Doanh nghiệp

Hải Phòng có rất nhiều tiềm năng để phát triển vận tải thủy nội địa. Đây là hướng đi cần thiết nhằm giảm áp lực cho hoạt động giao thông đường bộ, bảo vệ môi trường. Đồng thời, góp phần tăng trưởng hiệu quả kinh tế, xã hội địa phương trong thời gian tới.

Còn nhiều bất cập

Hải Phòng sở hữu hệ thống sông ngòi dày đặc và kết nối thuận tiện với các tỉnh, thành trong vùng Đồng bằng sông Hồng và các khu công nghiệp trọng điểm. Đây được xem là một lợi thế quan trọng để thành phố phát triển vận tải thủy nội địa, hình thành mạng lưới hậu cần sau cảng đa phương thức.

Đánh giá về lợi ích từ phát triển vận tải thủy nội địa, ông Trần Tiến Dũng - Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng cho rằng, vận tải thủy nội địa được coi là phương thức vận tải xanh, thân thiện với môi trường. So với vận tải đường bộ, vận tải thủy tiêu thụ ít nhiên liệu hơn, giảm đáng kể lượng khí thải gây ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, sự gia tăng nhanh chóng của lưu lượng xe container, xe tải trên các tuyến đường ra vào cảng đang gây ra áp lực lớn cho hạ tầng giao thông. Do đó, phát triển vận tải thủy nội địa sẽ giúp chuyển dịch một lượng lớn hàng hóa từ đường bộ sang đường thủy, giảm bớt mật độ phương tiện, hạn chế ùn tắc và tai nạn giao thông, nâng cao năng lực cạnh tranh của Hải Phòng trên bản đồ logistics khu vực và quốc tế.

Tuy nhiên, những lợi thế này lại chưa được Hải Phòng khai thác tương xứng. Lượng hàng hóa được vận chuyển bằng đường thủy nội địa và ven biển tại Hải Phòng này hiện mới chỉ dừng lại ở mức 2% đến 2,3%.

Chỉ ra nguyên nhân của thực trạng này, ông Trần Tiến Dũng nhận định, ở Hải Phòng, các tuyến hành lang vận tải thủy còn chịu ảnh hưởng nhiều bởi diễn biến phức tạp của thời tiết, tình trạng bồi lấp. Bên cạnh đó, tĩnh không của các cầu cũ ở Hải Phòng còn thấp, các tàu thuyền cỡ lớn không thể ra vào dẫn đến hạn chế khả năng vận chuyển hàng.

Cùng với những điểm nghẽn về luồng tuyến, cơ chế, chính sách cũng đang trở thành một trong những rào cản đối với sự phát triển của vận tải thủy nội địa. Cụ thể, quy định của Luật Đê điều chỉ cho phép sử dụng tối đa 5% quỹ đất ngoài đê để xây dựng nhà xưởng phục vụ sản xuất. Trong khi đó, quỹ đất ngoài đê còn nhiều nhưng lại chưa được cho phép sử dụng thoải mái để xây dựng các bãi chứa, kho, sửa chữa tàu...

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Hồ Ninh - Phó Tổng Giám đốc Bee Logistics Chi nhánh Hải Phòng cho rằng: Hải Phòng có rất nhiều tiềm năng để phát triển hoạt động vận tải thủy nội địa. Tuy nhiên, cần được nhìn nhận trong tổng thể chuỗi logistics, từ cảng biển, bến thủy, kho bãi đến vận tải và kết nối với các khu công nghiệp, trung tâm sản xuất. Việc thúc đẩy hoạt động này có thể giúp Hải Phòng vận chuyển được nhiều hàng hóa, giảm áp lực cho đường bộ cũng như doanh nghiệp tối ưu được chi phí vận chuyển.

