng kiểm tra; ngược lại, đơn vị vi phạm sẽ chịu mức độ kiểm soát cao hơn. Cùng với đó, có lộ trình riêng cho khu vực sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ, như quản lý từng bước thông qua mã vùng trồng, hợp tác xã, chợ đầu mối, đơn vị thu mua thay vì ép áp dụng ngay quy định như nhà máy lớn.
Đồng quan điểm nêu trên, trước đó, bà Trần Hoàng Yến, Phó Trưởng Văn phòng đại diện Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cũng đề xuất, hoạt động kiểm tra hàng xuất khẩu cần chú trọng lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp. Các cơ sở đã áp dụng hệ thống quản lý như HACCP (phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn) hoặc ISO 22000 nên được giảm tần suất kiểm tra.
Về nội dung dự thảo Luật này, cho ý kiến tại phiên họp Thường trực Ủy ban mở rộng thẩm tra sơ bộ dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) mới đây, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, an toàn thực phẩm là lĩnh vực quan trọng, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, đời sống nhân dân, sự phát triển của giống nòi cũng như năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Do đó, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ; tiếp tục rà soát dự thảo Luật và hồ sơ, nhất là các nội dung còn có ý kiến khác nhau, các cơ chế có tính đặc thù, các chính sách có phạm vi tác động lớn và khác biệt với pháp luật có liên quan…
Được biết, dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét và thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026).