Trong khi đó, ông Cáp Trọng Cường - Tổng Giám đốc Tập đoàn Macstar cho biết, chi phí logistics toàn chuỗi hiện vẫn là một lực cản lớn. Nếu tính đơn thuần trên chặng chính, đường thủy có lợi thế về cước phí so với đường bộ. Tuy nhiên, khi cộng dồn các khoản chi phí nâng hạ, trung chuyển chặng đầu và chặng cuối, chi phí chờ đợi tại cảng biển do phương tiện phải xếp lịch, cùng những rủi ro chậm lịch trình, lợi thế về giá của đường thủy bị thu hẹp đáng kể.

Tháo các nút thắt

Để vận tải thủy nội địa thực sự trở thành một phương thức vận tải chủ lực trong chuỗi logistics Hải Phòng, yêu cầu trước tiên là phải mở rộng năng lực tiếp nhận và trung chuyển hàng hóa của hệ thống cảng, bến.

Thực tế, Hải Phòng đang tập trung đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng các bến tiếp theo tại khu vực Lạch Huyện, dự kiến khởi công 4 bến mới trong quý IV/2026 và đưa vào khai thác từ năm 2028 nhằm đáp ứng nhu cầu ngày một tăng. Song song với đó, việc quy hoạch các bến mới cũng như khu vực Nam Đồ Sơn trong tương lai cần bảo đảm năng lực tiếp nhận tàu tải trọng tối thiểu lên đến 5.000 DWT, thay vì chỉ dừng lại ở mức khoảng 3.000 DWT như hiện nay.

Mặt khác, việc bổ sung quy hoạch cảng thủy nội địa tại các khu vực phù hợp cũng sẽ giúp kết nối, trung chuyển hàng hóa từ Hải Phòng đến nhiều địa phương trên cả nước. Khi đó, hàng hóa có thêm lựa chọn về phương thức vận tải, giảm sự phụ thuộc vào đường bộ, giảm chi phí logistics và áp lực lên hạ tầng giao thông.

Để thực hiện mục tiêu đề ra, các chuyên gia cho rằng cần sớm có những đánh giá tổng thể về năng lực thoát lũ, làm cơ sở điều chỉnh Luật Đê điều theo hướng vừa bảo đảm an toàn phòng chống lũ, vừa khai thác hiệu quả quỹ đất ngoài đê để phát triển kinh tế hàng hải, bãi chứa container và kho hàng.

Theo ông Hoàng Hồng Quang, Phó Cục trưởng Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, Bộ Xây dựng, cần có cơ chế, chính sách bài bản, đảm bảo thủy nội địa phát triển bền vững; khai thác hiệu quả quỹ đất ngoài đê; đẩy mạnh số hoá, xây dựng hệ dữ liệu dùng chung giữa các loại hình vận tải... với những định hướng như vậy, vận tải thủy nội địa sẽ có những đột phá phát triển mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, cần sớm có các chính sách ưu đãi về thuế, phí, lệ phí, tín dụng, đất đai, mặt nước và khu vực biển để khuyến khích doanh nghiệp, nhà đầu tư chiến lược đầu tư xây dựng hệ thống cảng biển, cảng thủy nội địa và đóng mới đội tàu container hiệu suất lớn.

Song song với chính sách và đầu tư mới, hạ tầng hiện hữu cũng cần được khai thác hiệu quả hơn. Tiếp tục duy tu, bảo dưỡng luồng lạch, hệ thống phao tiêu, xây mới hoặc cải tạo, nâng tĩnh không cầu có tĩnh không thấp để nâng khả năng khai thác đội tàu.

Việc tháo gỡ những rào cản, xây dựng các chính sách đủ mạnh sẽ mở thêm “đường băng” cho vận tải thủy nội địa tăng tốc, xa hơn là mở rộng không gian logistics cho thành phố Cảng trong thời gian tới. Đó cũng là cơ sở để từng bước củng cố vị thế cửa ngõ hàng hải quốc gia, hướng tới mục tiêu phát triển logistics xanh và trở thành trung tâm logistics có tầm vóc quốc tế cho Hải Phòng.

Bùi Hiền - Thu Duyên